Ճգնա­ժա­մը հաղ­թա­հա­րե­լու հար­ցում ին­չի՞ վրա է կա­ռա­վա­րու­թյան հույ­սը

Past.am

Ներ­կա­յումս Հա­յաս­տա­նը կանգ­նած է տնտե­սա­կան և սո­ցի­ա­լա­կան լուրջ խնդիր­նե­րի առաջ։  Հա­մա­վա­րա­կի ար­դյուն­քում առաջ եկած ճգնա­ժա­մը ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում ավե­լի է խո­րա­նում, և ար­դեն իսկ կաս­կած չկա, որ 2020 թվա­կա­նի բյու­ջեն կա­տա­րե­լու հար­ցում մեր եր­կի­րը խնդիր­ներ է ունե­նա­լու։

Եվ այս հար­ցում մեծ նշա­նա­կու­թյուն ունի այն, որ նվա­զում է տնտե­սա­կան ակ­տի­վու­թյու­նը։ Հատ­կա­պես մտա­հո­գիչ է իրա­վի­ճա­կը ար­տա­քին առևտ­րաշր­ջա­նա­ռու­թյան ոլոր­տում։ Ուշագ­րավ է, որ Հա­յաս­տա­նի ար­տա­քին առևտ­րա­յին շրջա­նա­ռու­թյու­նը 2020 թվա­կա­նի հուն­վար-ապ­րի­լին կազ­մել է 974,2 մլրդ դրամ՝ տա­րե­կան անկ­ման արա­գաց­մամբ մին­չև 10,4 %: Դրա կա­ռուց­ված­քում ան­կում է գրան­ցել ար­տա­հա­նու­մը ՝ 8,1 տո­կո­սով մին­չև 334,6 մլրդ դրամ և ներ­մու­ծու­մը՝ 11.5%-ով մին­չև 639,6 մլրդ դրամ:

Իսկ այս­պի­սի մտա­հո­գիչ ցու­ցա­նիշ­ներն ազ­դում են դե­պի պետ­բյու­ջե հար­կե­րի մուտ­քագր­ման ցու­ցա­նիշ­նե­րի վրա։ Եվ պա­տա­հա­կան չէ, որ ՊԵԿ նա­խա­գահ Էդ­վարդ Հով­հան­նի­սյանն կա­ռա­վա­րու­թյան նիս­տի ավար­տին լրագ­րող­նե­րի հետ զրույ­ցում չի թաքց­րել, որ մտա­հոգ­ված է հար­կե­րի հա­վա­քագր­ման ցու­ցա­նիշ­նե­րով:

Պետ­բյու­ջե հա­վա­քագր­վող հար­կե­րի ավե­լա­ցում կա­րե­լի է ակն­կա­լել մի­այն այն ժա­մա­նակ, երբ Հա­յաս­տա­նում կրկին տնտե­սա­կան ակ­տի­վու­թյու­նը վե­րա­կանգն­վի։ Սա­կայն տնտե­սա­կան աճի տեմ­պը վե­րա­կանգ­նե­լու հա­մար, այլ տար­բե­րակ, քան բիզ­նես գոր­ծու­նե­ու­թյու­նը խթա­նելն է, ուղ­ղա­կի չկա։

Տնտե­սա­կան ակ­տի­վու­թյան նվա­զու­մը, բնա­կա­նա­բար, ազ­դե­ցու­թյուն է ունե­նում նաև օրըս­տօ­րե վա­տա­ցող սո­ցի­ա­լա­կան իրա­վի­ճա­կի վրա։ Իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի հա­մար ար­դեն առան­ձին կա­րև­ո­րու­թյուն ունե­ցող խնդիր է դար­ձել գոր­ծազր­կու­թյան աճող ցու­ցա­նի­շը։ 

Եվ չնա­յած դե­ռևս Վի­ճա­կագ­րա­կան կո­մի­տեն չի հրա­պա­րա­կել ո՛չ 2020 թվա­կա­նի առա­ջին, ո՛չ էլ՝ երկ­րորդ եռամ­սյա­կի գոր­ծազր­կու­թյան պատ­կե­րը, այ­նու­ա­մե­նայ­նիվ, ակն­հայտ է, որ կո­րո­նա­վի­րու­սի հա­մա­վա­րա­կի տա­րած­ման պայ­ման­նե­րում գոր­ծազր­կու­թյու­նը հսկա­յա­կան չա­փե­րի է հա­սել։ Այս­պես, Կենտ­րո­նա­կան բան­կը 2020 թվա­կա­նի հա­մար կան­խա­տե­սում է գոր­ծազր­կու­թյան աճ, որը կազ­մե­լու է մի­ջին հաշ­վով 20,4 %:

Ուստի պա­տա­հա­կան չէ, որ Փա­շի­նյա­նը իր ճե­պազ­րույց­նե­րի ըն­թաց­քում փոր­ձում է գոր­ծազր­կու­թյան մա­սով հան­րու­թյան մոտ այն տպա­վո­րու­թյու­նը թող­նել, թե փակ­ված աշ­խա­տա­տե­ղերն արագ վե­րա­կանգն­վում են։ Դրա հա­մար էլ վար­չա­պե­տը շա­րու­նա­կում է ընդգ­ծել, որ Հա­յաս­տա­նում ապ­րի­լին հա­մա­տա­րած սահ­մա­նա­փա­կում­նե­րի շրջա­նում փակ­ված շուրջ 70 հա­զար աշ­խա­տա­տե­ղից մա­յի­սին 50 հա­զա­րը վե­րա­կանգն­վել է կամ բաց­վել:

Սա­կայն երբ չկան պաշ­տո­նա­կան վի­ճա­կագ­րու­թյամբ հաս­տատ­ված գոր­ծազր­կու­թյան ցու­ցա­նիշ­ներ, որ­քա­նո՞վ կա­րող են ար­ժա­նա­հա­վատ լի­նել վար­չա­պե­տի հրա­պա­րա­կած ցու­ցա­նիշ­նե­րը, դա­տեք ինք­ներդ։ Կա­ռա­վա­րու­թյու­նում ավե­լի շատ խո­սում են, քան գործ անում։ Տե­սա­նե­լի չեն իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի՝ տնտե­սա­կան ան­կու­մը կան­խե­լու նպա­տա­կա­ուղղ­ված գոր­ծու­նե­ու­թյու­նը։

Եթե իշ­խա­նու­թյուն­ներն իրոք մտա­հոգ­ված լի­նե­ին տնտե­սու­թյու­նը խթա­նե­լու հար­ցով, ապա հրա­տապ կար­գով գույ­քա­հար­կի բարձ­րաց­ման մա­սին օրեն­քը չէ­ին ըն­դու­նի, որով լրա­ցու­ցիչ ծանր հար­կա­յին բեռ է դրվում տնտե­սու­թյան ուսե­րին՝ ազ­դե­լով ներդ­րում­նե­րի, ան­շարժ գույ­քի գնե­րի, շի­նա­րա­րու­թյան, հի­փո­թե­քա­յին շու­կա­յի վրա։

Իսկ այս իրա­վի­ճա­կում իշ­խա­նու­թյուն­ներն իրենց հիմ­նա­կան հույ­սը դրել են մի­ջազ­գա­յին ֆի­նան­սա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րից, մաս­նա­վո­րա­պես Ար­ժույ­թի մի­ջազ­գա­յին հիմ­նադ­րա­մից և Հա­մաշ­խար­հա­յին բան­կից վար­կա­յին մի­ջոց­նե­րի ներգ­րավ­ման վրա,  սա­կայն մի­այն ար­տա­քին պարտ­քի ավե­լաց­մամբ խնդիր չի լուծ­վում։

Պետք է կա­րո­ղա­նալ այդ պարտքն ար­դյու­նա­վետ կա­ռա­վա­րել, իսկ պե­տա­կան պարտ­քի ար­դյու­նա­վետ կա­ռա­վար­ման հար­ցը լու­ծե­լու տե­սան­կյու­նից կա­րև­ո­րա­գույն նշա­նա­կու­թյուն ունի ռիս­կե­րի կա­ռա­վա­րու­մը, որի նպա­տա­կը չնա­խա­տես­ված կո­րուստ­նե­րից խու­սա­փելն ու գոր­ծառ­նու­թյուն­նե­րի անընդ­հա­տու­թյուն ապա­հո­վելն է։ Սա­կայն հարցն այն է, թե որ­քա­նո՞վ են պատ­րաստ իշ­խա­նու­թյուն­ներն ար­տա­քին պարտ­քի ար­դյու­նա­վետ կա­ռա­վա­րում իրա­կա­նաց­նել։

Ար­տակ Գալս­տյան