«Ձեզ չեն ների պարտությունը ու նաև այն, որ այս պարտությունը ոտնակոխ արեց մեր արժանապատվությունը»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Գերեզմանատները սովորաբար անասելի դատարկ էին լինում։ Ավելի հաճախ հարազատներին այցի էինք գնում շաբաթ-կիրակի օրերին, որպեսզի մարդկանց շարժ լինի, որովհետև այնտեղ էլ կա սպանիչ, ճնշող լռություն։ Բայց հիմա... Հիմա գերեզմանատների ճնշող լռության մեջ մարդաշատությունն այլևս օր ու ժամ չի ճանաչում։ Կողքի գերեզմանի մոտ մի տղամարդ ասում է՝ «ուշ ժամի ենք գալու փոսը փորելու, գերեզմանափորները չեն հերիքում»։ Ողջ մարմնովս սարսուռ է անցնում։ Հասկանո՞ւմ եք՝ ի՞նչ ասաց, գերեզմանափորների գործն այնքան շատ է, որ չեն հասցնում։ Գերեզմանատներում բոլորիս նույն ցավն է միավորում` հարազատների ու ընկերների կորուստը, անդարձ կորուստը։

Այդ ցավն այլևս սպեղանի չունի։ Տուն գալու ճանապարհին, հայացքս մեքենայի պատուհանից դուրս, մտքերով անասելի հեռու եմ հասնում, մեկ էլ մի միտք է սկսում տանջել՝ Երևանս այսքան տխուր ու մտամոլոր չէր եղել, ինչո՞ւ միայն Երևանը, երկիրս, հայրենիքս, մարդիկ այսքան գլխիկոր չէին եղել։ Հիշում եմ՝ այս ամիսներին արդեն շուկաներում ու մարդկանց տներում իրարանցում էր սկսվում՝ Նոր տարուն էին պատրաստվում, ցուցակներ, գնումներ, նվերներ, տոնածառ, բայց հիմա մարդիկ սիրտ չունեն, վստահաբար գնումներ անողներ էլ կան, բնավորություն է, դատարկ սեղանների առաջ նստել չենք կարող, սիրտ չենք ունենա կենացներ ու մաղթանքներ ասելու, կհնչի միայն խաղաղության մաղթանքը, կխմենք բանակի ու զինվորի կենացը ու կանցնենք առաջ, ինչպես միշտ ենք արել։

Միայն կենացներ, կենացներ, բայց ի՞նչ արեցինք, որ կենացներն ու բարի ցանկությունները գործ դառնան, ամեն մեկս մեր տեղում։ Մեկն արեց, մեկն ալարեց, մյուսն ընկճվեց ու արտագաղթեց։ Նոր տարին էլ կանցնի, այս մեկն էլ։ Ոմանք կշարունակեն քննարկել՝ նշե՞լ այն, թե՞ ոչ, տոնածառ դնե՞լ, թե՞ ոչ, երեխաներին ի՞նչ ասել։ Սա, իհարկե, յուրաքանչյուրի որոշելիքն է։ Ասում են՝ մի զրկեք երեխաներին տոնից։ Բայց մեկ դիտարկում՝ եթե այսօր դուք ձեր գիտակից երեխային չկարողանաք պարզ, հասկանալի բառերով, առանց ատելության խոսքի ու ագրեսիայի բացատրել, թե ինչ է կատարվում մեր հայրենիքում, թե ինչու տոնածառ չենք դնում, թե ինչու է համատարած լռություն իջել մեր երկրի վրա, վաղը նրանք այդպես էլ չեն հասկանա հայրենիքի գաղափարը։ Պետք է ճիշտ բառեր ընտրել բացատրելու համար, թե որն է մարդկանց լռության պատճառը, ճիշտ բառեր ընտրել երեխային շատ բաների մասին պատմելու համար, պատմել հայրենիքի ու նրա հանդեպ մեր զինվորների անվերապահ սիրո մասին, պատմել մայրերի ու հայրերի մասին, որոնք իրենց որդիներին են կորցրել։

Սա անհրաժեշտություն է, որ մեր երեխաներն արդեն այդ տարիքից քաղաքացի մեծանան, իմանան, թե ինչ է արժանապատվությունը, պատիվը, հետո չեն դավաճանի իրենց հայրենիքը, մեր երեխաներն էլ մի օր չեն սկսի ամեն տեղ մեղավորներ կարգել, այլ մանրամասնորեն ծանոթ կլինեն հայոց պատմությանը, պատասխանատու կլինեն իրենց քայլերի համար, մեղքն ամեն օր անցյալում չեն փնտրի, ինչպես հիմա անում են ներկաները, որոնց սխալների մասին խոսելու են հաջորդները։ Ի՞նչ ունենք հիմա։ Տպավորություն է, թե մեր իշխանությունները, ավելի ճիշտ, այն մեկ մարդը այդպես էլ լիարժեքորեն չի հասկանում, թե ինչ է կատարվում։ Բայց ամեն ինչ այնքան պարզ է, այնքան հասկանալի։ Նա լիարժեքորեն չի հասկանում, թե ինչու մարդիկ չեն ներում իրեն ու իր քաղաքական թիմին, մինչդեռ պատճառներն ակնհայտ են։ Այո՛, սերունդները ձեզ դարեդար չեն ների հայրենիքի կորուստը։

Ձեզ պատրաստ էին ներել ապաշնորհ կառավարումն անգամ տնտեսական ոլորտում, քանի որ շատերը համարում էին՝ ժամանակի հետ ամեն ինչ լավ կլինի՝ մոռանալով, որ անգամ մեկ տարին բավարար ժամանակ էր տեսանելի փոփոխությունների համար։ Ձեզ պատրաստ էին ներել ձեր պոպուլիզմը, այո՛, ոչ բոլորը, բայց շատերն անկեղծորեն հավատում էին «հեղափոխության» գաղափարին, հավատում էին, որ կկարողանաք իրենց դուրս բերել մղձավանջից, այն ժամանակ, երբ մարդկանց մի մեծ խումբ աղաղակում էր՝ մեր արժեքների դեմ ակնհայտ արշավ է սկսվել, անհասկանալի և կործանարար ուղղությամբ ենք շարժվում։ Երկու կողմերից ամեն մեկն իր ճիշտն էր առաջ տանում, բայց ինչ-որ մի կետում մենք էլի հաշտ էինք, իսկ հիմա հաշտ ենք նաև ամենակարևոր հարցում՝ յուրաքանչյուրս ձեզ չի ների մեր հայրենիքի կորուստը։

Չենք ների Եռաբլուր ձեր չայցերը, մինչդեռ դուք այնտեղ ամեն օր պետք է գլխիկոր գնայիք՝ ներում ստանալու ակնկալիքով, որը երբեք չի լինելու։ Ձեզ չենք ների այն, որ մեր երեխաները գերության մեջ են, իսկ շատերի մարմիններն էլ, ավաղ, դեռ չենք կարողանում պատվով հողին հանձնել և գոնե այդ կերպ սփոփանք գտնել։ Մենք ձեզ չենք ների, որ Հայաստանի սահմաններին այսօր ազատորեն թուրքն է թրև գալիս, չենք ների, որ բերեցիք ու երեսուն տարի հետո թուրքին նորից մեզ այդքան մոտ հարևան դարձրեցիք։ Չենք ների Եռաբլուրի սահմանի մեծացումը, ձեզ չեն ների հայրերն ու մայրերը, որոնք զոհասեղանին դրեցին ամենակարևորը՝ իրենց սիրասուն որդիների կյանքը, բայց փոխարենը ձեռնունայն մնացին՝ ո՛չ որդիները վերադարձան, ո՛չ էլ հաղթանակի բերկրանքը տեսան։

Ձեզ չի ների քաղաքացին, ձեր փոխարեն վիրավորվում է. ստորաքարշ թշնամու նախագահն այնքան համարձակություն է ձեռք բերել, որ կարողանում է մեր երկրի փաստացի ղեկավարին վիրավորել։ Քաղաքացին, հայը ձեզ այդ անարգանքը չի ների, որովհետև համարում է՝ Ալիևն իրեն է անձնական վիրավորանք հասցնում։ Ձեզ չեն ների, որ պրոթեզավորման կենտրոնները նորից սկսել են մեծ թափով աշխատել, հիվանդանոցներում տեղ չկա։ Չեն ների, քանի որ մեկ ոտքը կորցրած երիտասարդն ասում է՝ «մենք ոչ ոքից չենք տարբերվում, երևի միայն ամռանը տարբերությունը կերևա, երբ կարճ շորտեր կհագնենք»։

Մարդիկ ձեզ չեն ների, որովհետև մարտի դաշտից վերադարձած տղաների աչքերում խորը դատարկություն են տեսնում, շատերն էլ ասում են՝ երջանիկ են նրանք, ովքեր չվերադարձան, նրանք գոնե այս պարտությունը, այս ամոթը չտեսան։ Չեն ների, որովհետև ամեն անգամ մեղավորներ եք փնտրում՝ նախկիններն են մեղավոր, իսկ կա՞ մեկը, որը նրանց գլխին սրբի պսակ է դնում։ Մեղավոր են նաև ներկաները, իսկ կհիշե՞նք, թե իրենց ընտրության հարցում ովքե՞ր են մեղավոր։ Ձեզ չեն ների պարտությունը, ու նաև այն, որ այս պարտությունը ոտնակոխ արեց մեր արժանապատվությունը, որ Մոնթեի ծննդյան օրը նրա ազատագրած Քարվաճառը, որպես նվեր, սկուտեղի վրա մատուցեցիք թշնամուն, պարտության զոհասեղանին դրեցիք ամենակարևորը, ինչի արժեքն, ավաղ, ինքներդ էլ չգիտեք՝ հայրենիքը, արժանապատվությունը և բանակը։

Լուսինե Առաքելյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում