Արդյո՞ք սամուրայների հիմնական զենքը սուրն է. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Սամուրայը ճապոնական ավատատիրության ժամանակների ռազմականացված ազնվականության խավ է։ Իմաստաբանական առումով, «սամուրայ» բառին մոտ է «բուշի» բառը. վերջինս գործածվում է ավելի լայն իմաստով, և նկատի է առնվում ցանկացած զինվոր, մինչդեռ սամուրայը ազնվական զինվոր է։ Հետազոտողները հաճախ զուգահեռներ են անցկացնում ճապոնական սամուրայների և եվրոպական ասպետների միջև, ինչն իմաստ ունի միայն որոշ չափով, քանի որ տարբերություններն ակնհայտ են։ Բուն «սամուրայ» բառն առաջացել է saberu բայից, որը նշանակում է «ծառայել»։ Այլ կերպ ասած, «սամուրայը» իր ավատատիրոջ՝ դայմյոյի ռազմական ծառան է՝ թիկնապահը, զինվորը, պաշտոնյան։ Սամուրայների դասը փակ սոցիալական խումբ է։

Սամուրայությունն առաջացել է Թայկայի բարեփոխումների (646 թ.) արդյունքում. դա չինական Թան արքայատոհմի քաղաքական, կառավարական և ռազմական վարչակազմի ընդօրինակման փորձ էր։ Սամուրայության զարգացման համար կարևորագույն խթան է եղել Կամու կայսրը (8-9րդ դարեր), որն այնու ցեղերի դեմ իր պատերազմի համար օգտագործել է Ճապոնիայի գավառական տոհմերի ռազմական ուժը։ Սամուրայները ձևականորեն գտնվում էին Ճապոնիայի կայսեր ծառայության տակ, սակայն իրականում ծառայում էին իրենց մասնավոր իշխանական տոհմերին, որոնց գլխավորում էին դայմյոները (մեծ իշխանները)։

Սամուրայ կարող էր համարվել միայն այն անձը, որն ուներ սամուրայի ոգի («սանայո») և հետևում էր սամուրայության բարոյական կանոնակարգին։ Սամուրայության ինքնուրույն հասարակական խավ դառնալու ժամանակաշրջանը սովորաբար վերագրվում է Ճապոնիայում Մինամոտո տոհմի իշխանության դարաշրջանին (1192 - 1333 թթ.)։ Սամուրայության ոսկե դար է համարվում առաջին սյոգունից սկսած մինչև Օնին պատերազմն ընկած ժամանակաշրջանը։ Թեև դա հիմնականում հանդարտ դարաշրջան էր, այնուամենայնիվ, սամուրայների թվաքանակն այնքան էլ մեծ չէր (համեմատած Թոկուգավայի օրոք եղածի հետ, երբ ամեն հինգերորդ ճապոնացին սամուրայ էր), ինչը պայմանավորված էր սամուրայների բարձր կենսամակարդակով։

Համարվում է, որ սամուրայի գլխավոր զենքը եղել է սուրը, որը նաև համարվել է «սամուրայի հոգի», և որից սամուրայը երբեք չի բաժանվել։ Բայց բանն այն է, որ ուրիշ բան է ծիսական գործողությունը, լրիվ այլ բան՝ իրական ճակատամարտը։ Իրականում սամուրայների համար սուրը հիմնական զենք չի հանդիսացել։ Այս ռազմիկների համար հիմնական զենքը եղել է մեծ աղեղը, որից նա մահաբեր նետեր է արձակել ուղղակի ընթացքից՝ ձիու վրա նստած։ Այս ամենը հաստատում է անգամ էթիմոլոգիա գիտությունը (բառագիտություն, կամ բառերի նշանակության մասին գիտություն)։ Բանն այն է, որ ճապոներեն «կռվել» և «նետ արձակել աղեղից» արտահայտությունները հնչում են միատեսակ։ Ստացվում է, որ այս զինատեսակը շատ հին է և եղել է այն առասպելական հնագույն ժամանակներում պատերազմելու հիմնական զինատեսակը։ Իհարկե, սամուրայը սուր ունեցել է, բայց դա ավելի շուտ հանդիսացել է ինքնապաշտպանության զենք, ճիշտ այնպես, ինչպես հիմա ժամանակակից բանակներում սպաները ատրճանակ են կրում, որը, հասկանալի է, ճակատամարտելու զենք չէ։

Ավելի ուշ՝ մոտավորապես 14-րդ դարից սկսած, սամուրայների ամենաօգտագործվող զինատեսակներից է դարձել հեծյալի նիզակը, իսկ ավելի ուշ՝ 16-րդ դարում, անգամ հրազենը։ Սուրը սամուրայի համար դարձել է «սամուրայի հոգի» միայն 1600 թվականից հետո՝ Էդոյի դարաշրջանում, ճիշտ այն ժամանակ , երբ պատերազմները Ճապոնիայում դադարել են, և ամբողջ երկիրը համախմբվել է Տոկուգավա տան իշխանության ներքո։ Այդ ժամանակ նետեր արձակող կամ նիզակով հեծելազորայինի կերպարը արդեն պահանջված չէր։ Եվ արդյունքում սամուրայի համար առաջնահերթ է դարձել սուրը ճիշտ այնպես, ինչպես ժամանակին եվրոպացի ազնվականների համար առաջնային էր դարձել սուսերը՝ որպես մենամարտի՝ դուելի զենք։

Չնայած, իհարկե, անգամ այդ ժամանակ սամուրայները մնացած զինատեսակներից ևս օգտվել են։ Միանգամայն պարզ է, որ սամուրայի՝ միայն սուր օգտագործելը մասսայականացրել է Հոլիվուդը սամուրայների վերաբերյալ իր նկարահանած ֆիլմերով: Իրականում ճապոնացի ռազմիկները՝ սամուրայները, հրազենն անգամ ավելի էֆեկտիվ են օգտագործել, քան եվրոպացիները նույն ժամանակներում։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում