«Մենք խայտառակ փլուզում ունենք. սա ոչ թե անկում, այլ ուղղակի գահավիժում է»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Ստեղծված իրավիճակին արձագանքելու տեսանկյունից, ըստ տնտեսագետ Ատոմ Մարգարյանի, կարելի է հասկանալ Կենտրոնական բանկի որոշումները: Նշենք, որ երեկ ԿԲ-ն վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը 0,25 տոկոսային կետով բարձրացնելու և այն 5,5 տոկոս սահմանելու որոշում էր կայացրել։

Բյուջետային իրավիճակը հատել է կայունության սահմանագիծը

«Հիմնական գործիքը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքն է, թեպետ նախորդ ամիսներին, երբ փոխարժեքի վրա շատ ուժեղ ու լուրջ ճնշումներ կային, կարգավորման նաև այլ իրադրային գործիքներ են կիրառվել: Խոսքը վալ յուտային ինտերվենցիաների մասին է, որն արվել է արտարժույթի շուկայի կամ փոխարժեքի ռիսկերը չեզոքացնելու համար: Ի դեպ, դա հաջողվել է ԿԲին, թեպետ իր գինն ունի. երկրի արժութային պահուստները, որոնք, ցավոք, միայն արտարժութային են, զգալիորեն՝ մոտ 400 մլն դոլարով կրճատվել են»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց տնտեսագետը:

Իսկ կոնկրետ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի բարձրացման նպատակը, Ա. Մարգարյանի խոսքով, հատկապես գնաճը սահմանված 4 % +- 1,5 տոկոս միջակայքում պահելն է. «Դեկտեմբեր-հունվար ամիսներին գնաճային ճնշումներ են եղել, 2020 թ. դեկտեմբերին 2020 թ. նոյեմբերի նկատմամբ 3,4 տոկոս գնաճ է գրանցվել, իսկ 2020 թ. դեկտեմբերին 2019 թ. դեկտեմբերի նկատմամբ գնաճը եղել է 3,7 տոկոս: Սա, կարծես թե, որպես մտահոգիչ հանգամանք է դիտարկվել ԿԲ տեսանկյունից: Ես, ամեն դեպքում, կարծում եմ, որ տարեկան կտրվածքով գնաճային իրավիճակն էլի ցածր է մնում թիրախավորված 4 % +- 1,5 տոկոս միջակայքից»:

Մյուս կողմից՝ փողը թանկացնելը, այսինքն, տոկոսադրույքը բարձրացնելը, մեր զրուցակցի դիտարկմամբ, նշանակում է նաև, որ այլ ռիսկեր են առաջացել. «Առաջին հերթին, իհարկե, կառուցվածքային այն լուրջ դեֆիցիտները կամ խնդիրներն են, որոնք ծագել են տնտեսության մեջ նախ՝ համավարակի ու դրանով պայմանավորված տնտեսական անկմամբ: Երկրորդ պատճառը 44-օրյա պատերազմն է, որը մարդկային, նյութական ու ֆինանսական ահռելի ռեսուրսներ է խլել՝ ստիպելով լուրջ փոխառությունների գնալ: Արտաքին պարտքի ու նաև ներքին աղբյուրներից փոխառությունների աննախադեպ աճ է եղել, որոնք ևս գնաճային լուրջ ռիսկեր են առաջացնում՝ կապված պետական բյուջեի դեֆիցիտի աննախադեպ մեծացման հետ: Ընդհանրապես, բյուջետային իրավիճակը հատել է կայունության սահմանագիծը: Ֆինանսական միջոցների դեֆիցիտը ստիպում է կառավարությանը նույնիսկ բավականաչափ թանկ փողեր ներգրավել. խոսքը վերջին՝ 750 մլն դոլարի եվրոբոնդերի տեղաբաշխմանն է վերաբերում: Միևնույն ժամանակ, նշեմ, որ աշխարհում «թափառող» էժան փողեր կան: Կենտրոնական բանկերը պանդեմիայի շրջանում բացասական տոկոսադրույքների քաղաքականություն էին վարում: Այնպես որ, նշվածը չի կարելի մեծ ձեռքբերում համարել»:

Երկսայր սուր՝ երկճյուղավորված հետևանքների հավանականությամբ

Այնուամենայնիվ, բյուջետային ռիսկերը, հարկային թերհավաքագրումները, դեֆիցիտի աննախադեպ աճը, ինչպես նաև պետական պարտքի կատաստրոֆիկ աճը, տնտեսագետի խոսքով, ԿԲ-ին զգուշավորության են դրդում: Այս առումով, ըստ նրա, վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի բարձրացումը երկսայր սուր է. «Մեր թերդրամայնացված տնտեսությունը առանց այդ էլ բախվում է նաև ֆինանսական ռեսուրսների սահմանափակության խնդրին, ներդրումային քաղցին: Եվ այս իրավիճակում թե՛ ԿԲ-ն, թե՛ կառավարությունը հայտնվել են մուրճի և զնդանի միջև: Իսկ թե ինչպե՞ս հավասարակշռել, այստեղ, իհարկե, լարախաղացի ճկունություն է պետք, որ, ինչպես ասում են, և՛ խորովածը չվառվի, և՛ շամփուրը:

Մի կողմից՝ վերոնշյալ որոշումը իրավիճակը կայուն ու կառավարելի պահելու քայլ է, բայց դրա գինը տոկոսադրույքների հետագա աճին է հանգեցնելու: Օրինակ՝ այսօր հիպոթեքային վարկերի տոկոսադրույքները նույնիսկ տեղ-տեղ ավելին են, քան անգամ բիզնես վարկերի տոկոսադրույքները: Այնպես որ, նշված քայլը երկճյուղավորված հետևանքներ կարող է ունենալ. մի կողմից՝ կայունության ազդակներ տալ, համակարգի կառավարելիության կարճաժամկետ ինչ-որ պատկեր ստեղծել, բայց մյուս կողմից՝ միջնաժամկետ, առավել ևս, երկարաժամկետ հատվածում կարող է ուղղակի կատաստրոֆիկ հետևանքներ ունենալ»:

Արդեն ոչ թե ճգնաժամի, այլ դեպրեսիայի փուլի ականատես կլինենք

Անդրադառնալով տնտեսական անկման միտումներին՝ տնտեսագետը շեշտեց, որ այսպես շարունակվելու դեպքում արդեն ոչ թե ճգնաժամի, այլ դեպրեսիայի փուլի ականատես կլինենք. «Լրջորեն մտածելու ու մտահոգվելու կարիք կա:Թվարկված ֆունդամենտալ գործոնները՝ համավարակն ու պատերազմը, իրենց ավերիչ դերը, իհարկե, խաղացել են: Սա ոչ թե անկում, այլ ուղղակի գահավիժում է: Ինչո՞ւ, որովհետև տնտեսական ակտիվության այդ մակրոցուցանիշը պայմանավորված է ներդրումային, գործարար ու սպառողական սեգմենտի ակտիվությամբ: Բայց ներդրումային ակտիվությունը զրոյական մակարդակի է իջել, ներդրումների հետ կապված վիճակն ուղղակի կատաստրոֆիկ է: Եթե նայում ենք 2020 թ. հունվար- սեպտեմբերի իրական հատվածում կատարված օտարերկրյա ներդրումների զուտ հոսքերի դինամիկային, տեսնում ենք, որ այնտեղ ներդրումներ չկան:

Ընդհակառակը՝ զուտ հոսքեր են. տեղի է ունեցել կապիտալի փախուստ, որը բնութագրական է ընդհանրապես վերջին 2,5-3 տարիներին: Եթե անգամ եղել են ներդրումներ, ապա միայն պորտֆելային ներդրումների ձևով: 20192020 թթ. մենք խայտառակ փլուզում ունենք:Բայց անկման վերոնշյալ երկու գործոններին ես ևս երկուսը կավելացնեի: Մեկն այս կաբինետի ապաշնորհ քաղաքականությունն է, ծայրահեղ ցածր վարկանիշը ներդրողների շրջանում: Մյուս գործոնն այն է, որ ներդրումների գահավիժման պատճառները նաև քաղաքական են: Նախ, այսպես ասած, թավշյա հեղափոխությունից հետո Արևմուտքը չարեց այն, ինչը խոստանում էր. արևմտյան թե՛ պետական, թե՛ մասնավոր կառույցներից, ըստ էության, լուրջ ներդրումային հոսքեր չեղան:

Մյուս կողմից՝ մեր ավանդական ու հիմնական ներդրողի՝ ՌԴ-ի կապիտալը ևս խուսափել է ներդրումներից: Այստեղ մեր հայ գործարարների կողմից ևս Հայաստանում ներդրումներ անելու առումով ձեռնպահ մնալու միտում եմ տեսնում: Իսկ եթե թվերին նայենք, ապա եթե 2019 թ. հունվարսեպտեմբերին ՌԴ աղբյուրներից ներդրումները կազմել են 66,6 միլիարդ դրամ (որից ուղղակի ներդրումները խիստ սակավ են՝ 4 մլրդ 800 միլիոն դրամ), արդեն 2020 թ. տեղի է ունեցել կապիտալի լուրջ փախուստ դեպի Ռուսաստան: Դեպի Ռուսաստան ներդրումային հոսքը շատ ավելի է մեծացել, նույնը վերաբերում է նաև դեպի Ռուսաստան ուղղակի ներդրումների զուտ հոսքին»:

Լավ կլիներ՝ սթափ գնահատեին իրավիճակը և հրաժարականներ ներկայացնեին

Ինչ վերաբերում է տնտեսական բլոկի ներկայացուցիչների՝ առաջիկայում ներդրումային բում սպասելու հայտարարություններին, մեր զրուցակիցը նկատեց. «Խեղդվողը փրփուրներից է բռնվում: Ընդհանրապես, դրանք քաղաքական ծածկադմբոցներ են, քաղաքական հայտարարություններ ու իրականության՝ ոչ ադեկվատ ընկալման ու գնահատման հետևանք: Լավ կլիներ՝ սթափ գնահատեին իրավիճակը և հրաժարականներ ներկայացնեին: Այս փլուզումից, այս ազգային ողբերգությունից, այս ահռելի կորուստներից ու բոլոր առումներով փլուզումներից հետո նման մերկապարանոց հայտարարություններն ու հիմնավորումները պարզապես զավեշտալի են: Թող իրենց իսկ վիճակագրական ծառայության թվերին նայեն: Լավ կլինի՝ քաղաքական հարթության վրա իրենց վարքագիծը վերանայեն ու գնան արտահերթ ընտրությունների:

Այս ոչ սթափ, ոչ ադեկվատ, փորձառությունից զուրկ պաշտոնյաների ու պատգամավորների զորաբանակն այլևս անելիք չունի: Ադեկվատության խնդիրը, թերևս, գխավորն է: Այս մարդիկ նման են խորտակված նավի այն անձնակազմին, երբ փրկությունը տախտակամածի մի քանի բեկորների վրա միմյանցից բռնելով ջրի երեսին մնալու մեջ են տեսնում: Տեսեք, թե ինչ է կատարվում «Զվարթնոց» օդանավակայանում: Եթե նրանք տեղյակ չեն, ինֆորմացիա չունեն, դա միայն այս պահին կարող է ինչ-որ տեղ արդարացնող հանգամանք լինել: Իրենց խորհուրդ կտամ գնալ և անձամբ զրուցել մարդկանց հետ, տեսնել, թե միակողմանի քանի տոմս է վաճառվել: Պետք է գոնե էլեմենտար քաղաքական, բարոյական պատասխանատվության նշույլ ունենալ: Ես համոզված եմ, ու այսպես շարունակվել երկար չի կարող»:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում