Բա­ցա­ռել ար­տա­քին ներ­գոր­ծու­թյան հնա­րա­վո­րու­թյու­նը

Արցախում մարտի 31-ին նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններ են: Հաշվի առնելով 2017-ի սահմանադրական փոփոխությունների արդյունքում նախագահական կառավարման մոդելի հաստատումը, նախագահական ընտրությունները ավելի են կարևորվում: Ինչպես հայտնի է, մասնակցելու հայտ է ներկայացրել 14 թեկնածու և այդ իրողությունը մասամբ պայմանավորված է Հայաստանում «հետհեղափոխական» իրավիճակի ազդեցությամբ, մասամբ էլ այն իրողությամբ, որ նախագահական քարոզարշավի մասնակիցները զուգահեռ փորձում են նաև իրենց կուսակցությունների համար քվե ապահովել՝ խորհրդարանում ներկայացված լինելու նպատակադրմամբ:

Քարոզարշավի կեսից ավելին արդեն անցել է, և ըստ էության ֆավորիտները կարծես ուրվագծվում են: Ըստ սոցիոլոգիական (այդ թվում՝ ռուսական համապատասխան կենտրոնների) հարցումների, առաջատար քառյակում են Արցախի նախկին վարչապետ Ա. Հարությունյանը, Արցախի հերոս, գեներալ Վ. Բալասանյանը, արտգործնախարար Մ. Մայիլ յանը և Արցախի ՀՅԴ կառույցի ղեկավար Դ. Իշխանյանը: 

Սա սպասելի դասավորություն է, որովհետև հենց այս անհատներն ու նրանց ներկայացրած քաղաքական ուժերն են տիրապետում համապատասխան ռեսուրսների: Հրապարակված հարցումների արդյունքում առաջատարը կարծես Ա. Հարությունյանն է, նրան հետևում են Վ. Բալասանյանը և Մ. Մայիլյանը՝ տոկոսների ոչ մեծ տարբերությամբ, և քառյակը եզրափակում է ՀՅԴ ներկայացուցիչ Դ. Իշխանյանը: Համապատասխանաբար կարելի է ենթադրել, որ այս թեկնածուների ներկայացրած քաղաքական ուժերն էլ առավել մեծ հավանականություն ունեն հաղթահարելու 5 %-ի արգելաշեմը և հայտնվելու խորհրդարանում: Բայց միաժամանակ խիստ հավանական է դառնում այն սցենարը, որ նախագահական ընտրությունները 1 փուլով չեն ավարտվի, և 2-րդ փուլը սկզբունքորեն անխուսափելի է: 

Միաժամանակ այս ընտրությունները բոլոր նախորդների համեմատ ունեն մեկ կարևոր առանձնահատկություն. դրանց նկատմամբ առկա է լուրջ աշխարհաքաղաքական հետաքրքրություն, որը մասամբ պայմանավորված է տարեսկզբին Իրանի շուրջ սկսված գործընթացներով, ինչպես նաև Արցախում քաղաքական վերնախավի ռոտացիա անցկացնելու՝ Հայաստանի իշխանությունների բազմիցս հայտարարված ցանկությամբ: Մինչդեռ նախորդ բոլոր ընտրությունները Արցախում անցկացվել են այն կոնտեքստում, երբ շահագրգիռ աշխարհաքաղաքական կենտրոնների կողմից այդ գործընթացը դիտարկվել է իբրև Հայաստանի և Արցախի ներքին գործ: Արտաքին ուժերի կողմից ուղղակի միջամտություններ չեն եղել, քանի որ Հայաստանի ղեկավարությունը, քաղաքական կուսակցությունները, Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը և դերակատար քաղաքական ուժերը գրեթե միշտ հանգել են կոնսենսուսի հնարավոր անցողիկ թեկնածուի շուրջ:

Այժմ Հայաստանի իշխանությունները որդեգրել են մի դիրքորոշում, երբ ակնհայտ ի ցույց են դնում իրենց համար անցանկալի թեկնածուների շրջանակը (Վ. Բալասանյան, Դ. Իշխանյան, Դ. Բաբայան) և շեշտադրում ընդունելի գործիչների պարագան (Մ. Մայիլ յան, Ա. Հարությունյան), ինչը առաջացրել է հակառակ արձագանքը աշխարհաքաղաքական և տարածաշրջանային կենտրոններից, մասնավորապես Ռուսաստանից և Իրանից: Այսինքն, ստեղծվել է մի իրավիճակ, երբ Հայաստանի ղեկավարության համար նախընտրելի թեկնածուները կարող են և ընդունելի չլինել մասնավորապես Մոսկվայի և Թեհրանի համար, ու այդ կապակցությամբ համապատասխան «մեսիջները» արդեն եղել են: Ըստ այդմ, եթե ընտրությունների 2-րդ փուլ անցնի Հայաստանի իշխանությունների համար անցանկալի որևէ թեկնածու (ենթադրաբար Վ. Բալասանյանը) և պաշտոնական Երևանը որոշի ճնշում գործադրել ընտրությունների արդյունքները «սրբագրելու» նպատակով, այդ ճնշումը անմիջապես կհակակշռվի Մոսկվայից և Թեհրանից գործադրվող ոչ պակաս ուժեղ ճնշմամբ, ինչը Արցախում կարող է ստեղծել իսկապես պայթյունավտանգ իրավիճակ: 

Ահա սա է գլխավոր պրոբլեմը: Ուստի ճիշտ կլինի, որ Հայաստանի իշխանությունները լրացուցիչ խնդիրներ չստեղծելու համար մինչև քվեարկությունը պաշտոնապես հայտարարեն, որ իրենց համար չկան անընդունելի թեկնածուներ և պաշտոնական Երևանը պատրաստ է ընդունել արդար և ազնիվ ընտրության ցանկացած արդյունք: Համապատասխան դիրքորոշմամբ պետք է հանդես գան նաև Արցախի քաղաքական ղեկավարությունն ու ընտրական գործընթացի բոլոր մասնակիցները՝ առանց բացառության: 

Սա հնարավորություն կտա ոչ միայն ազնիվ ընտրություն անցկացնել, այլև բացառել խիստ անցանկալի արտաքին միջամտության որևէ հնարավորություն: Թե՛ պաշտոնական Երևանի, թե՛ Ստեփանակերտի գործողությունների առանցքում պետք է լինի այն իրողությունը, որ Արցախում իշխանության ձևավորումը ներհայկական խնդիր է, որքան էլ տարբեր արտաքին ուժեր շահագրգռված լինեն իրենց ազդեցության ամրագրմամբ: Այսպիսի մոտեցման դեպքում է, որ հնարավոր կլինի բացառել տարբեր աշխարհաքաղաքական կենտրոնների անցանկալի ազդեցությունը, որը ցանկացած պարագայում բացասական է լինելու երկու հայկական պետությունների համար:

ՎԱՀԱՆ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ