Դատական համակարգը վերահսկելի դարձնելու իշխանությունների հերթական փորձերը

Մեր երկրում բազմաթիվ խնդիրներ կան, որոնք լուծումներ են պահանջում։ Բացի տնտեսական և սոցիալական հարցերից, հանրությանը հուզող թեմաներից մեկն էլ վերաբերում է արդարադատությանը և դատական համակարգին։ Շատ է խոսվել այն մասին, թե արդարադատության համակարգի չկայացածությունն իր դերակատարությունը ևս ունեցել է, որպեսզի բնակչության շրջանում որոշակի անվստահություն ձևավորվի դատական ինստիտուտների նկատմամբ։

Տարիների ընթացքում արդարադատության ոլորտում որոշակի փոփոխություններ նախաձեռնվել են, որոնք միտված են եղել համակարգի գործունեությունը բարելավելուն, սակայն գլխավոր խնդիրը, որը մնում է չլուծված, դատական համակարգի անկախության հարցն է։ Եվ 2018 թվականին տեղի ունեցած իշխանափոխությունից հետո բարենպաստ պայմաններ ստեղծվեցին դատական համակարգի ինքնուրույնությունն ու անկախությունն ապահովելու տեսանկյունից։ Մնում էր միայն քայլեր ձեռնարկել այդ ուղղությամբ, բայց տեղի ունեցավ հակառակ գործընթացը։ Իշխանությունների քաղաքական շահերից չէր բխում անկախ դատական համակարգի առկայությունը։ Որպեսզի դատարանները վերահսկելի դարձնեն, նրանք փորձում են դատական համակարգը հնարավորինս քաղաքականացնել։

Խնդիրն այն է, որ իշխանություններին հանգիստ չի տալիս այն հանգամանքը, որ դատարանները կարող են նաև անկախ որոշումներ կայացնել, որոնք հաճո չեն իրենց քիմքին։ Այդ իսկ պատճառով էլ իշխանությունները դատական համակարգի դեմ արշավ նախաձեռնեցին՝ այն հիմնավորմամբ, թե դատավորները կապված են նախկինների հետ, և դատական համակարգից «հակահեղափոխության» փորձեր են ձեռնարկվում։ Այդպիսով, դատական համակարգի վեթթինգը բերվեց, այսպես կոչված, «հեղափոխության» օրակարգ։ Հենց այս շրջանակում են տեղավորվում Սահմանադրական դատարանի շուրջ տեղի ունեցող իրադարձությունները։

Ինչպես գիտենք, ՍԴ-ն երկրի սահմանադրական արդարադատությունն իրականացնող բարձրագույն մարմինն է, և այս կառույցի գոյությունն արդարացվել է տարիների փորձով։ Սակայն իշխանություններին ամենից շատ անհանգստացնում է այն հանգամանքը, որ ՍԴ-ն կարող է հակասահմանադրական ճանաչել իրենց կայացրած խնդրահարույց որոշումները, որոնք չեն բխում Սահմանադրությունից։ Դրա համար էլ հորինվեց այն միֆը, թե ՍԴ-ում ճգնաժամ է հասունացել։ Եվ իշխանությունները շարժվում են ոչ թե կայացած կառույցներն ավելի կատարելագործելու, այլ քանդելու ճանապարհով։ Արդյունքում իշխող ուժը իրավական առումով խնդրահարույց սահմանադրական փոփոխություններ նախաձեռնեց ՍԴ 3 դատավորներին փոխելու նպատակով:

Եվ ՍԴ-ում ստեղծվեց իրական ճգնաժամային իրավիճակ, իսկ պաշտոնից ազատված ՍԴ դատավորները դիմել են ՄԻԵԴ՝ իրենց իրավունքները վերականգնելու նպատակով։ Իրենց իսկ ստեղծած ճգնաժամային իրավիճակից դուրս գալու համար իշխանությունները օրերս նախաձեռնեցին ՍԴ 3 նոր դատավորների ընտրությունը։ Եվ այս հարցում նրանց համար ամենակարևոր հարցն այն է, թե այդ թեկնածուները որքանով վերահսկելի կլինեն իրենց կողմից։

Սրանով լուծվում է նաև այն հարցը, որ Հրայր Թովմասյանը չլինի ՍԴ նախագահ։ Հաշվի առնենք նաև, որ եթե իշխանությունները հետագայում էլ տեսնեն, որ ՍԴ-ն շարունակում է ինքնուրույն որոշումներ ընդունել, ապա արդեն գործնական տեսք կտան իրենց կողմից առաջ քաշված՝ Գերագույն դատարանի ստեղծման նախաձեռնությանը, որով ՍԴ-ն և Վճռաբեկ դատարանները միավորվելու են։ Ուստի Գերագույն դատարանի ստեղծման հարցը կախված է նրանից, թե որքանով հնազանդ և վերահսկելի կլինի նոր կազմով ՍԴ-ն։