Վենտիլյատորներ. ի՞նչ տեսք ունեին դրանք 5 դար առաջ․ «Փաստ»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 29 May, 2021 13:30

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Վենտիլ յատորների (օդափոխիչ, օդափոխության սարք, հովհար) պատմությունը սկսվել է մի քանի դար առաջ: Առաջին մեխանիկական սարքերը, որոնք ստեղծում են օդի հոսք, հայտնվել են 16-րդ դարի առաջին կեսերին: Մերձավոր Արևելքի առաջնորդները իրենց պալատներում օգտագործել են պանկա՝ կտավով ծածկված փայտե շրջանակ, որը պարաններով կախված էր առաստաղից: Ծառաները ստիպված են եղել այդ հսկա վենտիլ յատորը ճոճել, առաջացնել օդի շարժում, որպեսզի տիրակալը սառնություն զգա: 19-րդ դարում փորձեր են արվել մեքենայացնել ամեն ինչը (արդյունաբերական հեղափոխության դարաշրջան), և օդափոխության սարքերը ևս անմասն չեն մնացել դրանից: Ամերիկացի Ջեյմս Բարոնը 1830 թվականին կարողացել է արտոնագիր ստանալ իր ստեղծած ավտոմատ հովհարի համար, որը աշխատել է բավականին բարդ մեխանիզմով: Հանգստացողի գլխավերևում տեղադրված է եղել հովհար, որը կատարել է տատանողական շարժումներ:

Այդ շարժումները շարունակվել են, քանի դեռ դրանք ապահովող նախօրոք բարձրացված կշռաքարը չի հասել հատակին: Պատմության մեջ առաջին կենցաղային վենտիլ յատորը, որն աշխատել է էլեկտրականությամբ, ստեղծվել է Թոմաս Էդիսոնի կողմից 19-րդ դարի վերջին: Այդ ամենահին վենտիլ յատորի թևերը չեն պահպանվել, բայց պահպանվել է եռոտանիի վրա տեղադրված էլեկտրական շարժիչը՝ որպես կենցաղային տեխնիկայի պատմության զարգացման անգին մասունք: Առևտրային ձեռնարկություններն սկսել են էլեկտրական վենտիլ յատորներ արտադրել նույն դարի վերջին: Առաջինը դա արել է ամերիկյան Grocker & Curtis ընկերությունը:

Այն ժամանակ արտադրվող վենտիլ յատորի արտաքինն արագորեն ստացել է ներկայիս տեսքը: Այդ ժամանակից ի վեր արտադրվել են կոմֆորտային միկրոկլիմա ստեղծելու տարատեսակ նման սարքեր: Ամերիկացի Ֆիլիպ Դիլը, 1882 թվականին ստեղծելով առաստաղի վենտիլ յատոր, զարգացրել է այդ սարքերի պատմությունը: Ժամանակակից կենցաղային նման սարքերը կարող են լինել նաև սեղանին կամ հատակին դրվող: Պատի և առաստաղի մոդելներն առանձնանում են հատուկ խմբում: Սեղանի վենտիլ յատորների թևերի տրամագիծը սովորաբար 9, 12 կամ 16 դյույմ է (22,5 սմ, 30 սմ և 40 սմ): Նրանց հզորությունը կարող է լինել 30-45 վատտ: Հատակին դրվող սարքերը, որպես կանոն, ունեն մի փոքր ավելի մեծ շարժիչ (թևերի տրամագիծը 40-42 սմ) 60 վատտ հզորությամբ: Անվտանգության նկատառումներից ելնելով՝ թևերը ծածկվում են պաշտպանիչ ցանցով: Վենտիլ յատորների և՛ մեկ, և՛ մյուս տեսակները սովորաբար ունենում են պտտման 2-3 արագություն, որոշ մոդելներում կա անգամ դրանց սահուն կարգավորման մեխանիզմ: Վենտիլ յատորները հաճախ ունեն օդի շարժման երեք ռեժիմ`«Նորմալ», «Զեփյուռ» և «Քամի»:

«Նորմալ» ռեժիմով մաքուր օդը սահուն է շարժվում, իսկ «Զեփյուռ» կամ «Քամի» ռեժիմում օդի շարժումը իրականացվում է տարբեր ինտենսիվությամբ` նմանեցնելով քամու պոռթկումներին: Վենտիլ յատորների մեծ մասն ունի նաև օդի շարժման ուղղությունը փոխելու գործառույթ, և եթե միանգամից մի քանի մարդ է օգտագործում մեկ սարք, ապա դա շատ հարմար է:

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում