Որ­քա­նո՞վ կա­րող է վնաս կրել Հա­յաս­տա­նի վար­կա­յին պատ­մու­թյու­նը

Ատոմային էներգետիկան Հայաստանի էներգետիկ անկախության կարևորագույն բաղադրիչներից է: Արդի տարիֆագոյացման պայմաններում հստակ ձևավորվել է ատոմային էներգետիկայի մրցունակության բարձրացման միտումը: Դա պայմանավորված է ատոմակայանների շահագործման արդյունավետության բարձրացմամբ:

Սակայն հարկ է նշել, որ հայկական ատոմակայանը, Հայաստանի համար էներգետիկ անկախության հարց լուծելուց բացի, ունի կարևոր ռազմավարական նշանակություն։ 

Եվ պատահական չէ, որ որոշ արտաքին դերակատարների կողմից դրվում է հայկական ատոմակայանը փակելու թեման, իսկ Թուրքիան և Ադրբեջանը տարբեր միջազգային հարթակներում ներկայացնում են, թե Մեծամորի ատոմակայանը, որը միակն է տարածաշրջանում, իրենից մեծ սպառնալիք է ներկայացնում։

Մեծամորի ԱԷԿ-ը Խորհրդային Միությունից մնացած ժառանգություն է, որը սկսել է կառուցվել 1969 թ.-ին։ Այն բաղկացած է 2 բաղադրիչից, առաջինը սկսել է շահագործվել 1976 թ.-ի դեկտեմբերի 22-ին, իսկ երկրորդը՝ 1980 թ.-ի հունվարի 5-ին։ 

Ներկայումս իրականացվում է մինչև 2027 թ. ատոմակայանի 2-րդ էներգաբլոկի շահագործման ժամկետի երկարաձգման ծրագիրը:

 

Եվ հայկական ատոմակայանի գործունեությունը մինչև 2027 թվականը երկարացնելու նպատակով ՌԴ-ն 2015 թվականից Հայաստանին տրամադրել է 270 մլն դոլար վարկ, 30 մլն դոլար էլ անհատույց՝ որպես տեխնիկական աջակցություն։ Ընդ որում՝ վարկը տրամադրվել է ցածր՝ 3 տոկոս տոկոսադրույքով։

Ու այս ֆոնին անցած շաբաթ կառավարության նիստում հաստատվեց Հայկական ԱԷԿ-ի վերանորոգման նպատակով հատկացված ռուսական վարկից հրաժավելու և «սեփական միջոցներից» բյուջետային վարկ տրամադրելու որոշումը։ 

Ըստ էության, կառավարությունը դրանով հրաժարվում է ռուսական վարկից, երբ արդեն այդ վարկի մեծ մասը՝ 270 միլիոն դոլարից 200 միլիոնը, արդեն ծախսվել է։

Կառավարության նիստում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, թե ռուսական վարկը իր պայմաններով այնքան էլ հարմար չի, դրա համար էլ հրաժարվում են այդ վարկի մի մասից։ Իսկ ի՞նչ է առաջարկում կառավարությունը դրա փոխարեն։

Նախատեսվում է անհրաժեշտ գումարը ներգրավել Հայաստանի միջոցներից, և այդ նպատակով ֆինանսների նախարարությունը կթողարկի լրացուցիչ պետական գանձապետական պարտատոմսեր: 

Ուշագրավն այն է, որ պարտատոմսերը տեղաբաշխվելու են ավելի բարձր տոկոսադրույքով (օրինակ՝ միջազգային շուկայում մեր պարտատոմսերը տեղաբաշխված են մոտավորապես 8 տոկոս տոկոսադրույքով), քան ռուսական վարկով տրամադրված 3 տոկոս տոկոսադրույքն է։ 

Ըստ էության, ստացվում է այնպես, որ ատոմակայանի համար ներքին միջոցներ ներգրավելու դեպքում Հայաստանը ընկնելու է լրացուցիչ ֆինանսական բեռի տակ։ 

Բացի այդ, հարց է առաջանում նաև, թե ինչպե՞ս տեղաբաշխված պարտատոմսերը կսպառվեն՝ կապված տնտեսական ճգնաժամի իրողության հետ։ Խնդիրն այն է, որ մարդիկ և կազմակերպությունները փորձում են անցնել խնայողական ռեժիմի և ավելորդ գումարներ չունեն ակտիվներ ձեռք բերելու համար։

Իհարկե, մասնագիտական որոշ շրջանակներ կարծիք են հայտնում, որ գուցե մերոնք էժան փող են գտել: Սակայն ռուսական վարկից հրաժարվելը ինչ-որ իմաստով կարող է վնասել ՀՀ-ի վարկային պատմությանը և հաշվի առնվել հետագայում Հայաստանին վարկեր հատկացնելու հարցում։ 

Այս ամենը նկատի ունենալով՝ կասկածի տեղիք է տալիս կառավարության կողմից ռուսական ցածր տոկոսադրույքով վարկից հրաժարվելու մոտիվացիան։

 

Նկատենք նաև, որ Հայաստանը նոր ատոմակայան կառուցելու նպատակ ունի, որի մասին ամենաբարձր մակարդակով մշտապես հայտարարվել է։ Եվ այդ նպատակով ֆինանսական միջոցներ ներգրավելու հիմնական ուղղություններից մեկը կարող է լինել հենց Ռուսաստանը, որը տարբեր երկրներում ատոմակայաններ կառուցելու մեծ փորձ ունի։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ