«Հայկական շահերը պաշտպանված չեն. առաջիկա հանդիպումների առումով շատ լուրջ ռիսկեր կան». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Նախօրեին հայտարարվեց նոյեմբերի 26- ին Սոչիում սպասվելիք Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների եռակողմ հանդիպման մասին: Ավելի վաղ հայտարարվել էր, որ դեկտեմբերի 15-ին Փաշինյան-Ալիև հանդիպում է լինելու:

«Կովկաս ինստիտուտի» փորձագետ, քաղաքագետ Հրանտ Միքայել յանի հետ զրույցում անդրադարձել ենք հանդիպմանը նախորդած իրողություններին, դրանցից բխող հնարավոր զարգացումներին: Մինչ բուն թեմային անդրադառնալը, քաղաքագետը մի քանի հանգամանք է առանձնացրել՝ առաջին հերթին խոսելով ՀՀ-ՌԴ հարաբերությունների մասին: «Երբ Ադրբեջանի կողմից ՀՀ-ի վրա հարձակում եղավ, գործող իշխանությունները, Ադրբեջանի դեմ ոչ մի խոսք չասելով, կոորդինացված մեդիա հարձակում սկսեցին ՌԴ-ի դեմ: Բացի այդ, կան տվյալներ, թե ինչու ՌԴ-ի, ինչպես նաև աշխարհի կողմից շատ թույլ արձագանք եղավ Ադրբեջանի այդ ագրեսիայի վերաբերյալ: Այն է՝ գործող իշխանությունները խոսք են տվել, որ կստորագրեն ինչ-որ փաստաթուղթ, բայց հետո հրաժարվել են, դրանից ելնելով՝ Ադրբեջանը հարձակվել է, իսկ իրենք՝ ՀՀ դե ֆակտո իշխանությունները, այսպես ասած, միանգամից որոշեցին, որ մեղավորը Ռուսաստանն է: Ինչ-որ տեղ սա սադրանք էր ՀՀ-ի ու նաև ՌԴ-ի դեմ»,- «Փաստի» հետ զրույցում ասաց քաղաքագետը՝ նշելով, որ վերջին տարիներին նման իրողությունների բազմիցս ենք ականատես եղել:

«Հիմա, օրինակ՝ ՀՀ դե ֆակտո վարչապետն ընդունել է «Հանուն ժողովրդավարության» գագաթաժողովին մասնակցելու հրավերը, ինչն իր կոնտեքստում համարվում է նաև ընդդեմ Չինաստանի և Ռուսաստանի: Մինչդեռ ՌԴ-ն մեր ռազմավարական, Չինաստանը՝ պոտենցիալ դաշնակիցն է: ԱՄՆ-ը մեր դաշնակիցը չէ: Թեպետ պոտենցիալ դաշնակից կարող ենք անվանել, բայց ԱՄՆ-ը մի քանի անգամ հայտարարել է, որ այս տարածաշրջանում լուրջ հետաքրքրություն չունի, համենայն դեպս՝ ՀՀ-ին աջակցելու հարցում: ՌԴ-ն արտահայտել է իր կարծիքը վերոնշյալ գագաթաժողովի վերաբերյալ՝ ասելով, որ չի ուզում ՀԱՊԿ երկրները մասնակցեն: Մինչդեռ անվտանգության հարցերում ամբողջությամբ ՌԴ-ից կախված ՀՀ-ն որոշել է մասնակցել գագաթաժողովին: Այս իշխանությունները պատրաստվում են մասնակցել հակառուսական միջոցառմանը, բայց հետո ակնկալում են, որ ՌԴ-ն իրենց պետք է աջակցի: Ստացվում է, որ իրենք ուզում են ինչ-որ քայլեր անել, զարգացնել հարաբերություններն Արևմուտքի հետ՝ ի հաշիվ ՌԴ-ի հետ հարաբերությունների, զուգահեռ՝ ՌԴ-ի վրա թողնել ՀՀ շահերի պաշտպանությունը՝ անընդհատ շեշտադրելով, որ ՌԴ-ն դա չի անում: Ստացվում է, որ ՌԴ-ն պետք է ՀՀ շահերը պաշտպանի, իսկ իրենք պետք է Արևմուտքի հետ հարաբերություններ զարգացնեն»:

Հ. Միքայել յանը վերոնշյալից բխող երեք արձանագրում արեց. «Նախ՝ ՀՀ դե ֆակտո իշխանություններն Արևմուտքի հետ խաղեր են խաղում, որն արդեն բավականին ակնհայտ է: Երկրորդ՝ ՌԴ-ն ՀՀ-ի շահերը չի պաշտպանելու, քանի որ բազմիցս է հայտարարել, որ չեզոք դիրքորոշում ունի: Երրորդ՝ եթե մենք չեզոք դիրքորոշում ունեցող երկրի վրա թողնում ենք ՀՀ շահերի պաշտպանությունը, մենք, փաստորեն, իշխանություն չունենք Հայաստանում: Հայաստանն իրականում իր ներկայացուցիչը չունի, Հայաստանում իրական իշխանություն չկա՝ կա դե ֆակտո իշխանություն»:

Քաղաքագետի խոսքով, բացի դե ֆակտո իշխանությունից, Հայաստանում կան նաև այլ ուժեր, որոնք ևս վտանգավոր գիծ են տանում:«Տարատեսակ քաղաքական ուժեր, ՀՀ անվտանգության, իշխանության գործելաոճին անդրադառնալու ու, առհասարակ, նրանց իշխանության լինել-չլինելու հարցը քննարկելու փոխարեն, «այս բազան պետք է դուրս գա, այն բազան պետք է մտնի» հայտարարությունների ներքո ՌԴ-ԱՄՆ հարցերն են առաջ քաշում: Այդպես Հայաստանը աշխարհաքաղաքական շահերի բախման հարթակի վրա են դնում ու հետագա զարգացումներում ՀՀ-ին որպես զոհ են պատրաստում: Խոսքը շատ վտանգավոր ուժերի մասին է, որոնք Հայաստանին այնպիսի մարտահրավերների առաջ են կանգնեցնում, որոնց մեր երկիրը չի կարողանալու դիմադրել: 44-օրյա պատերազմը, մեր պարտությունն ու, առհասարակ, ամբողջ այս ուղին հենց նշվածի մասին է: Երբ խոսքը հայկական շահերի պաշտպանության մասին է, այս իշխանություններն ասում են՝ այս կամ այն բանի համար հո պատերազմ չենք անի՞, թող ՌԴ-ն անի: Մեծ հաշվով, հայկական շահերը պաշտպանելուց նրանք միշտ հրաժարվում են, իսկ Արևմուտքի շահերը պաշտպանելուց իրենք երբեք չեն հրաժարվում: Սա պարզ իրողություն է, ինչն արդեն 3-4 տարի անդադար տեսնում ենք: Նշվածը, ցավոք, նաև շարունակվելու է: Ցավոք, նշվածի առումով ո՛չ հասարակությունում ադեկվատ ընկալում կա, ո՛չ էլ քաղաքական դաշտում: Մինչդեռ եթե 2018 թ.-ի մայիսից սկսած այդ իրողությունները պարզապես կարող էին համեմատաբար փոքր կորուստների հանգեցնել, ապա հիմա սեղանին արդեն Սյունիքն է դրված»,-ասաց քաղաքագետը:

Վերոնշյալ համատեքստում, անդրադառնալով արդեն առաջիկայում սպասվելիք հանդիպումներին, Հ. Միքայելյանը շեշտեց. «Նախ՝ արձանագրենք, որ հայկական կողմը դիրքորոշում չունի: Դա կարող ենք եզրակացնել նաև նախօրեին Փաշինյանի ասուլիսի ժամանակ հնչեցված տարբեր հայտարարություններից: Այդ ժամանակ ևս մեկ անգամ ամրագրվեց այն դիրքորոշումը, որ Գորիս-Կապան ավտոճանապարհն ադրբեջանական է, իսկ Հայաստանի շահերը, իր ընկալմամբ, պետք է ռուսները պաշտպանեն:

Մեծ հաշվով, հայկական շահերը պաշտպանված չեն, ինքն ի վիճակի չէ դա անել, և իրականում ցանկություն էլ չունի: Ընդհանուր առմամբ, հաշվի առնելով այս իրողությունները, նշված երկու սպասվելիք հանդիպումների առումով շատ լուրջ ռիսկեր կան: Մասնավորապես, կա ռիսկ, որ ստորագրվելու է նոր փաստաթուղթ, որը Փաշինյանն արդեն խոստացել է ստորագրել և՛ Ռուսաստանին, և՛ Ադրբեջանին: Ի դեպ, Հայաստանում դրա դեմ ցույցեր են իրականացվում, և խոսքն իսկապես լուրջ ռիսկի մասին է: Ինչո՞ւ, որովհետև Ադրբեջանը ցանկանում է, որ այդ երկրի տարածքային ամբողջականությունն ընդգծվի ու ճանաչվի ՀՀ-ի կողմից: Սա նշանակում է հրաժարում Արցախից, մասնավորապես Ադրբեջանի կողմից օկուպացված տարածքներից: Երկրորդ՝ լուրջ ռիսկ կա, որ տեղի է ունենալու սահմանազատում՝ հօգուտ Ադրբեջանի, իսկ Փաշինյանն արդեն ասել է, որ «Հայաստանի վերահսկողության տակ ադրբեջանական տարածքներ կան»: Հասկանալի է, չէ՞, ինքը կրկին չի խոսում Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած հայկական տարածքների մասին, բայց ասում է «ադրբեջանական տարածքների» մասին, որոնք, ըստ նրա, Հայաստանի տարածքում են: Այսպիսով, կարող են, օրինակ՝ հանձնվել որոշ, այսպես կոչված, անկլավներ, որոնց մասին Ալիևը վաղուց խոսում է»:

Բացի նշված վտանգներից, քաղաքագետն այլ խնդիրների մասին ևս մատնանշեց. «Ամենավտանգավորը «միջանցքի» թեման է, որն անընդհատ Ադրբեջանն առաջ է քաշում, և որին Փաշինյանը չի ուզում համաձայնել: Մինչդեռ նման հարցերում չհամաձայնելու համար դու պետք է լավ արգումենտացիա ունենաս: Այն պարզապես խոսակցական մակարդակով չպետք է լինի, փաստարկները պետք է ռազմական լինեն: Ինչո՞ւ, որովհետև, որպես բանակցային հզորություն, Ադրբեջանն օգտագործում է իր ռազմական ուժը, ինչին ի պատասխան ինչ-որ քայլեր պետք է ձեռնարկվեն: Բայց ավելի քան մի տարի անիմաստ մսխվել է: Տեսնում ենք, որ Ադրբեջանը կարող է հեշտությամբ շարունակել ուժով շանտաժը: Զուգահեռ՝ մենք նույնիսկ միջազգային ատյանների չենք դիմում՝ հստակ ընդգծելով, որ միջազգային իրավունքի խախտում է, երբ Ալիևն ասում է՝ «արեք այսպես, թե չէ կհարձակվեմ, ուժով կլուծեմ իմ հարցը»: Իսկ իրականում նաև թե՛ հումանիտար, թե՛ տարածքային անձեռնմխելիության խախտումների հետ գործ ունենք: Մեծ հաշվով, տեսնում ենք, որ ո՛չ ՀՀ շահերն են պաշտպանվում, ո՛չ բանակին են պատրաստում, ո՛չ էլ միջազգային հարթակում են քայլեր արվում: Հաշվի առնելով իրողությունները՝ կայանալիք հանդիպումներից սպասելիքները բացասական են»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում