«ԼՂ պատերազմից հետո Անդրկովկասում առկա է արտաքին խոշոր խաղացողների պայքարի նոր փուլի վտանգ. պետք է պատրաստ լինել իրադարձությունների հետագա զարգացմանը»․ Regnum

SOCIETY 18 January, 2021 16:00

Քչերն էին սպասում, որ Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև Ղարաբաղյան պատերազմի դադարեցման մասին եռակողմ պայմանավորվածությունից հետո Անդրկովկասում իրադարձություններն այսքան սրընթաց կզարգանան, գրում է regnum.ru-ն՝ մեջբերելով թուրքական Hürriyet թերթի դիտարկումն այն մասին, որ «տարածաշրջանում ստեղծված նոր իրավիճակում իրադարձությունների արտաքուստ տեսանելի ընթացքը միայն սառցաբեկորի մակերեսային մասն է, իսկ սառցաբեկորի հիմնական մասը խորը ջրի տակ է, որտեղ համաշխարհային տերությունների միջև պայքարը եղել է, կա և, հավանաբար, կշարունակվի։

Վերլուծաբան Ստանիսլավ Տարասովի խոսքով՝ «Անդրկովկասում սերտորեն միահյուսվում են Ռուսաստանի, Արևմուտքի, Թուրքիայի և Իրանի շահերը»։

Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը վաղուց ինտեգրված է դեպի Լիբիա ընթացող գործընթացների բարդ կոնգլոմերատի և Վրաստան ընթացող գործընթացների մեջ։ Այդ ուղղություններից յուրաքանչյուրի տեղաշարժերը միանգամից հանգեցնում են աշխարհաքաղաքական գործոնների փոփոխության։

Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին, ելույթ ունենալով «Վրաստանի դեսպանների համաժողով 2020»-ին, աջակցել է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի՝ վեց երկրների՝ Ռուսաստան-Թուրքիա-Իրան-Վրաստան- Ադրբեջան-Հայաստան համագործակցության հարթակին մասնակցելու առաջարկին։ Պարբերականի գնահատմամբ՝ դա ենթադրում է նաև Թբիլիսիի և Մոսկվայի միջև ամենաբարձր մակարդակով շփումներ։

Վրացական ընդդիմությունը մեծ դժգոհությամբ է ընդունել նման հեռանկարը՝ հայտարարելով, որ «հարթակը, որին կարող է մասնակցել նաև Ռուսաստանը, անընդունելի է Վրաստանի համար», և Զուրաբիշվիլիին մեղադրել է «երկրի ազգային անվտանգության շահերին հակասող» դիրքորոշում զբաղեցնելու համար։

Սակայն դա սկզբունքային առումով ոչինչ չի փոխում, թեև ձևականորեն Վրաստանի նախագահն ընդգծել է, որ «իր երկրի ինտեգրումը ՆԱՏՕ-ին և Եվրամիությանը արտաքին քաղաքականության գերակայությունն է», բայց նա մտադիր է տարածաշրջանային խաղաղություն կառուցել այլ գործընկերների հետ: Աշխարհագրական քարտեզին մի հայացք ձգելն արդեն իսկ բավարար է հասկանալու համար, թե որքան նպաստավոր էր Վրաստանի ռազմավարական դիրքը որպես հանգուցային կետ՝ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության պայմաններում Արևելքի և Արևմուտքի միջև առևտրի հարցում և հատկապես, այսպես կոչված, Մետաքսի ճանապարհի համար: Նա, իր շահերից ելնելով, օգտագործել է այդ առավելությունները։ Հիմա իրավիճակը փոխվել է, և պետք է շտապել նոր լուծումների հարցում, գրում է վերլուծաբանը։

Նշվում է, որ նոյեմբերի 10-ին Ղարաբաղյան պատերազմի դադարեցման մասին հայտարարության ստորագրումից շաբաթներ անց՝ դեկտեմբերի 4-ին, Ստամբուլից Չինաստան է ուղևորվել Թուրքիա-Չինաստան առաջին բեռնատար գնացքը։ Դեկտեմբերի 20-ին այն ժամանել է Չինաստանի Սիան քաղաք։ Երկու շաբաթվա ընթացքում գնացքն անցել է երկու մայրցամաք, երկու ծով և հինգ երկիր, հաղթահարել 8693 կմ հեռավորությունը Թուրքիայի, Վրաստանի, Ադրբեջանի, Կասպից ծովի և Ղազախստանի տարածքով: Բայց եթե Վրաստանը բացառապես արևմտյան լոբբիստների ճնշման տակ հեռանա տարածաշրջանային նոր անվտանգության և «Էրդողանի հարթակի» ստեղծումից, ապա նրա տարածքով անցնող հաղորդակցական լոգիստիկ հանգույցը կարող է տեղափոխվել այլ ուղղությամբ, գրում է Տարասովը։

Այս առնչությամբ թուրքական Habertürk պարբերականը ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, թե ինչ արագ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը կարգադրություն ստորագրեց Բարդա-Աղդամ երկաթուղու նախագծման և կառուցման միջոցառումների մասին և նախնական հանձնարարականներ՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն երկաթուղու վերականգնման վերաբերյալ:

Իր հերթին Անկարան արդեն հայտարարել է Թուրքիայի տարածքից Նախիջևան երկաթգիծ կառուցելու պատրաստակամության մասին: Խոսվել է նաև Թուրքիայից Հայաստանի տարածքով Կարս-Գյումրի-Նախիջևան-Մեղրի-Բաքու երկաթուղու վերականգնման մասին։

Լեռնային Ղարաբաղում և Անդրկովկասում փոփոխությունները նոր փուլ են թևակոխում։ Թուրքական ԶԼՄ-ները, վկայակոչելով Էրդողանին, հայտնում են, որ «Թբիլիսին արդեն Անկարայի հետ քննարկում է տարածաշրջանում անվտանգության և համագործակցության «վեց հարթակի» կազմակերպման գործնական նախապատրաստումը, որ Էրդողանն արդեն քննարկել է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ․ վերջինս, ինչպես հաղորդում է վերլուծաբանը, «այդ նախագծին ևս դրական է վերաբերվել»։

Բայց այստեղ կան բազմաթիվ արգելքներ, որոնք պետք է հաղթահարվեն հիշյալ հարթակի որոշ մասնակիցների կողմից։ Փարիզը դեմ է Անկարայի հետ ցանկացած դաշինքին, և նրան մտահոգում է տարածաշրջանում առանց ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի մասնակցության դաշինք ստեղծելու հնարավորությունը: Նաև հարց է առաջանում Վրաստանում ՆԱՏՕ-ի ներկայության մասին։ Ավելի վաղ Անկարան կողմ էր Հյուսիսատլանտյան դաշինքին Վրաստանի անդամակցությանը, սակայն հայտնի չէ, թե ինչպես Թուրքիան իրեն կպահի հիմա։

Ի հայտ է եկել նաև Ղարաբաղյան կարգավորման գծով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի լուծարման հեռանկարը։ Հաշվի առնելով այս բոլոր գործոնները՝ չինական People's Daily պարբերականը ենթադրում է, որ «Ղարաբաղյան պատերազմից հետո առկա է Անդրկովկասում արտաքին խոշոր խաղացողների պայքարի նոր փուլի վտանգը։

«Իսկապես, տարածաշրջանում դինամիկան թափ է հավաքում, և պետք է պատրաստ լինել իրադարձությունների հետագա զարգացմանը»,- եզրափակում է վերլուծաբանը։