«Վրեժի ձգտող» Էրդողանի մայրամուտը. Թուրքիան ներսից կպայթի

 

Հունական Kathimerini պարբերականը հրապարակել է հոդված, որում անդրադարձել է Թուրքիայի իշխանությանն ու դրա վարած քաղաքականությանը: Հոդվածում նշվում է, որ 18 տարի է անցել այն պահից, ինչ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը, ցնցելով Թուրքիայի աշխարհիկ հիմքերը, եկել է իշխանության: Այն փաստը, որ իսլամիստները ճնշող մեծամասնություն ստացան Թուրքիայի խորհրդարանում, ավելի քիչ արտացոլում էր այն ժամանակ Թուրքիայի ընտրողների կրոնական կողմնորոշումը, և ավելի շատ թուրքերի կողմից ատելությունը կոռուպցիայի նկատմամբ և այն ժամանակվա քաղաքական գործիչների վատ կառավարումը: Այնուամենայնիվ, նախորդ ամիսներին Էրդողանի կառավարությունը սպառել է երկրի արտարժույթի պահուստները ՝ պահպանելու համար թուրքական լիրան, որն այս տարվա սկզբից ի վեր ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ իր արժեքի մոտ մեկ երրորդով արժեզրկվել է:

 

Հոդվածագրի՝ Ձեռներեցության ամերիկյան ինստիտուտի փորձագետ Մայքլ Ռուբինի կարծիքով, եթե ժամանակին Թուրքիայի աշխարհիկ միջին դասն Էրդողանին տեսնում էր որպես սանձարձակ կոռուպցիայի դեմ պայքարող, այսօր միլիարդատեր նախագահը «ամոթալի պատիվ ունի դառնալու Թուրքիայի նորագույն պատմության ամենակոռումպացված քաղաքական գործիչը»: Թուրքական լիրայի վերջին անկումը բերել է վերջին երկու տասնամյակներում դրա ամենացածր շաբաթական ցուցանիշին: Եթե այն ժամանակ Էրդողանը կարողանում էր երկրի քաղաքական էլիտային մեղադրել լճացման և անկման համար, ապա նրա ներկայիս «բռնապետությունը» նշանակում է, որ նա այլևս չի կարող խուսափել անձնական պատասխանատվությունից:

Տարածաշրջանային հակամարտությունները հրահրելու նրա ջանքերի մեծ մասը, կարծես, նախատեսված է ազգայնական դրոշի մեջ փաթաթվելու և թուրքական հասարակությանն իր ղեկավարման ձախողումից շեղելու համար: Իհարկե, Էրդողանը տեղյակ է, որ 2019-ի Ստամբուլի քաղաքապետի ընտրություններում իր կուսակցության պարտությունը համընկնում էր լիրայի նախորդ արժեզրկման հետ:

Հարձակվելով Հունաստանի, Կիպրոսի, Սիրիայի, Իրաքի, Եգիպտոսի, Իսրայելի և Հայաստանի վրա ՝ Էրդողանը համալրում է բռնապետերի այն երկար ցանկը, որում ներառված անձինք հրահրել են արտաքին բախումներ՝ իրենց քաղաքացիներին շեղելու համար ներքին տնտեսական ձախողումներից և կոռուպցիայից:

Այդպես էր Սիադ Բարրեի դեպքում, որը 1977 թվականին սոմալիական ուժերին հրամայել էր ներխուժել Եթովպիա: Տնտեսական խառնաշփոթը նախորդել է նաև Արգենտինայի Նախագահ Լեոպոլդո Գալտիերիի` 1982 թվականին Ֆոլկլենդյան կղզիներ ներխուժելու հրամանին: 1990-ին Սադդամ Հուսեյնը իրաքյան զորքերին հրամայել էր ներխուժել Քուվեյթ՝ արաբական միապետության արտարժույթի պաշարները թալանելու և իր իսկ փորած տնտեսական փոսից արագ դուրս գալու համար: Հրապարակման հեղինակը հիշեցնում է, որ այս առաջնորդներից յուրաքանչյուրն ի վերջո ավարտեց իր կարիերան աքսորում, բանտում կամ կախաղանի վրա ՝ շեշտելով, որ «Էրդողանը կսխալվի, եթե իրեն  բացառություն համարի. Թուրքիայի գործարար համայնքը մեծ մասամբ լքել է նրան»:

«Չնայած ժամանակին քրդերը ընդհանուր լեզու էին գտել Էրդողանի կրոնական պահպանողականության հետ, նրա «ցինիզմը և էթնիկ թշնամանքը» այս համայնքին ստիպեցին հետ կանգնել  Թուրքիայի ներկայիս կառավարությանը սատարելուց: Էրդողանի սուննիական իսլամիզմը ստիպում է Թուրքիայի ալևի փոքրամասնությանը ՝ երկրի բնակչության մոտ 25 տոկոսին, ընդդիմության շարքերը համալել: Էրդողանը չի կարող նաև ակնկալել, որ 2016-ի հուլիսի հեղաշրջման փորձից առաջ և հետո ավելի քան 100 000 ձերբակալված քաղաքական հակառակորդների ընտանիքի անդամներն ու ընկերները նրան որևէ աջակցություն կցուցաբերեն: Ճնշումը մեծանում է, և էական փոփոխությունների բացակայության դեպքում Թուրքիան կպայթի ներսից»,-նշում է Ռուբինը:

«Նրանք, ովքեր Էրդողանի զոհն են դարձել ինչպես Թուրքիայի ներսում, այնպես էլ Թուրքիայի սահմաններից դուրս, պետք է ծրագրեն այդ օրը: 2009-ին Էրդողանը պաշտպանում էր Սուդանի բռնապետ Օմար ալ-Բաշիրին, որին այն ժամանակ Միջազգային քրեական դատարանը մեղադրում էր ցեղասպանության՝ Դարֆուրում իր ռեժիմի կողմից քաղաքացիական անձանց սպանության համար: «Ոչ մի մահմեդական չի կարող ցեղասպանություն գործել», - կատակում էր այն ժամանակ Էրդողանը: Սա, իհարկե, անհեթեություն է, բայց արտացոլում է Թուրքիայի առաջնորդի համոզմունքը, որ ոչ սուննի մահմեդականների սպանդը և էթնիկ զտումները թույլատրելի են», - գրում է ամերիկացի վերլուծաբանը:

Այս համոզմունքն ու հետագա գործողությունները կարող են հիմք հանդիսանալ Էրդողանի դեմ միջազգային քրեական դատարանի մեղադրական եզրակացության համար, շարունակում է հեղինակը:

«Մինչ աշխարհը քննադատում էր Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադին Հալեպում խաղաղ բնակիչների սպանության համար, արբանյակային լուսանկարները և ականատեսների վկայությունները ցույց են տալիս, որ Էրդողանը նույնն է արել Թուրքիայի Ջիզրում, Նուսայբինում և Սուրում: Թուրքիայից դուրս Աֆրինում և Հյուսիսային Սիրիայի այլ շրջաններում էթնիկ զտումների բազմաթիվ վկայություններ կան. ահաբեկչության դեմ պայքար չկա,  գերեզմանատների և քրդական մշակութային հուշարձաններ են ոչնչացվել: Կա նաև Թուրքիայի կողմից «Իսլամական պետությանը» (ահաբեկչական խմբավորում) ցուցաբերած աջակցության ապացույցներ: Հայերի դեմ վերջերս կատարված հանցագործությունները (վերաբերում է թուրք զինվորականների և Սիրիայի թուրքամետ զինյալների մասնակցությանը Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմին Ադրբեջանի կողմից) ավելանում են մեղադրանքների հավանական ցուցակին», -նշել է Ռուբինը:

Նրա խոսքերով՝ ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ արտերկրում, Էրդողանը վրեժի է ձգտում:

«Էրդողանը փոխանակ դասեր քաղեր իր իսլամիստ ուսուցիչ Նեջմեթթին Էրբաքանի տապալումից 1997 թվականին կամ 1999 թվականին իր իսկ բանտարկությունից,  նա իր թագավորությունը նվիրել է վրեժ լուծելուն ցանկացածից, որը, իր կարծիքով, չի հարգում Թուրքիայի ներկայիս նախագահին:  Նա կարծում է, որ միջազգային հարթակում ինքը շտկում է ոչ միայն Լոզանի պայմանագրի (Ստորագրված 1923 թվականին` Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ), այլ նաև դրան նախորդած Օսմանյան կայսրության բազմադարյա անկման սխալները ... Էրդողանի դեմ մեղադրական եզրակացությունը ցույց կտա, որ օրենքի գերակայությունն ու ազատական միջազգային կարգը միշտ հաղթելու են կոռումպացված բռնապետերի հավակնություններին: Ժամանակը եկել է»,-եզրափակել է հոդվածագիրը:

Past.am