Փաշինյանը հրաժարվում է Ղարաբաղից. Երևանն ու Բաքուն շարժվում են միմյանց ընդառա՞ջ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Regnum.ru-ն «Երևանն ու Բաքուն շարժվում են միմյանց ընդառաջ» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի արտգործնախարարության խոսնակ Վահան Հունանյանը հայտարարել է, թե Ադրբեջանի հետ «ամենաբարձր մակարդակով» խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը կառավարության օրակարգային առաջնահերթություններից է։ Միաժամանակ նշվել է, որ «Հայաստանի կառավարությունն առաջնորդվում է Հայաստանի և Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի խաղաղ զարգացման դարաշրջան հռչակելու ռազմավարությամբ և, բնականաբար, պատրաստ է որոշակի քայլեր ձեռնարկել այդ ուղղությամբ»։

Ավելի վաղ Նիկոլ Փաշինյանն էր ասել, որ օրակարգում են տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացման, հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատման և սահմանագծման, Ադրբեջանի հետ խաղաղության համաձայնագրի շուրջ բանակցություններ սկսելու հարցերը։ Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղության պայմանագրի մասին խոսվում է ավելի քան մեկ տարի։ Այդ խնդիրն առաջացել է 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ռուսաստան-Ադրբեջան-Հայաստան ձևաչափով խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումից անմիջապես հետո, որով ավարտվել է Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմը։ Օրերս Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հերթական անգամ անդրադարձել է այդ թեմային։ Նա առաջ է քաշել մի շարք նախապայմաններ: Նրա խոսքով, խաղաղության պայմանագիրը հնարավոր է և պետք է ստորագրվի միջազգային իրավական սկզբունքների հիման վրա, և առաջին հերթին երկրները պետք է ճանաչեն փոխադարձ տարածքային ամբողջականությունը։ Ուստի այդ գործընթացը սկսելու պատրաստակամության մասին խոսող Փաշինյանի հայտարարության տրամաբանությունից բխում է, որ Երևանն ընդունում է Ալիևի առաջարկած հիմնարար սկզբունքը։

Համենայն դեպս, Հայաստանի կառավարությունն այլ մեկնաբանություն չի արել։ Ավելին, Երևանն այդ հարցը կապում է տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացման և սահմանի սահմանազատման ու սահմանագծման խնդիրների, այլ ոչ թե Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի որոշման խնդրի հետ։ Դա նշանակում է, որ խոսքն այդ փաստաթուղթը նախապատրաստելու և դիվանագիտական շփման մեջ մտնելու համար Երևանի ու Բաքվի կողմից հատուկ ներկայացուցիչներ նշանակելու կամ հանձնաժողով ստեղծելու մասին է։ Ակնհայտ է, որ եթե իրադարձությունները սկսեն զարգանալ նման սցենարով, դա կնշանակի իրավիճակային բեկում։ Այսինքն, Փաշինյանը հրաժարվում է Ղարաբաղից՝ այն ճանաչելով որպես «Ադրբեջանի անբաժանելի մաս», և խաղից դուրս է գալիս՝ Ղարաբաղյան ուղղությամբ էստաֆետը հանձնելով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին՝ Ռուսաստանին, Ֆրանսիային և ԱՄՆ-ին։ Նման դեպքում Բաքուն պետք է նոր հայեցակարգ ներկայացնի Լեռնային Ղարաբաղում հայկական անկլավի ճակատագրի վերաբերյալ։

Այդ խնդրի առկայությունը վերջերս խոստովանել է Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովը։ Բացի այդ, դա տեղավորվում է Ալիևի նախապայմանների մեջ։ Այդուհանդերձ, ինչպես վերջերս խորհրդարանում կառավարության ժամին հայտարարել է Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը, հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատման և սահմանագծման հանձնաժողովը դեռևս չի ստեղծվել, և «միայն քննարկվում է այդ գործընթացի մեկնարկը»։ Միգուցե խնդիրը ճապոնակա՞ն ճանապարհով լուծվի՝ նախ՝ սահմանները, հետո՝ հաշտության պայմանագիրը։ Բայց սահմանների խնդիրը հնարավոր է լուծել նաև խաղաղության պայմանագրի ձևաչափով։ Եթե դա իրոք այդպես է, ապա խաղաղության պայմանագիր ստորագրելու պատրաստակամության մասին Երևանի ու Բաքվի խոսքերին պետք է հաջորդեն կոնկրետ գործեր։ Այդ ժամանակ իրավիճակը չափազանց պարզ կդառնա. Ադրբեջանը Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ժամանակ իր ձեռքբերումները կամրագրի իրավական մակարդակով, իսկ Հայաստանը կճանաչի ներկայիս աշխարհաքաղաքական վիճակը։

Բայց ստեղծված իրավիճակում կա ևս մեկ կարևոր նրբերանգ: Բայրամովը այցով Ադրբեջանում գտնվող Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուի հետ համատեղ ասուլիսում խոսել է Հայաստանի հետ խաղաղության պայմանագիր կնքելու առաջարկի մասին. «Մենք՝ Ադրբեջանը և Թուրքիան, ուղերձ ենք հղում Հայաստանին՝ անհրաժեշտ է ստեղծել բարիդրացիական հարաբերություններ տարածաշրջանի երկրների միջև։ Մենք դրան դրական ենք վերաբերվում։ Մեր դիրքորոշումը միշտ հիմնված է եղել միջազգային իրավունքի վրա։ Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև կա ամբողջական համակարգում»։ Ինչ էլ ասեն, բայց Բաքուն և Անկարան շարունակում են համատեղ գործել հայկական ուղղությամբ, և հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը շարունակում է մնալ որպես հայադրբեջանական կարգավորման կարևոր հավելում։

Այժմ, ինչպես հաստատել են և՛ Անկարան, և՛ Երևանը, այդ հարցով պատրաստվում է երկու երկրների հատուկ ներկայացուցիչների ևս մեկ հանդիպում։ Միրզոյանը նաև կմասնակցի Անթալիայում կայանալիք դիվանագիտական համաժողովին։ Այդ առնչությամբ Փաշինյանը չի բացառում անգամ պետությունների ղեկավարների մակարդակով հանդիպման անցկացումը։ Ուստի, լայն իմաստով, կարելի է խոսել ոչ միայն Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև նոր գործընթացի սկզբի, այլ նաև աշխարհաքաղաքականության համատեքստում Անդրկովկասում և Մերձավոր Արևելքում նոր հարաբերությունների ձևավորման գործընթացի սկզբի մասին։ Ի դեպ, որոշ ռուս փորձագետներ ենթադրում են, որ Բաքվի և Երևանի միջև բանակցությունները հեշտ չեն լինելու, սակայն անգամ այս տարի կարելի է ակնկալել խաղաղության պայմանագրի ստորագրում։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում