Առա­ջարկ­վում է խստաց­նել սահ­ման­ված պա­տի­ժը

Արդարադատության նախարարության՝ հանրային քննարկման ներկայացված նախագծով, որը մշակել է հատուկ քննչական ծառայությունը, առաջարկվում է խստացնել սուտ մատնության համար ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված պատիժը: 

Առաջարկվող օրենսդրական փոփոխությունների պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 333-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված պատիժները կխստացվեն, ինչն, ըստ նախարարության, կնպաստի սուտ մատնության դեպքերի նվազմանը և հետևաբար՝ վարույթն իրականացնող մարմնի ժամանակի և միջոցների արդյունավետ օգտագործմանը: 

Մասնավորապես՝ առաջարկվում է քրեական օրենսգրքի 333-րդ հոդվածի 1-ին մասով նկարագրված արարքը նախատեսել որպես միջին ծանրության հանցագործություն, իսկ 2-րդ մասով նկարագրված արարքը՝ ծանր հանցագործություն:

Ի՞նչ պատկեր ունենք ներկայումս։ Նախագծի ընդունման հիմնավորման մեջ նշվում է, որ ներկայումս քրեական օրենսգրքի 333-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում հանցագործության մասին սուտ մատնության համար՝ տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանք՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: 

Նույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված են սուտ մատնության հանցակազմի ծանրացնող հանգամանքները, այն է՝ նույն արարքը, որը զուգորդվել է ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործության մեջ մեղադրելով, կամ զուգորդվել է մեղադրանքի արհեստական ապացույցներ ստեղծելով, կամ կատարվել է շահադիտական դրդումներով և որպես սանկցիա սահմանված է ազատազրկումը՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով:

Այնուհետև նախագծի հիմնավորման մեջ նշվում է, որ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես պատժի նպատակներ ամրագրված են՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելը, պատժի ենթարկված անձին ուղղելը, ինչպես նաև հանցագործությունները կանխելը: Նույն օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, անհրաժեշտ և բավարար լինեն հանցավորին ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:

Նախագծում կարծիք են հայտնում, որ հանցագործությունների կանխման՝ որպես պատժի նպատակի կարևորությունն ընդգծվում է նրանով, որ այն ոչ միայն պատժի նպատակն է, այլ նաև հանցագործության դեմ պայքարի հիմնական միջոցը։ 

Այսինքն՝ հանցագործության համար սահմանված պատիժը պետք է ունենա կանխարգելիչ բնույթ: Նշվում է, սակայն, որ սուտ մատնության վերաբերյալ վիճակագրական տվյալները վկայում են պատժի՝ հանցագործությունը կանխելու նպատակին չծառայելու մասին, այսինքն՝ նոր հանցանքներ կատարելը կանխելու գործող համակարգն ունի ցածր արդյունավետություն։ Ներկայացվում են վիճակագրական տվյալներ։ 

Մասնավորապես՝ 2016-2019թթ. Հայաստանում գրանցվել է սուտ մատնության 496 դեպք, որից միայն 163-ը` հատուկ քննչական ծառայությունում, որտեղ սուտ մատնության դեպքերի վերաբերյալ քննված քրգործերի աննախադեպ աճը պահպանվում է 2013 թ.-ից առ այսօր: Համեմատության համար անհրաժեշտ է նշել, որ եթե 2013 թ.-ին՝ ամբողջ տարվա ընթացքում, քննվել է քրեական օրենսգրքի 333-րդ հոդվածի տարբեր մասերի հատկանիշներով հարուցված 7 քրգործ, ապա 2017 թ.-ին դրանց թիվն աճել է ավելի քան 10 անգամ` հասնելով 71-ի: 

Նշվում է, որ սուտ մատնությունների փաստով հարուցված քրգործերը, որպես կանոն, ավարտվում են մեղադրական եզրակացությամբ և ուղարկվում դատարան` մեղավոր անձանց քրեական պատասխանատվության ենթարկելու նպատակով: 

Վերլուծելով վերջին տարիներին աճող` սուտ մատնության դեպքերի փաստով հարուցված քրգործերի աննախադեպ աճի պատճառները՝ գերատեսչությունը հանգել է նրան, որ այս հանցատեսակի կատարման աճը մեծապես պայմանավորված է մի շարք գործոններով: 

Սուտ մատնությունների դեպքերի վերաբերյալ քրգործերի աճին էականորեն նպաստել են որոշ քաղաքացիների կողմից իրավունքի չարաշահման դեպքերը, երբ տարբեր հանցագործություններ կատարած անձինք իրենց առաջադրված մեղադրանքից պաշտպանվելու, պաշտոնատար անձանց վարկաբեկելու, նախաքննության ընթացքում տված խոստովանական ցուցմունքներն անթույլատրելի դարձնելու, հաճախ նաև իրավապահ մարմնի այս կամ այն աշխատակցից վրեժ լուծելու նպատակով իրականությանը չհամապատասխանող բազմաթիվ դիմումհաղորդումներ են ներկայացնում ՀՔԾ կամ հենց դատաքննության ժամանակ հայտարարություններ անում իրենց նկատմամբ ֆիզիկական կամ հոգեբանական բռնություն կիրառելու մասին: 

Սուտ մատնությունը հարկադրում է քննիչին ոչ միայն ուժեր ու միջոցներ վատնել չկատարված հանցագործության բացահայտման համար, այլև կորցնելով ժամանակը` քննությունը տանում է սխալ ճանապարհով: Անտեսելով սուտ մատնության համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության հանգամանքը՝ շատ քաղաքացիներ շարունակում են իրականությանը չհամապատասխանող հաղորդումներ ներկայացնել, ինչն, ըստ նախագծի հեղինակների, փաստում է սուտ մատնության համար նախատեսված քրեական պատասխանատվությունը խստացնելու անհրաժեշտության մասին: 

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ