«Անո­րո­շու­թյու­նը սրում է մեր հո­գե­կան տագ­նապ­ներն ու խու­ճապ­նե­րը»

Տանը մնալը և այդ կերպ կորոնավիրուսի տարածման դեմ պայքարելը յուրաքանչյուրիս պատասխանատվությունն է: Իհարկե, բացի դրանից, շատերս էինք հաճախ դժգոհում, որ չենք հասցնում տնային այս կամ այն գործն անել, գիրքն ավարտին հասցնել կամ էլ նախընտրած ֆիլմերը դիտել: 

Ինքնամեկուսացման առաջին, անգամ երկրորդ շաբաթը շատ դեպքերում նույնիսկ կարելի է հաճելի անվանել, բայց ակնհայտ է, որ գնալով այս պատկերը, մեր զգացողությունները փոխվում են: Շատերի դեպքում իրենց մասին հիշեցնում են սոցիալական խնդիրները, մեկ այլ դեպքում էլ մարդիկ արդեն չեն դիմանում ողջ օրը տանն անցկացնելով: Մարդկանց զգացումների ու ներկայիս իրավիճակի մասին «Փաստը» զրուցել է հոգեբան Խաչատուր Գասպարյանի հետ:

Նա ընդգծում է՝ գոնե իրեն հայտնի չէ այնպիսի հետազոտություն, որը բացահայտի, թե մարդիկ ինչ են զգում: «Տարբեր դիտարկումների, սեփական հարաբերությունների և զգացումների հիման վրա ինչ-որ եզրակացություններ ենք անում: Այստեղ հիմնական խնդիրն այն է, որ կա անորոշություն` որքան է տևելու այս իրավիճակը: 

Եթե անորոշություն չլիներ, մարդիկ նախապես իմանային, որ օրինակ՝ մեկ կամ երկու ամիս պետք է ապրեն այս ռեժիմով, նրանք իրենց բոլոր հարմարվելու մեխանիզմները կտրամադրեին այդ ժամանակը հաղթահարելուն:

 Ամենամեծ հարցը, որն այս իրավիճակում սրում է մեր հոգեկան տագնապները, խուճապները կամ տրամադրության այս կամ այն տատանումները, կապված է անորոշության հետ: Մենք գիտենք, որ ցանկացած հարցում, երբ անելանելի, անորոշ, չճշտված վիճակում ենք, դա մեզ հոգեբանորեն ճնշում է: 

Երկրորդ հարցը, որ սրում է խնդիրը, այն է, որ չկա այս վարակի բուժման կոնկրետ մոտեցում, աշխարհը փնտրում է այն, իրականացվում են գիտական փորձարկումներ, հետազոտություններ, բայց բուժման հստակ մեթոդը դեռևս գտնված չէ»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է հոգեբանը:

Գասպարյանն ընդգծում է՝ այս շրջանում շատ կարևոր է, որ մարդիկ իրենց չզրկեն սոցիալական ցանցերով, հեռախոսով և կապի այլ միջոցներով հարազատների ու ընկերների հետ շփվելու հնարավորությունից: 

«Պետք է հնարավորինս ակտիվ պահել շփման բոլոր օղակները, սա շատ օգտակար է, մարդիկ իրենց զգացումներով ու ապրումներով պետք է կիսվեն նրանց հետ, ում վստահում են: Կարևոր է ապրումները ներսում չպահելը, քանի որ դրանք հետագայում կարող են վերածվել շատ ավելի բարդ խնդիրների»,նշում է մեր զրուցակիցը:

կնհայտ է, որ այս օրերի մասին հիշողությունները շարունակելու են ուղեկցել մեզ դեռ երկար ժամանակ, ընդ որում, դրանք կարող են նաև մեր հոգեբանական վիճակի վրա որոշակի հետք թողնել: Երբ փորձագետները շաբաթներ առաջ մեկնաբանում էին մեր քաղաքացիների կատարած մեծածավալ գնումները, նշում էին, որ դրա պատճառն 90-ականներին ունեցած դժվարություններն են նաև, որոնք հետք են թողել մարդկանց կյանքի, հիշողության վրա և առաջ բերել որոշակի անհանգստություններ՝ իսկ եթե նույնը կրկնվի՞, հատկապես սննդի քիչ լինելու տեսանկյունից:

 Իհարկե, հիմա իրավիճակն այլ է, բայց արդյոք համաճարակային այս օրերի հիշողությունները հետագայում կարո՞ղ են մարդկանց համար հոգեբանական խնդիրներ ստեղծել: «Ուզենք թե չուզենք, սթրեսային իրավիճակների մի մասը մեզ հետ շարունակում է մնալ ամբողջ կյանքում, եթե վեր է ածվում տրավմատիկ հիշողությունների, իսկ մի մասն արտամղվում է և մնում անգիտակցական մակարդակում և թվում է, թե դրանք մեզ չեն խանգարում: 

Այստեղ կա ուրիշ խնդիր: Այսօր միլիոնավոր մարդիկ հայտնվել են դժվարին իրավիճակում: Սա միայն հայկական կամ տարածաշրջանային խնդիր չէ: Կան հետազոտություններ, որոնք ցույց են տալիս՝ մասսայական աղետների դեպքում մարդկանց 40-60 տոկոսը կյանքի այլ փուլերում կարող են ունենալ հոգեկան առողջության հետ կապված խնդիրներ: 

Երբ կարողանանք հաղթահարել պանդեմիկ այս վիճակը, այդ ժամանակ կարևոր դեր է ունենալու հոգեկան առողջության ոլորտը: Երբ էքստրեմալ իրավիճակում ենք ապրում, մտածում ենք՝ ինչպե՞ս հաղթահարել այն, իսկ երբ ճգնաժամն ավարտվում է, նոր սկսվում են այլ գործընթացներ, օրինակ՝ ինչո՞ւ սա մեզ հետ պատահեց և այլն:

 Առաջ են գալիս տարաբնույթ հարցեր: Դա խանգարում է մեզ հանգիստ ապրել»,-ընդգծում է հոգեբանը: Նա նշում է՝ ստեղծված իրավիճակում շատ կարևոր առաքելություն ունեն լրատվամիջոցները: 

«Նրանք կարող են նպաստել դրական միջավայրի ձևավորմանը: Միևնույն ժամանակ կարող են սրել մարդկանց հոգեվիճակը, երբեմն անգամ չգիտակցելով, որ մի փոքր այլ շեշտադրումը կարող է վնասել այս կամ այն անձին»,-ասում է Գասպարյանը:

Հետաքրքրվում ենք՝ իսկ ինչպիսի՞ վարքագիծ պետք է դրսևորենք, երբ այս արտակարգ իրավիճակը մեղմացվի: «Երբ հայտարարվի ավելի մեղմացված արտակարգ իրավիճակ, համապատասխան կառույցները մի որոշ ժամանակ խստապահանջություն և վերահսկողություն պետք է հանդես բերեն: 

Մեր ազգի մեջ, ավաղ, կա նաև մի որակ, երբ հաճախ ընդվզում ենք որոշումների դեմ, վստահ ենք, որ շատ հարցեր մեզ չեն առնչվելու, «մեր բակը չեն գալու», «մենք հեռու ենք այդ ամենից»: Ժամանակի ընթացքում տարբեր գործողությունների արդյունքում մարդիկ պետք է հասկանան, որ ամեն ինչ արվում է իրենց առողջության համար, իրենց շահերից ելնելով»,-ասում է հոգեբանը: 

Նշում է՝ ստեղծված իրավիճակում պետք է համախմբվենք և օգնենք իրար: «Դժվար պահերին մեր ազգը միաբանվում է: Տրավմատիկ իրավիճակները մեզ համախմբում են»,-եզրափակում է Խաչատուր Գասպարյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ