Մտավոր ներուժը խթանելու փոխարեն իշխանություններն աղճատում են հանրակրթական համակարգը

Յուրաքանչյուր հասարակության բարեկեցության և զարգացման ապահովման կարևորագույն նախապայմաններից մեկը նրա մարդկային կապիտալի և մտավոր ներուժի զարգացածության աստիճանն է։ Հատկապես ներկայիս փուլում տարբեր ուղղություններով մեծ առաջընթաց են գրանցում այն երկրները, որոնք հիմնվում են իրենց մարդկային ռեսուրսների որակական հատկանիշների և մասնագիտական ունակությունների վրա։ Պետության հզորության ապահովման տեսանկյունից բնական ռեսուրսների առկայությունը աստիճանաբար կորցնում է իր գերկարևոր նշանակությունը, քանի որ բնական պաշարների առկայությունը մրցունակության ապահովման տեսանկյունից այլևս առաջնային պլանում չէ։

Դրանով է պայմանավորված, որ բազմաթիվ արաբական երկրներ, որոնց տնտեսությունն ուղղակի նստած է նավթի պաշարների արտահանման վրա, քաջ գիտակցում են, որ շուտով մոտենալու է նավթային դարաշրջանի ավարտը, և միայն էներգակիրներ արտահանելով՝ հնարավոր չէ ներկա իրողությունների պայմաններում ունենալ մրցունակ տնտեսություն և հասարակություն։ Դրա համար էլ այդ երկրները նավթից ստացված եկամուտների ահռելի մասը ներդնում են կրթության, գիտության, գիտատեխնիկական առաջընթացի, նորարարությունների և նորագույն տեխնոլոգիաների ոլորտում։ Օրինակ՝ Արաբական Միացյալ էմիրություններում անգամ արհեստական բանականության նախարարություն է հիմնվել։

Իսկ ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա մեր երկիրը չունի մեծ բնական պաշարներ, և հիմնական ռեսուրսը մարդկային կապիտալն է ու երկրի բնակչության մտավոր ներուժը։ Որպեսզի աշխարհաքաղաքական բարդ դիրքում գտնվող Հայաստանը կարողանա մրցունակ լինել և ունենալ դինամիկ զարգացող տնտեսություն, ապա պետք է մեծ աշխատանք կատարվի բնակչության մտավոր և մասնագիտական ունակությունների բարձրացման ուղղությամբ։

Իսկ քաղաքացիների մտավոր և մասնագիտական ունակությունների զարգացումը առաջին հերթին սկսվում է դպրոցական մակարդակից։ Ուստի արդյունավետ հանրակրթական համակարգի ստեղծումն ուղղակի անհրաժեշտություն է։ Եվ ներկայիս իշխանություններն էլ իրենց պաշտոնավարման ընթացքում առիթը բաց չեն թողել խոսելու այն մասին, թե իրենք բարեփոխելու են երկրի կրթական համակարգը և այն դարձնելու են առավել ժամանակակից։

Սակայն ժամանակակից կրթական համակարգ ունենալը չի ենթադրում, որ իշխանությունները պետք է ազգային արժեհամակարգի թուլացմանը միտված քաղաքականություն վարեն, ինչի վառ ապացույցը հայագիտական առարկաների դեմ ուղղված արշավն է, որի մասին շատ է խոսվել։ Սակայն սա չի խանգարում, որպեսզի ԿԳՄՍ նախարար Արայիկ Հարությունյանը հայտարարի, թե իրենք հակազգային կրթական քաղաքականություն չեն վարում և կրթության չափորոշիչների հիմքում ազգային ավանդույթների վրա հիմնված դպրոցի ստեղծումն է։ Բայց միայն հերքելով խնդիրը չի փակվում, քանի որ իշխանությունների գործողություններն այլ բանի մասին են վկայում։

Եվ մենք ականատես ենք լինում, թե ինչպես է դրսից ստացված դրամաշնորհների հաշվին աղճատվում կրթական համակարգը։ Եվ հարցն անգամ հայագիտական առարկաների դաշտից դուրս է եկել։ Եթե տարիներ շարունակ դպրոցում աշակերտներն անցնում են ֆիզիկա, քիմիա, աշխարհագրություն և կենսաբանություն՝ դրանցից յուրաքանչյուրը դիտարկելով որպես առանձին առարկա, ապա առարկայական նոր չափորոշիչներով բնական գիտությունները միավորվում են։ Իսկ այս նախաձեռնությունը նշանակում է, որ բնագիտական առարկաների մակարդակի էլ ավելի անկում է գրանցվելու հատկապես այն պարագայում, որ մասնագիտական շրջանակները տարիներ շարունակ ահազանգում են, թե Հայաստանում նվազել է հետաքրքրությունը բնագիտական առարկաների նկատմամբ։

Կրթության ոլորտի պատասխանատուները շեշտում են, թե նման նախաձեռնությամբ իրենք ելնում են հանրակրթական ծրագրի բեռնաթափման անհրաժեշտությունից, բայց հարցն այն է, թե որքանո՞վ է ծրագրի բեռնաթափումը բխում կրթության բարձր որակ ապահովելու խնդրից։

Ու ընդհանրապես, անհասկանալի է, թե նոր չափորոշիչներով, օրինակ՝ կենսաբանության ուսուցիչն ինչպե՞ս է բնագիտության առարկայի համատեքստում դասավանդելու նաև ֆիզիկա, քիմիա և աշխարհագրություն։ Նոր չափորոշչով անհամեմատ բարդանում է ուսուցչի աշխատանքը և լրացուցիչ ծանրաբեռնվածություն ստեղծվում։