Կովկասյան ընձառյուծը վերադարձվում է բնօրրան՝ կովկասյան լեռներ

WWF-Ռուսաստանը «Ռուսական Կովկաս» մասնաճյուղի հետ համատեղ իրականացնում են Կովկասյան (Առաջավորասիական) ընձառյուծը Կովկաս վերադարձնելու խոշոր ծրագիր, եւ արդեն 2016 թվականի գարնանը վայրի բնություն բաց կթողնվի ընձառյուծի առաջին առանձնյակը:

Հանրության ուշադրությունը ծրագրին հրավիրելու նպատակով «WWF-Ռուսական Կովկասում» ստեղծվել է միջազգային բնապահպանական մամլո-ակումբ՝ որպես բնապահպանների, լրագրողների եւ գերատեսչությունների շփման հարթակ: Ակումբի առաջին նիստը, որին մասնակցեցին լրագրողներ Հայաստանի, ՌԴ Կրասնոդարի երկրամասից եւ Ադիգեայի Հանրապետությունից, կազմակերպվեց դեկտեմբերի 16-18-ը Կրասնոդար քաղաքում:

Առաջին հանդիպման թեման Կովկասում Առաջավորասիական ընձառյուծի պոպուլյացիայի վերականգնման նախագիծն էր: Մամլո-ակումբի մասնակիցները այցելեցին Կրասնոդարի Մոստովսկի շրջանի Պսեբայ ավան, որտեղից սկսվում է Կովկասյան բնական կենսոլորտային համալիրը: Համալիրի արեւելյան բաժնի աշխատակիցները վերջին մի քանի տարիներին զբաղվում են տարածքը ընձառյուծների բացթողնմանը նախապատրաստելու հարցերով: Իսկ հետագայում էլ նրանք իրականացնելու են ընձառյուծների պահպանությունը:

Առաջավորասիական ընձառյուծն ապրել է Հյուսիսային Կովկասից մինչեւ Կարմիր ծով եւ Բոսֆորից մինչեւ Պակիստան ընկած տարածքում: 20-րդ դարում նրա բնակության տարածքը նկատելիորեն կրճատվել է: Ամբողջ Կովկասում այսօր բնակվում է ընդամենը մի քանի տասնյակ առանձնյակ: Առաջավորասիական ընձառյուծը՝ որպես վերացող տեսակ, ներառված է ՌԴ եւ ՀՀ Կարմիր գրքերում: Ռուսաստանում ընձառյուծի որսը ենթադրում է քրեական պատասխանատվություն եւ 1,1 միլիոն ռուբլու չափով տուգանք:

Այժմ «Ռուսական Կովկասում» ստեղծվել են ընձառյուծի խնամքի եւ վերականգնման կենտրոններ, որտեղ այս պահին ապրում է ընձառյուծի 13 առանձնյակ: Նրանցից 8-ը ձագեր են, որոնք հետագայում բաց են թողնվելու վայրի բնություն: Ծրագիրը վայելում է պետության եւ Ռուսաստանի նախագահ Պուտինի աջակցությունը:

WWF-«Ռուսական Կովկասի» մամլո պատասխանատու Վյաչեսլավ Մորոզը հայ լրագրողների հետ զրույցում պարզաբանեց, թե ինչու է անհրաժեշտ Առաջավորասիական ընձառյուծների պոպուլյացիան վերադարձնել Կովկասյան լեռներ: Ըստ Վ. Մորոզի՝ նախ՝ մարդը պարտավոր է վերականգնել առողջ էկոհամակարգը, իր իսկ կողմից ոչնչացված տեսակը վերադարձնել: «Կան նաեւ մշակութային պատճառներ: Ընձառյուծը կովկասյան ժողովուրդների համար ավանդաբար եղել է հպարտության եւ ոգեշնչման աղբյուր, անգամ Ինգուշեթիայում, եթե որսորդները մահացած ընձառյուծ են գտել, կենդանուն հուղարկավորել են, ինչպես իսկական հերոսի: Կովկասի հեղինակությունը պետք է վերականգնել»,-նշում է Մորոզը:

Կովկասյան էկոտարածաշրջանը ընդգրկում է Սեւ եւ Կասպից ծովերով ներփակվող տարածքը` ընդհանուր 580 հազար քկմ մակերեսով, որի մեջ տասնյակներով բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ են: Դա Հայաստանն է, Ադրբեջանը, Վրաստանը, ՌԴ Հյուսիսկովկասյան տարածաշրջանը, Թուրքիայի հյուսիսարեւելյան եւ Իրանի հյուսիսարեւմտյան մասերը: Ռուսաստանում այս էկոտարածաշրջանի մեջ են մտնում Ադիգեայի, Դաղստանի, Կաբարդինո-Բալկարիայի, Կարաչեւո-Չերքեզիայի, Ինգուշեթիայի, Կալմիկիայի, Հյուսիային Օսիայի եւ Չեչնիայի Հանրապետություները, ինչպես նաեւ Կրասնոդարի, Ռոստովի եւ Ստավրոպոլի երկրամասերը: WWF-Ռուսաստանի եւ մասնավորապես «Ռուսական Կովկասի» մասնաճյուղի ջանքերով այս տարածքներում ավելացվել են բնության գործող հատուկ պահպանվող տարածքների մակերեսները, ստեղծվել են նոր՝ հատուկ պահպանվող տարածքներ:

Հիշեցնենք, որ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում բնակվում է կովկասյան ընձառյուծի 4 առանձնյակ: Շնորհիվ WWF-Հայաստանի կողմից տարվող ճիշտ աշխատանքի եւ լրագրողների հետ համագործակցության՝ կովկասյան սարերի տիրակալներին մեր երկրում մարդիկ գիտեն անգամ անուններով: Ընձառյուծներից մեկն արու է՝ Արազ անունով, Եվան եւ Հոփը էգեր են, իսկ չորրորդի սեռը դեռ հայտնի չէ:

Հայաստանում բնակվող ընձառյուծները հաճախակի անցնում են նաեւ Ադրբեջանի եւ Իրանի տարածք, քանի որ նրանց անհրաժեշտ է կենսագործունեության բավականին մեծ տարածք: Ընձառյուծները, որոնք բաց կթողնվեն Հյուսիսային Կովկասում՝ ՌԴ տարածքում, տեսականորեն կարող են տեղաշարժվել մինչեւ Հայաստան, Ադրբեջան, Իրան եւ հարեւան այն երկրներ, որտեղ կլինի նրանց գոյության համար անհրաժեշտ պայմաններ: Այնպես որ, Կովկասի ցանկացած կետում ընձառյուծների պահպանությունն ու դրանց առանձնյակների աճը ոչ միայն մեկ երկրի, համար է, այլեւ ամբողջ տարածաշրջանի եւ, իհարկե, Երկիր մոլորակի վայրի բնության մեջ տեսակների հավաարակշռության:

Կովկասյան ընձառյուծների պահպանությունն իրականացնելու գործում մեկ խոչընդոտ կա՝ հայ-ադրբեջանական համակարտությունը: Քանի որ այս կենդանու պահպանությանն ուղղված ցանկացած ծրագիր պետք է իրականացնել համատեղ ուժերով, ազգային եւ քաղաքական հարցերը լուրջ խոչընդոտ են: Շփման գծում WWF-Հայաստանի տեղադրած տեսախցիկներիը, օրինակ, որոնք արձանագրում են կենդանիների տեղաշարժը, հայկական կողմի համար անհասանելի են արդեն մի քանի ամիս՝ կապված ադրբեջանական զինուժի գնդակոծությունների հետ:

Ի դեպ, «Ռուսական Կովկասի» մամուլի ակումբի աշխատանքներին պետք է մասնակցեին նաեւ հարեւան երկրի լրագրողները, որոնք, սակայն, առանց որեւէ լուրջ եւ կոնկրետ բացատրության, հրաժարվել էին մասնակցել: 

Գագիկ Աղբալյան