Վատիկանը կօգնի՞ Ստեփանակերտին և Երևանին՝ տրամադրելով նախկինում անհասանելի փաստաթղթեր իր արխիվներից. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

regnum.ru-ն «Բաքվին վախեցրել է Վատիկանը կորցնելու հեռանկարը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Ադրբեջանը ծրագրում է իր դեսպանատունը բացել Սուրբ աթոռում՝ Վատիկանում։ Այս մասին հայտարարել է Ադրբեջանի խորհրդարանի միջազգային հարաբերությունների և միջխորհրդարանական հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Սամեդ Սեիդովը։ Նրա խոսքով, համապատասխան օրինագիծն արդեն իսկ քննարկվել է հանձնաժողովի կողմից։ Խոսքը Ադրբեջանի ֆիզիկական ներկայությունը ցուցադրելու մասին է։

Ներկայումս Բաքուն դիվանագիտական հարաբերություններ է պահպանում Սուրբ աթոռի հետ Փարիզից։ Եթե դեսպանատուն ստեղծվի, ապա դժվար թե այն կարողանա տեղակայման թույլտվություն ստանալ հենց Վատիկանում, այնտեղ մարդաշատ է, իսկ քաղաք-պետությունում ապրող օտարերկրյա առաքելությունները Վատիկանի պալատներում իրար հետ կիսվում են հարկերով։ Ամենայն հավանականությամբ, Ադրբեջանը տարածք կփնտրի Հռոմում, բայց ամեն դեպքում այն շատ ավելի մոտ է Սուրբ աթոռին, քան Փարիզը։ Ինտրիգն այն է, որ Բաքուն հանկարծակի է մտահոգվել նման հարցով, չնայած նրան, որ դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել Վատիկանի հետ դեռ 1992 թվականի մայիսին։

Թերևս ինչ-որ տեղ դեր են խաղացել իմիջային նկատառումները։ Ժամանակին Թբիլիսիում եղել է նունցիա, որը ներկայացրել է Սուրբ աթոռի շահերը Անդրկովկասի երեք հանրապետություններում։ Սակայն առաքելական նունցիատուրա է բացվել նաև Երևանում։ Ստացվում է, որ Ադրբեջանը դառնում է միակը Անդրկովկասում, որի մայրաքաղաքում Վատիկանի դեսպանատուն չկա։ Այս դեպքում Վատիկանին մոտ տարածքում Ադրբեջանի ներկայացուցչության հիմնումը կարող է ակնարկ դառնալ Սուրբ աթոռին, որ նա էլ նման ներկայացուցչություն ունենա Բաքվում։

Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանն ավելի խոր պատճառներ ունի Վատիկանի հետ հարաբերություններն ակտիվացնելու, համակարգված աշխատելու և Վատիկանի պաշտոնյաների հետ անձնական ծանոթությունները և ֆիզիկական շփումները օգտագործելու համար։ 2020 թվականի սեպտեմբերին սանձազերծված Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմը շատ բան է փոխել Անդրկովկասում. Բաքուն հաղթել է մարտադաշտում, սակայն անհրաժեշտ է պահպանել այդ նվաճումները քաղաքական և դիվանագիտական միջոցներով։ Բայց այնքան էլ պարզ չէ, թե ինչպես։ Եթե խոսենք Սուրբ աթոռի մասին, ապա նա ուղղակիորեն չի աջակցել Հայաստանին, բայց մատը զարկերակի վրա է պահել, ու դա եղել է Երևանի զարկերակը։ Պատերազմի սկսվելու օրը Վատիկանում է եղել Հայ առաքելական եկեղեցու առաջնորդ Գարեգին Բ կաթողիկոսը, որը կարողացել է արագ զրուցել Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսի հետ։ Նույն թվականի դեկտեմբերին Հայաստանի և Վրաստանի առաքելական նունցիան՝ արքեպիսկոպոս Խոսե Ավելինա Բետանկուրը, այցելել է Հայաստանի մայրաքաղաք։

Այս տարվա հոկտեմբերին Կաթողիկոսը կրկին այցելել է Վատիկան և ավելի մանրամասն բանակցություններ վարել։ Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանը ևս հանդիպել է Պապի և Սուրբ աթոռի պետքարտուղար, կարդինալ Պիետրո Պարոլինի հետ։ Սարգսյանի այցը մեծ հետաքրքրություն էր առաջացրել։ Ինչպես այդ օրերին հաղորդում էր նախագահական կայքը, Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսի հետ հանդիպմանը «Հայաստանի նախագահը նշել է, որ Արցախի հարցը մարդու իրավունքների խնդիր է, դա հայ ժողովրդի պահանջն է՝ իրականացնել ինքնորոշում, նաև անքակտելի իրավունքն է ապրել և արարել իրենց հին քրիստոնեական բնօրրանում»:

Հետո Մշակույթի հայրապետական խորհրդի ղեկավար, կարդինալ Ջանֆրանկո Ռավազիի հետ հանդիպման ժամանակ, խոսելով մշակույթի ոլորտում համագործակցության հուշագրի մասին, Հայաստանի պետության ղեկավարը վստահություն է հայտնել, որ դա «հնարավորություն կտա իրականացնել պատմամշակութային կարևոր հարցերի շուրջ համատեղ հետազոտություններ»։ Վերջինս հատկապես հետաքրքիր է, քանի որ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև մղվող «պատմության պատերազմները» ուղղակիորեն առնչվում են Լեռնային Ղարաբաղի ճակատագրին և կարգավիճակին։ Ինչպես այդ կապակցությամբ նշել է ամերիկյան Catholic News Agency պորտալը, «Լեռնային Ղարաբաղը հայ մեծամասնությամբ անկլավ է Ադրբեջանի կազմում, որն իր անկախությունը հաստատել է Խորհրդային Միության փլուզմամբ… Ադրբեջանը, մինչդեռ, պնդում է, որ տարածաշրջանը պատկանել է Կովկասյան Ալբանիայի հնագույն պետությանը մինչ հայացումը»: Սակայն իրենք՝ ղարաբաղցիները, այլ կերպ են մտածում։ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը, ով երկար տարիներ ղեկավարել է Հայ առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմը, IA REGNUM-ին տված իր հարցազրույցում մի առիթով ասել է հետևյալը. «Արցախի պետականությունը հաշվում ենք 5-րդ դարի առաջին կեսից՝ Հայոց թագավորության անկումից հետո, երբ արևել յան Հայաստանում՝ Արցախում, Ուտիքում, Փայտակարանում և Կուրի ձախ ափին, ստեղծվել է հայոց թագավորություն իր թագավորով, և դա այն է, ինչը ժամանակին կոչվել է Կովկասյան Ալբանական թագավորություն և Ալբանական կաթողիկոսություն»:

Եթե Վատիկանը օգնի Ստեփանակերտին և Երևանին հաստատել այդ տարբերակը՝ տրամադրելով նախկինում անհասանելի փաստաթղթեր իր արխիվներից, ապա դա ծանրակշիռ փաստարկ կդառնա անկախ Լեռնային Ղարաբաղի պահպանման օգտին։ Եվ դա կարող է վերաբերել ոչ միայն հայերին, այլ նաև հարևան Իրանին, որը վերջին շրջանում բարդություններ է ապրում Ադրբեջանի հետ հարաբերություններում։ Ինչպե՞ս կարձագանքի Բաքուն։ Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո նա Սուրբ աթոռի հետ այնպիսի շփումներ չի ունեցել, որքան Հայաստանը։

Չի լսվել նաև, որ Թուրքիայում, Թուրքմենստանում և Ադրբեջանում առաքելական նունցիա արքեպիսկոպոս Փոլ Ռասելը այցելի Ադրբեջանի մայրաքաղաք։ Այս իրավիճակում Վատիկանի մոտ դեսպանության բացումը Բաքվի համար չափազանց անհրաժեշտ է դառնում, որպեսզի խաղաղ բանակցություններում չկորցնի Սուրբ աթոռը՝ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի որոշման ապագա բարդ և անկանխատեսելի գործընթացի նախօրեին։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում