Շան­տա­ժի քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն. Թուր­քի­ան որևէ կերպ որևէ ազ­դե­ցու­թյուն չպետք է ունե­նա

Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Մևլութ Չավուշօղլուն օրերս հանդիպել էր ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ, որից հետո իր թվիթերյան էջում գրել էր, որ «Մինսկի խումբն արդեն ավելի ակտիվ աշխատանքներ պետք է տանի Ղարաբաղի հարցի լուծման համար, և այդ լուծումը պետք է լինի Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության շրջանակներում»։ Արձագանքելով՝ ՀՀ ԱԳ նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը թվիթերյան իր էջում գրեց, որ Չավուշօղլուի՝ ԼՂ հակամարտության վերաբերյալ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին տրվող խորհուրդը մտաբերել է տալիս Ղուկաս 4:23-ը. «Բժի՛շկ, բժշկեա՛ զանձն քո»։

Թուրքիայի ԱԳ նախարարի հանդիպումը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հետաքրքրական է հատկապես այն ֆոնին, երբ տարածաշրջանում կան որոշակի զարգացումներ, հարաբերությունների սրում, սիրիական լարվածության խորացում և այդ տրամաբանության մեջ նաև ռուս-թուրքական հնարավոր բանակցությունների սպասում։

Անդրադառնալով վերոնշյալ հանդիպմանը, դիտարկելով Արցախյան խնդրի բանակցային գործընթացում Թուրքիայի՝ դեռ նախկինում ունեցած նպատակները՝ քաղաքագետ Սուրեն Սարգսյանը «Փաստի» հետ զրույցում շեշտեց. «Սկսենք նրանից, որ, մեծ հաշվով, կողմերի միջև բանակցային գործընթացը կարգավորվում է բացառապես կողմերի համաձայնությամբ, և միջնորդներն էլ պետք է կողմերի համաձայնությամբ ներգրավված լինեն։ Բացի այդ, միջնորդները պետք է իրենց համաձայնությունը տան, որ բանակցային գործընթացում լրացուցիչ կողմ լինի։ Եթե կողմերից մեկը դեմ է, բացառվում է, որ Թուրքիան,որպես միջնորդ, ՄԽ համանախագահ երկիր դառնա, քանի որ նաև կողմնակալություն ունի այս հարցում։ Պետք է հաշվի առնենք նաև այն հանգամանքը, որ Թուրքիան ԵԱՀԿ անդամ է, ինչը, իհարկե, որոշակի իրավունքներ է վերապահում Թուրքիային։ Բայց, ամեն դեպքում, միևնույն է, Թուրքիան միջնորդ չի կարող լինել, երբ չկա կողմերի համաձայնությունը»։

Քաղաքագետը շեշտեց, որ վերոնշյալն առաջին բաղադրիչն էր, որը պետք է հաշվի առնել, բայց հանգամանքը պետք է դիտարկել մի քանի տեսանկյունից։

«Վերջերս բավականին լարվել են ռուսթուրքական հարաբերությունները։ Լարվածություն կա նաև Թուրքիայի և ԱՄՆ-ի, ինչպես նաև Թուրքիայի և Եվրոպական միության միջև՝ պայմանավորված փախստականների վերաբերյալ վերջին զարգացումներով։ 

Այս ամենը գալիս է ապացուցելու, որ Թուրքիան, ունենալով լարվածություններ, փորձում է տարածաշրջանային գործընթացներում իր ազդեցությունը ցույց տալ, մասնավորապես՝ եթե իր շահերը հաշվի չառնեն, տարբեր տեղերում կարող են, այսպես ասած, «սփոյլերի քաղաքականություն» իրականացրել, որի ուղղություններից մեկը, բնականաբար, կարող է լինել Արցախի խնդիրը։ 

Թուրքիան ցանկանում է տարածաշրջանային գործընթացների վրա ազդեցություն ունենալ, բայց չեմ կարծում, որ կոնկրետ նշված նախաձեռնության մեջ կարող է հաջողություն ունենալ և առաջընթաց արձանագրել, որովհետև, ըստ էության, ամբողջ բանակցային գործընթացում իր ներգրավվածության ցանկությանը դեմ են և՛ Հայաստանը, և՛ Մինսկի խմբի երեք համանախագահները։ Ի դեպ՝ վերջիններս բազմիցս հայտարարել են, որ ձևաչափի փոփոխության կարիք չկա»,-ընդգծեց Ս. Սարգսյանը։

Նա շեշտեց, որ սա Թուրքիայի առաջին փորձը չէ. «Նմանատիպ փորձեր բազմիցս են կատարել, բայց Հայաստանի կողմից մշտապես կոշտ արձագանք են ստացել։ Հայաստանից Թուրքիային կոչ են արել զբաղվել իրենց գործերով, հեռու մնալ բանակցային գործընթացից։ Կարծում եմ՝ Թուրքիան նման միտում այսօր էլ ունի, և հայկական կողմը մշտապես պետք է այնպես անի, որ Թուրքիան որևէ կերպ որևէ ազդեցություն չունենա»։

Ինչ վերաբերում է նշվածի շուրջ ռուսական կողմի կեցվածքին, Սուրեն Սարգսյանը նկատում է. «Կարծում եմ՝ ռուսական կողմի արձագանքն ադեկվատ կլինի։ Մոտ ժամանակներս ռուս-թուրքական բանակցությունները կսկսվեն, Թուրքիայի նախագահը կհանդիպի ՌԴ նախագահի հետ, քննարկումները կծավալվեն հիմնականում Սիրիայի մասով։ Այդուհանդերձ, Ռուսաստանը ցանկություն չունի, որ Թուրքիան մասնակցի Արցախյան խնդրի բանակցային գործընթացին՝ հասկանալով, որ այդ հանգամանքը խանգարելու է բանակցություններին։ Բնականաբար, Թուրքիան մանևրելու, լայն խաղալու հնարավորություն այս դաշտում չունի, իսկ ռուսական կողմն էլ Թուրքիային բացատրելու է, որ պետք չէ այս առումով ինչինչ գործողությունների դիմել»։

Սուրեն Սարգսյանը զարմանալի չի համարում այն, որ սիրիական լարվածության ֆոնին Թուրքիան հանկարծ հիշեց Արցախյան խնդիրը։

«Թուրքիան շանտաժի քաղաքականություն է իրականացնում բոլորի նկատմամբ, այդ թվում՝ Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում։ Շանտաժի քաղաքականություն է վարում նաև Եվրոպական միության նկատմամբ։ Չմոռանանք, որ Ֆրանսիան ոչ միայն որպես Ֆրանսիա է ներկայանում բանակցությունների մեջ, այլև Եվրոպական միության ներկայացուցիչ։ Թուրքիան Եվրոպական միությանն է շանտաժ անում՝ ներգաղթյալներին թույլ տալով հատել Հունաստանի սահմանը՝ այդպիսով խթանելով նրանց մուտքը նաև ԵՄ։ Մեծ հաշվով, սա Թուրքիայի շանտաժային քաղաքականությունն է։ Այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ բոլորն արդեն իմունիտետ ունեն այդ քաղաքականության նկատմամբ և չեն տրվելու Թուրքիայի շանտաժներին»,-ընդգծեց մեր զրուցակիցը։

Խոսելով Հայաստանի դիրքերի մասին՝ Սուրեն Սարգսյանը նախ ընդգծեց, որ ՀՀ ԱԳ նախարարի վերոնշյալ արձագանքը սպառիչ էր։

«Չնայած դիվանագիտական փաթեթավորմամբ էր, բայց վստահ եմ, որ Թուրքիայում հասկացան մեր մեսիջը, այն է՝ սկզբում ձեր խնդիրները կարգավորեք, հետո փորձեք այլ խնդիրներ կարգավորել։ Ինչ վերաբերում է տարածաշրջանային զարգացումներին, ապա Հայաստանը որևէ ազդեցություն չի կարող ունենալ տարածաշրջանի որևէ զարգացման վրա։ 

Պարզապես Հայաստանի դիվանագիտությունը պետք է ընդհանրապես ակտիվ լինի։ Հայաստանը պետք է Մերձավորարևել յան ռազմավարություն ունենա։ Պետք է հասկանա, թե Մերձավոր Արևելքում ինչպիսի զարգացումներ են հնարավոր, և այդ դեպքերում Հայաստանն ինչպե՞ս պետք է սպասարկի իր շահերը։ 

Այդուհանդերձ, քանի որ անգամ ազգային անվտանգության ռազմավարություն չունենք, դժվար եմ պատկերացնում Մերձավոր Արևելքում հստակ ռազմավարություն ու գործողությունների պլան ունենալու հնարավորությունը։ Եթե Հայաստանի իշխանություններն այս ուղղությամբ հետաքրքրված են, պետք է աշխատանք տանեն։ Վստահ եմ, որ այդ աշխատանքն օգտակար կլինի Հայաստանի Հանրապետության համար»,-շեշտեց մեր զրուցակիցը։

Սուրեն Սարգսյանը հավելեց, որ Հայաստանի իշխանություններն իրենց քաղաքական որոշումները կայացնելիս հնարավորինս թափանցիկ պետք է լինեն ու հիմնավորեն այդ քաղաքական որոշումների կայացման անհրաժեշտությունը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ