«Կանխատեսելի, մարտավարական». ի՞նչպես է Բայդենը կառուցելու ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականությունը

Արաբական Al Jazeera լրատվականը հրապարակել է հոդված, որում հեղինակ Ջոզեֆ Ստեպանսկին քննարկում է ԱՄՆ-ի նորընտիր նախագահ Ջո Բայդենի ենթադրյալ արտաքին քաղաքականությունն ու այն համեմատության մեջ դնում հեռացող նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարած քաղաքականության հետ: Նա նշում է, որ Ջո Բայդենի վարչակազմը կտրուկ շեղվելու է Թրամփի արտաքին քաղաքական փիլիսոփայությունից և ոճից:

Բայդենի երդմնակալությունից առաջ վերլուծաբաններն ասում են, որ նորընտիր նախագահի վարչակազմը Միացյալ Նահանգների դիվանագիտության և համաշխարհային գործընթացների նկատմամբ դրսևորած վերաբերմունքում հստակ փոփոխություն կմտցնի:

Բայդենը երկար ժամանակ սատարել է բազմակողմանիությունը և խոստացել է պաշտոնը ստանձնելուց հետո վերականգնել քաղաքական, անվտանգային և առևտրային առանցքային դաշինքները` միևնույն ժամանակ խթանելով միջազգային պայմանագրերին և կազմակերպություններին ԱՄՆ-ի ներգրավվածությունը:

Դա շեղում կլինի կլինի նախագահ Դոնալդ Թրամփի «Ամերիկան առաջին տեղում» քաղաքականությունից, որին հետևելով՝ Սպիտակ տունն իր գործունեության առաջին իսկ օրերից խուսափում էր բազմակողմանիությունից և որի հետևանքով ԱՄՆ-ն դուրս եկավ մի շարք բազմակողմ համաձայնագրերից, ինչպիսին են կլիմայի վերաբերյալ Փարիզի համաձայնագիրը, Տրանսխաղաղօվկիանոսյան գործընկերության պայմանագիրն ու Իրանի միջուկային համաձայնագիրը (Համատեղ համապարփակ գործողությունների ծրագիր/JCPOA):

Նախկին հանրապետական և դեմոկրատ վարչակազմերի օրոք Սպիտակ տան ազգային անվտանգության խորհրդի անդամ Հիլարի Ման Լևերեթն ասել է, որ Դոնալդ Թրամփի քաղաքականությունը մի փոքր նման է ԱՄՆ-ի նախկին նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի քաղաքականությանը:

Al Jazeera-ին տված մեկնաբանություններում նա ասել է, որ երկու նախագահները կիսում էին այն միտքը, որ երկրները միմյանց հետ ընկերներ չեն. դրանք ունեն իրենց շահեչը և չունեն ընկերներ:

Պաշտոնավարման չորս տարիների ընթացքում Թրամփը փորձել է ցույց տալ, որ չի վախենում ցնցել ստատուս քվոն և ԱՄՆ-ի հետագա շահերը:

Լևերեթն ավելացրել է, որ Թրամփը չուներ ո՛չ ինտելեկտուալ խորություն, ո՛չ այնպիսի մարդիկ իր կողքին, որոնց կարիքն ուներ և ո՛չ էլ կարողանում էր աչքը նպատակի վրա պահել:

Խոսելով հարաբերությունների վերակառուցման մասին` հեղինակը նշում է, թե ակնկալվում է, որ Բայդենը կձգտի ամրապնդել կապերն Արևմտյան Եվրոպայի շատ առաջնորդների, մասնավորապես`Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի հետ, որի հետ նա սերտ կապեր ուներ իր փոխնախագահության ժամանակ, սակայն որի հարաբերություններն ԱՄՆ-ի հետ սրվել էին Թրամփի նախագահության տարիներին:

Բայդենի ապագա հարաբերությունները Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Բորիս Ջոնսոնի հետ, որը սիրաշահում էր նախագահ Թրամփին այն ժամանակ, երբ թագավորությունը դուրս եկավ Եվրոպական Միությունից, դեռևս անորոշ է:

Այնուամենայնիվ, Բայդենը, որը որպես բարձրաստիճան դեմոկրատ 1997-ից 2009 թվականներին ծառայում էր Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում, իրեն ներկայացնում է որպես իր գործընկերների հետ անձնական հարաբերություններ կառուցող առաջնորդ:

Հենվելով գրեթե հինգ տասնամյակների քաղաքական փորձի վրա, Բայդենը նշել է, որ չի վախենում անհրաժեշտության դեպքում շիտակ խոսել:

Նրա նախկին ղեկավար, ԱՄՆ նախկին նախագահ Բարաք Օբաման, ողջունել է Բայդենի՝ հստակ նպատակներ հետապնդելու ունակությունը: Միևնույն ժամանակ Բայդենն արագորեն բարձրաստիճան դիվանագետներով է համալրել  իր ապագա վարչակազմի առանցքային պաշտոնները և խոստացել ավելի կոշտ դիրքորոշում ունենալ մարդու իրավունքների ոտնահարումների նկատմամբ` մատնացույց անելով Դոնալդ Թրամփի հարաբերությունները Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ, արքայազն Մոհամմադ բն Սալմանի, Բրազիլիայի աջ ծայրահեղական նախագահ Ժաիր Բոլսոնարոյի և Եգիպտոսի նախագահ Աբդել Ֆաթթահ աս-Սիսի հետ: Վերջինիս Թրամփը 2019 թվականի  G7 (Մեծ յոթնյակ) գագաթնաժողովի ժամանակ անվանել է «իր սիրելի բռնապետ»:

Բարաք Օբամայի նախագահության շրջանում արտաքին հարաբերությունների գծով խորհրդական Ֆիլիպ Քրոուլին ասել է, որ Բայդենը նախընտրում է հարաբերություններ կառուցել ժողովրդավար պետությունների հետ: Սակայն Լևերեթը նշում է, որ դա չի նշանակում, թե նորընտիր նախագահն ավտորիտար հակումներ ունեցող ղեկավարների հետ չի աշխատելու` հիշեցնելով Եգիպտոսի նախկին, գահընկեց նախագահ Հոսնի Մուբարաքի մասին Բայդենի արած արտահայտությունն առ այն, որ նա «բռնապետ չէր»:

«Ջո Բայդենը մարտավարական քաղաքական գործիչ է և կարծում եմ, որ նա կկարողանա ամբոխի հետ աշխատել այնպես, ինչպես չկարողացավ Բարաք Օբաման», - ասել է Քրոուլին:

Խոսելով ապագա նախագահի քաղաքականության ոճի մասին` Քրոուլին նշել է, որ Բայդենի քաղաքականությունը ավելի կանխատեսելի կլինի քան Թրամփինը: Նա հիշեցրել է Թրամփի անկանխատեսելի գործողությունները Սիրիայում և նշել, որ դիվանագիտության մեջ կարող է անորոշություն լինել, սակայն գնահատվում է կանխատեսելիությունը:

Այնուամենանյնիվ, ինչպես նշել է ռիսկերի խորհրդատվական «Ստրատեգա» ընկերության ղեկավար Լևերեթը, կանխատեսելիությունը նույնպես բացասական կողմեր ունի:

«Հերիթեյջ» հիմնադրամի ազգային անվտանգության և արտաքին քաղաքականության հարցերով փորձագետ Ջեյմս Քարաֆանոն ասել է, որ այն երկրները, որոնք ցանկանում են լինել անվտանգ, ազատ և բարգավաճ, իրենց քաղաքական և աշխարհաքաղաքական դատողությունների հիմքում դնում են ուժեղ հարաբերությունները: Նա նշել է, որ, իր կարծիքով, Թրամփի քաղաքականությունը հիմնված էր իրատեսության վրա, ինչը մարդիկ շփոթում են սանձարձակության հետ:

Նախկինում ԱՄՆ-ի պետքարտուղարի օգնականի տեղակալ Ջոել Ռուբին, անդրադառնալով Բայդենի ապագա քաղաքականությանը, ասել է. «Այն ինչ դուք կտեսնեք Բայդենի մոտ հարցերի և գաղափարների մոտեցման հարցում ունեցած ողնաշարն է»: