Գրամոֆոն. մարդկության կյանքը փոխած «հնություն»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Դժվար թե որևէ մեկը վիճարկի, որ այսօր ամենաթանկ արտադրանքը ինֆորմացիան է: Հին ժամանակներից ի վեր մարդիկ փորձել են այն պահպանել և փոխանցել ապագա սերունդներին: Սկզբում այն հասանելի է եղել միայն բանավոր: Տեղեկությունն անցել է բերանացի՝ մեկից մյուսին, բայց տարիների ընթացքում աղավաղվել է և հասել հաջորդներին մի փոքր այլ ձևով: Դժվար է գերագնահատել գրելու կարևորությունը, այնուամենայնիվ, անցել են շատ տարիներ, մինչև բոլորը հնարավորություն են ստացել սովորել կարդալ և գրել: Լուսանկարչության գյուտը հնարավորություն է տվել պահպանել կյանքի պատկերները: Իսկ ինչպե՞ս են մարդիկ սովորել պահպանել ձայնը կամ նվագը: Դա եղել է շնորհիվ գրամոֆոնի ստեղծման: Գրամոֆոնի նախորդը ֆոնոգրաֆն է, որը 1877 թվականին հորինվել է Թոմաս Էդիսոնի կողմից:

Դա ինչ-որ ֆանտաստիկ բան է եղել, քանի որ հնարավոր է դարձել այն, ինչը նախկինում համարվել է անհնարին՝ ձայնագրել ձայնը և վերարտադրել այն: Քիչ հավանական է, որ Էդիսոնը լիովին պատկերացրել է, թե ինչպես կօգտագործի իր գյուտը: Նա ֆոնոգրաֆի օգտագործումը դիտարկել է որպես կույր մարդկանց՝ գիրք կարդալու մեթոդ, հավատացել է, որ դրանք կարող են փոխարինել ստենոգրաֆներին և անգամ կարող են օգտագործվել որպես զարթուցիչ: Բայց սրանք ֆոնոգրաֆի օգտագործման նեղ ոլորտներ են: Իսկ ճակատագիրն այլ կերպ է որոշել: Նոր գյուտը` գրամոֆոնը, որը ստեղծվել է ֆոնոգրաֆի հիման վրա, օգտագործվել է բոլորովին այլ նպատակների, մասնավորապես` երաժշտություն լսելու համար: Գերմանացի գյուտարար Էմիլ Բեռլիները կարդացել է ֆրանսիացի գիտնական Չարլզ Կրոյի մի հոդված, որը նկարագրել է «պալեոֆոն» սարքը: Ըստ էության, դա եղել է նույն ֆոնոգրաֆը:

Կրոն չի կարողացել կյանքի կոչել իր գաղափարը, քանի որ դրա համար նա հովանավորներ չի ունեցել: Եվ ահա, 1887 թվականին Բեռլիները աշխարհին է ներկայացրել և արտոնագրել ձայնը գրելու և վերարտադրելու համար նախատեսված իր նոր սարքը` գրամոֆոնը: Ֆոնոգրաֆի համեմատությամբ գրամոֆոնը նշանակալի առավելություններ է ունեցել: Բեռլիները կարողացել է վերարտադրության ժամանակ նվազեցնել ձայնի աղավաղումը, ինչպես նաև մեծացնել ձայնագրման ծավալը: Ձայնի բավարար որակը վերարտադրող սարքի գյուտը նպաստել է գրամոֆոնային սկավառակների ստեղծմանը, որն, ըստ էության, ձայնային առաջին կրիչն է: Գրամոֆոնը լայն տարածում է ստացել 1902 թվականին, երբ լույս է տեսել իտալական տենոր Էնրիկո Կարուզոյի տասը երգերով գրամոֆոնային ձայնասկավառակը: Դա հաջողություն էր ինչպես երգչի, այնպես էլ գրամոֆոնի համար:

Լսողները հիացել են այդ ձայնով: Բացի այդ, Բեռլիները զգալի դեր է խաղացել երաժշտական արդյունաբերության ստեղծման գործում: Հենց նա է հանգել այն գաղափարին, որ հոնորարներ վճարեն այն երգիչներին և երաժիշտներին, որոնք ձայնագրվում են գրամոֆոնային ձայնասկավառակների վրա: Գրամոֆոնը զանգվածային գովասանքի է արժանացել: Բոլորն են ցանկացել իրենց տանը ունենալ այդ տեխնոլոգիական հրաշքը: Ձայնասկավառակները ձեռքից ձեռք են անցել: Գրամոֆոններ են արտադրվել յուրաքանչյուր ճաշակի և դրամապանակի համար՝ սկսած էժան, զանգվածային սպառման համար նախատեսվածներից մինչև մաքուր արծաթից պատրաստված բացառիկ շքեղ սարքեր:

Եղել են գրամոֆոններ, որոնց գինը հասել է աստղաբաշխական չափերի: Ժամանակակից մարդու համար դժվար է հասկանալ, թե գրամոֆոնի ստեղծումը ինչպիսի էական նպաստ է ունեցել երաժշտության զարգացման գործում: Այս գյուտի շնորհիվ երաժշտությունը մտել է մարդկանց առօրյա: Իհարկե, ներկայումս գրամոֆոնները, ինչպես նաև ձայնասկավառակները պարզապես հնություններ են, բայց անհնար է թերագնահատել դրանց դերը մարդկության զարգացման գործում:

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում