Հան­րաք­վեի ար­դյունք­նե­րը և դրա վրա ծախս­ված հսկա­յա­կան գու­մար­նե­րը կա­րող են դառ­նալ անի­մաստ. Փա­շի­նյա­նը ռիս­կի է դի­մում մե­ղադր­վել իշ­խա­նու­թյու­նը յու­րաց­նե­լու մեջ

vestikavkaza.ru-ն «Արևմուտքը չի շտապում աջակցել Հայաստանի հանրաքվեին» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Սահմանադրության մեկ հոդվածը փոխելու վերաբերյալ հանրաքվե է նախատեսվում իրականացնել Հայաստանում ապրիլի 5-ին: Իշխանությունները պնդում են Սահմանադրական դատարանի ինը անդամներից նախորդ ռեժիմի հետ նույնականացվող յոթ անդամի, այդ թվում` նախագահ Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները վաղաժամկետ դադարեցնելու անհրաժեշտության մասին: 

Հանրապետության գրեթե ամբողջ քաղաքական էլիտան, բացառությամբ իշխող «Իմ քայլը» դաշինքի և Հայաստանի նախկին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի աջակիցների, ձեռնպահ են մնացել այս գործընթացին մասնակցելուց և այն որակել են իրավաբանորեն խոցելի: Սակայն թույլ ներքաղաքական աջակցությունը հանրաքվեի գաղափարական ոգեշնչող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միակ խնդիրը չէ: 

Եվրոպական մի շարք քաղաքական կառույցներ ոչ երկիմաստ ակնարկել են հանրաքվեի հետ կապված՝ անընդունելի «օրենքի չարաշահումների» մասին: Եվրախորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ առաջարկվող փոփոխությունները կարող են երկարաժամկետ հետևանքներ ունենալ հանրապետության սահմանադրական կառույցների գործունեության համար, քանի որ նման հարցերը լուծվում են, որպես կանոն, առանց հանրաքվեի: 

Իր հերթին, Վենետիկի հանձնաժողովի ղեկավար Ջիանի Բուքիքիոն ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ հանրաքվեի ընթացակարգի մշակումն իրականացվել է կառավարության և Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի միջև առկա բացահայտ բախման ֆոնին: 

Այսինքն, եվրոպական կառույցներն անհանգստացած են նրանով, որ հանրապետության դատական համակարգը բարեփոխելու պատրվակով ներկայիս ռեժիմը ձգտում է իրականացնել սահմանադրական հեղաշրջում՝ նախապես այն հնարավորինս օրինականացնելով հանրաքվեով: Փաշինյանի և Սահմանադրական դատարանի դատավորների միջև դիմակայության ժամանակագրությունը հարուստ է անավարտ գործընթացներով: 2019 թվականի հոկտեմբերին Հայաստանի խորհրդարանը իշխող «Իմ քայլը» խմբակցության նախաձեռնությամբ Սահմանադրական դատարան էր դիմել ՍԴ նախագահի լիազորությունները դադարեցնելու անհրաժեշտության մասին կոչով: 

Սահմանադրական դատարանը մերժել էր Ազգային ժողովին՝ հայտարարելով, որ հրաժարականի գործընթացը չի համապատասխանում կանոնակարգին: Հետո այդ նախաձեռնության իրագործումը թողնելով կես ճանապարհին՝ իշխող կուսակցությունը սկսել էր հապճեպ մշակել նոր օրենք Սահմանադրական դատարանի դատավորների վաղաժամկետ կենսաթոշակի անցնելու վերաբերյալ, որպեսզի դրանով Թովմասյանին ստիպի կամովին լքել Սահմանադրական դատարանը: Սակայն նա չի հեռացել: 

Թովմասյանին Հայաստանի քաղաքականությունից «հեռացնելու» երկրորդ փորձը համարելով անհաջող՝ Փաշինյանն ու իր թիմը կրկին այդ մշակված ծրագրի իրականացումը թողել են կես ճանապարհին և անցել ծայրահեղ գործողությունների՝ սկսել են Թովմասյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացնել: 

2019 թվականի դեկտեմբերի վերջին Հրայր Թովմասյանին մեղադրանք է առաջադրվել «լիազորությունները չարաշահելու» մեղադրանքով, որը Սահմանադրական դատարանի ներկայիս նախագահը պատրաստ էր վիճարկել եվրոպական արբիտրաժում: ՄԻԵԴ-ում ենթադրաբար երկարատև դատավարության հեռանկարից Փաշինյանը ակնհայտորեն դրական արդյունք չէր կարող ակնկալել, որն էլ զգալիորեն սառեցրել է իշխող կուսակցության՝ այդ ուղղությամբ ձգտումը, բայց չի համոզել հրաժարվել նախանշած ծրագրից: 

Հիմա էլ Փաշինյանը փորձում է հարցը լուծել հանրաքվեի միջոցով, որի օրինականությունն էլ կասկածի տակ է դրված: Միջազգային պրակտիկայում կան որոշակի չափանիշներ և սկզբունքներ, որոնց միջոցով բացառվում է իշխող քաղաքական ուժի ազդեցությունը դատական համակարգի վրա: 

Բոլոր ժամանակակից ժողովրդավարություններում բարձրագույն դատական մարմինները իշխանության տարանջատման համակարգում հանդիսանում են այնպիսի զսպող ուժեր, որոնք թույլ չեն տալիս իշխանության եկած քաղաքական ուժերին երկրի օրենքները կիրառել իրենց քաղաքական շահերից ելնելով: Այժմ Հայաստանում փորձ է արվում հանրապետության Սահմանադրական դատարանում «կարգուկանոն մտցնել» ՝ դա քողարկելով դատական համակարգի նկատմամբ հասարակության վստահության աստիճանը որոշելու միջոցով: 

Արդյունքում սա կարող է հանգեցնել ուժի չափազանց մեծ կենտրոնացման մեկ մարդու ձեռքում, իսկ Փաշինյանը ռիսկի է դիմում մեղադրվել իշխանությունը յուրացնելու մեջ: Հայտնի չէ, թե արդյո՞ք վարչապետը կունենա բավարար քաղաքական ռեսուրս հանրաքվեի բացասական հետևանքները չեզոքացնելու համար: 

Սակայն, ամենայն հավանականությամբ, նա դրանից միայն կտուժի անգամ այն դեպքում, եթե նույնիսկ կարողանա հասնել իր համար ցանկալի արդյունքի: Հանրաքվեն կմտնի Հայաստանի արդի պատմության մեջ որպես «ժողովրդական վարչապետի» ամենավիճահարույց որոշումներից մեկը և միշտ կառաջացնի քննադատություն լեգիտիմության տեսանկյունից: 

Ի վերջո, Սահմանադրական դատարանի դատավորները միշտ էլ իրենց իրավունքների վերականգնման համար կարող են դիմել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան: Եվ եթե ՄԻԵԴ-ը կանգնի նրանց կողքին, ապա հանրաքվեի արդյունքները և դրա վրա ծախսված հսկայական գումարները կարող են դառնալ անիմաստ:

Կամո Խաչիկյան