Խա­ղաղ բնակ­չու­թյան թի­րա­խա­վո­րու­մը ցույց է տա­լիս թշնա­մու գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի հան­ցա­գործ բնույ­թը

Հին ժամանակներից պատերազմները եղել են պետությունների, ցեղախմբերի և ազգությունների միջև եղած հարցերը լուծելու մեթոդներից մեկը։ Լայն իմաստով պատերազմը կազմակերպված զինված բռնություն է, որի խնդիրը քաղաքական նպատակներին հասնելն է՝ հակառակ կողմին սեփական կամքը թելադրելով։ Եվ դեռևս վաղ անցյալում մարդիկ փորձել են սահմանափակել պատերազմի պատճառած դաժանությունները։ Անգամ կոտորածների ամենաթեժ պահերին, այնուամենայնիվ, եղել են մարդասիրական նորմերի հաճախակի արտահայտություններ և կոչեր պաշտպանելու զինված ընդհարումների տուժածներին՝ վիրավորներին, հիվանդներին։

Հենց այս մարդասիրական մղումներից ելնելով՝ ժամանակի ընթացքում փորձեր են կատարվել ստեղծել օրենքներ, որոնք կկանոնակարգեն պատերազմի վարումը։ Օրինակ՝ հիշատակման արժանի են հին Հնդկաստանում ՔԱ 3-րդ դարում կազմված Մանուի օրենքները, որոնք ներկայացնում էին այն զենքերի տեսակները, որոնք չպետք է կիրառվեին պատերազմի ժամանակ, ինչպես նաև արգելվում էր սպանել զենքը վայր դրած կամ հանձնված թշնամուն։ Հետագայում մարդկային հասարակության զարգացումը և զենքերի ու պատերազմ վարելու մեթոդների, տեխնոլոգիաների կատարելագործումը անհրաժեշտություն դարձրեցին պատերազմին կամ զինված բախումներին վերաբերող համընդհանուր նորմերի ստեղծումը։

Եվ այսպես, 1864 թվականին հիմք դրվեց Ժնևի առաջին կոնվենցիայի կազմման, իսկ հետո նաև ժամանակակից մարդասիրական իրավունքի ստեղծման համար։ Պատերազմի օրենքի այս համընդհանուր նորմերը սահմանափակում են պատերազմի վարման մեթոդներն ու միջոցները՝ այդպիսով պաշտպանելով նրանց իրավունքները, ովքեր չեն մասնակցում կամ ի վիճակի չեն մասնակցել ռազմական գործողություններին։ Ընդ որում՝ միջազգային մարդասիրական իրավունքի համաձայն, հարձակումները թույլատրելի են միայն ռազմական գործողություններում մասնակցություն ունեցող անձանց և ռազմական օբյեկտների վրա։ Սրա հիմքում դրված է քաղաքացիական բնակչությանը և նրանց պատկանող գույքը պաշտպանելու սկզբունքը։

Ցավոք, պետք է նշել, որ միջազգային մարդասիրական իրավունքի նորմերը հաճախ անտեսվում կամ ոտնահարվում են, իսկ քաղաքացիական բնակչությունը դառնում է հարձակումների թիրախ։ Նույնիսկ ժամանակակից աշխարհում այդպիսի դեպքերի շատ ենք հանդիպում, իսկ մենք՝ հայերս, անգամ զգում ենք սեփական մաշկի վրա։ Սեպտեմբերի 27-ին, խախտելով հրադադարի ռեժիմը և ոտնահարելով Արցախյան հակամարտության կարգավորման ուժ կամ ուժի սպառնալիքի չկիրառման մասին հիմնարար սկզբունքը, Ադրբեջանը ռազմական ագրեսիայի դիմեց Արցախի Հանրապետության նկատմամբ։

Բայց, ինչպես նախկինում, այնպես էլ հիմա Ադրբեջանը սկսեց թիրախավորել խաղաղ բնակչությանը՝ ռմբակոծելով բնակավայրերը և հատկապես մայրաքաղաք Ստեփանակերտը, որի արդյունքում խաղաղ բնակչության շրջանում գրանցվում են բազմաթիվ զոհեր և վիրավորներ, Արցախի բնակավայրերին պատճառվում են հսկայական նյութական կորուստներ։ Քիչ չէ, որ Ադրբեջանի գործողություններն Արցախի նկատմամբ աչքի են ընկնում միջազգային մարդասիրական իրավունքի նորմերի կոպիտ խախտմամբ, Բաքուն թուրքական կողմի ակտիվ քաջալերմամբ և ռազմաքաղաքական աջակցությամբ ընդլայնեց ռազմական գործողությունների գոտին և թիրախավորելով նաև Հայաստանի տարածքը՝ ռմբակոծության ենթարկեց Վարդենիսի բնակավայրերը։ Խաղաղ բնակչության թիրախավորումը ցույց է տալիս թշնամական ուժերի գործողությունների հանցագործ բնույթը։

Եվ պատահական չէ, որ այս հանգամանքի հետ կապված հայկական կողմը դիմել է ՄԻԵԴ։ Անհրաժեշտ է, որ Ադրբեջանը և Թուրքիան համապատասխան իրավական գնահատականներ ստանան իրենց գործողությունների համար, իսկ Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը պատերազմական հանցագործություններ կատարելու համար պետք է միջազգային դատարանի առաջ կանգնի։