Երբ առաջ­նա­յին են դառ­նում սե­փա­կան շա­հերն ու անձ­նա­յին վե­րա­բեր­մուն­քը

Պատմությունը կրկնվելու հետաքրքիր օրինաչափություն ունի, և կարծիք կա, որ եթե ժամանակի ընթացքում մի երևույթ տեղի է ունենում, ապա մեծանում է դրա կրկնվելու հավանականությունը, այսինքն՝ այդ նույն երևույթը կարող է նախադեպ դառնալ։ Իսկ թե կոնկրետ ինչ ընթացքով կընթանա պատմությունը, այս հարցի շուրջ տարբեր կարծիքներ կան։ 

Տեսակետներից մեկն այն է, թե պատմությունը կերտում են ժողովուրդները, իսկ այս կարծիքին հակադրվողները գտնում են, որ պատմությունը կերտում են առաջին հերթին անհատները։ Սակայն պետք է նկատի ունենանք, որ այդ անհատների մեջ իրենց վճռորոշ դերակատարությունն ունեն պետական գործիչները և երկրների ղեկավարները։ Այս տեսանկյունից պետության հզորությունը կախված է ոչ միայն ժողովրդի ներուժով և ունեցած ռեսուրսներով, այլև այդ երկրների ղեկավարների ունեցած ունակություններով և դիրքորոշումներով։ 

Իսկ որո՞նք են այդ ունակությունները։ Առաջնային նշանակություն ունի այն հարցը, թե նրանք որքանով են համադրում սեփական և պետական շահերը։ Կան պետական գործիչներ, որոնց համար ամենաառաջնային պլանում պետական շահն է, նրանք իրենց ներուժի գերակշիռ մասը կենտրոնացնում են պետության հզորացման համար։ 

Ճիշտ է՝ երբեմն հնարավոր է, որ ճիշտ չգնահատվի այսպիսի ղեկավարների գործունեությունը, բայց հետագայում ժամանակը անպատճառ կգնահատի նրանց, նրանք դրական կերպարով կմնան պատմության մեջ, իսկ մարդիկ կհիշեն, թե նրանք ինչ ներդրում են ունեցել պետության համար։ 

Մյուս բևեռում այնպիսի պետական գործիչներն են, որոնք պետական շահը ստորադասում են սեփական շահերին, պետությունը նույնացնում իրենց հետ, իսկ ովքեր ընդդիմադիր են կամ այլախոհ, համարվում են պետության դեմ գործող։ 

Այսպիսի գործիչները իշխանության հասնելու համար լայնորեն օգտագործում են պոպուլիզմի ընձեռած հնարավորությունները, և նրանց համար ոչ այնքան կարևոր է, թե իրենց տված խոստումներն իրականանալի են, թե ոչ, որքան դեպի իշխանություն անհագ ձգտումը։ Իրադարձությունների ծավալման ընթացքում նման ղեկավարներին ժողովուրդը դիմավորում է մեծ խանդավառությամբ, սակայն կարճ ժամանակ հետո իրավիճակը փոխվում է, և շատ հաճախ նրանք պետության համար վերածվում են սովորական արկածախնդիրների, երբ սեփական իշխանության պահպանման և ամրապնդման համար դիմում են բոլոր հնարավոր միջոցներին։

 Իսկ այսպիսի գործողություններից ամենից առաջ տուժում է պետությունը։ Նման ղեկավարները պատմության մեջ չեն կարողանում իրենց տեղն ամրագրել պետականամետ գործիչների շարքում, իսկ հետագա սերունդները նրանց գործունեությունը շատ ավելի ցածր գնահատականի են արժանացնում։ Հայաստանում տեղի ունեցած իշխանափոխությունից հետո քննարկվում է այն թեման, թե պատմության մեջ ի՞նչ իմիջով կմնան այսօրվա հեղափոխականները։ 

Կարծիքներ կան, թե նրանք արդեն իսկ ամրագրել են իրենց տեղը պատմության մեջ, սակայն պետք է դիտարկել այն հարցը, թե արդյոք ներկա իշխանությունը իր գործունեության առանցքում դնո՞ւմ է պետական շահը։ Այս հարցին պատասխանելու համար քննության առնենք այսօրվա ղեկավարության քայլերը։

 Փաշինյանը և իր թիմակիցները նախորդներին մեղադրում էին, թե նրանք առաջնորդվում են գլխավորապես սեփական շահերով, իրենց հարմարեցված Սահմանադրություն են գրում և այլն, բայց ինչպես ցույց է տալիս ժամանակը, այսօրվա իշխանությունը ևս առաջին տեղում դնում է  պետությունը սեփական շահերին հարմարեցնելու հարցը։ 

Եվ պատահական չէ, որ իշխանությունը Սահմանադրական դատարանը իրենից կախման մեջ գցելու համար ապրիլի 5-ին սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվե է նախաձեռնել՝ մեծ ծախսեր դնելով պետության ուսերին։ Իսկ գործող Սահմանադրությունը, որ այսօրվա իշխանությունները նախկինում կարծում էին, թե պետք է լուրջ փոփոխության ենթարկվի, մնում է այնպիսին, ինչպես կար։

 Ընդ որում, ըստ Փաշինյանի, ամենայն հավանականությամբ, երկար ժամանակով: Փաստացի վարչապետն արդեն չի բացառում, որ Սահմանադրական փոփոխությունների մասնագիտական հանձնաժողովի աշխատանքներից հետո սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեն կարող է կազմակերպվել արդեն հաջորդ խորհրդարանական ընտրությունների հետ համատեղ, այսինքն՝ 2023 թվականին, եթե, իհարկե, հերթական ընտրություններ լինեն, այնինչ նախապես այն պլանավորված էր 2021 թվականին: 

Իսկ սա նշանակում է, որ սահմանադրական փոփոխություններ կատարելու հարցը իշխանությունները դիտարկում են միայն ըստ իրենց նպատակահարմարության։ Իսկ որոշումների մեջ, այդ թվում՝ հանրաքվեի, առաջնորդվում են բացառապես անձերով՝ այս մեկը դուրներս չի գալիս, ընդդիմադիր է, կամ ժամանակին նեղացրել է Փաշինյանին, պետք է նստի, պետք է գործ կարվի, պետք է հեռանա, պետք է... Իսկ օրենքը, օրինականությունը, երկիրն ու պետությունը կարևոր չեն...

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ