Տնտեսական գործունեության կենտրոնում․ արդյունաբերությունը՝ պարենային անվտանգություն

Աղվան Պողոսյանը Ֆեյսբուքի իր էջում գրում է.

Հունիսի 18-ին Սանկտ-Պետերբուրգում կսկսվի աշխարհում ամենամեծ միջազգային տնտեսական համաժողովներից մեկը։ Պետերբուրգյան միջազգային տնտեսական համաժողովը, որն արդեն վաղուց  աշխարհին հայտնի է  SPIEF հապավումով, ամեն տարի անցկացվում է՝ սկսած 1997-ից Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի մասնակցությամբ և հովանու ներքո։ 25 տարվա ընթացքում Համաժողովը ձեռք է բերել համաշխարհային հարթակի կարգավիճակ, որտեղ քննարկվում են համընդհանուր տնտեսական օրակարգի կարևոր հարցեր։

Բարդ աշխարհաքաղաքական իրադրության պատճառով աշխարհում տնտեսական իրավիճակը բնութագրվում է անորոշության բարձր մակարդակով, արագացող գնաճով և բոլոր զարգացած երկրների կենտրոնական բանկերի կողմից դրամական պահանջների խստացումներով։ Համաշխարհային տնտեսության վրա մեծ ազդեցություն են ունենում աշխարհաքաղաքական հակամարտությունները, այդ թվում նաև հետխորհրդային տարածաշրջանում։

Այդ գործընթացները արդեն սկսել են համաշխարհային տնտեսության վերափոխման գործընթացը։ Ակնհայտ է, որ այդ պայմաններում տնտեսական համագործակցության ներուժը մեծ մասամբ սահմանափակ կլինի, բայց չի վերանա ամբողջությամբ։ Համայն աշխարհում կառավարություններց կպահանջվի հարմարվողական տնտեսական քաղաքականություն, որը կօգնի չեզոքացնել քաղաքական խոչընդոտները և արագ անցում կատարել փոխշահավետ տնտեսական համագործակցության։ Խելամիտ է, որ այս պայմաններում բարձրանում է միջազգային գործնական հարթակների արժեքը։ Այժմ չափից առավել պահանջված է գործարարների և քաղաքական գործիչների անձնական շփումը, որոնց անհրաժեշտ է պայմանավորվել միջազգային տնտեսական համագործակցությունների նոր շրջաններ, տեխնոլոգիական և տրանսպորտային-լոգիստիկ շղթաներ կազմելու մասին։ Չնայած արևմուտքի երկրների կողմից Ռուսաստանի Դաշնության դեմ հայտարարված պատժամիջոցների պատերազմին՝ Սանկտ- Պետերբուրգում կայանալիք միջազգային տնտեսական համաժողովի հանդեպ հետաքրքրությունը  չնվազեց, նույնիսկ ավելի մեծացավ։

Դրա համար կան մի քանի պատճառներ։ Ռուսաստանի Դաշնությունը փնտրում է  նոր  գործընկերներ և նոր շուկաներ։ Հետխորհրդային տարածաշրջանում Եվրասիական ինտեգրման և միավորման գործընթացների զարգացման համար Ռուսաստանի Դաշնությունը շատ բան է անում․ մասնագետների գնահատմամբ միջին և երկարաժամկետ հեռանկարում դա դրական ազդեցություն կունենա միավորման բոլոր երկրների վրա, այդ թվում և Հայաստանի վրա։

Այժմ վերակողմնորոշում է ընթանում Արևելքի երկրների հեռանկարային և արագ զարգացող շուկաների վրա, այն ընթանում է արդեն մի քանի տարի։ 2022թ․-ին Ռուսաստանի Դաշնության և Արևմուտքի միջև կոնֆլիկտի Էսկալացիայից հետո ռուսական տնտեսության երկարաձգումը, մասամբ ստիպված, ստացավ լրացուցիչ արագացում։ Հիմա Ռուսաստանի Դաշնությանը պետք են ապրանքների և տեխնոլոգիաների նոր մատակարարներ, ինչպես նաև շուկաներ իր ապրանքները մատակարարելու համար։ Այն երկրները, որոնք կզբաղեցնեն այդ ոլորտները, մեծ ձեռքբերումներ կունենան։ ԱՄՆ-ի և Եվրոպական երկրների կառավարությունների  ճնշման տակ շատ արևմտյան ընկերություններ ստիպված էին լքել Ռուսաստանի Դաշնությունը։ Ռուսական բավականին տարողունակ և վճարունակ շուկայի ազատված տեղերում պետք է զբաղեցնեն այլ երկրների արտադրողները։ Բոլոր եվրասիական երկրներին, առաջին հերթին հետխորհրդային տարածաշրջանի երկրներին պետք է օգտագործել այս բացառիկ հնարավորությունը և հնարավորինս շուտ զբաղեցնել ռուսական շուկայի հագուստի և հանրային սննդի նոր տեղերը։ Բացի այդ, շատ ռուսական ընկերություններ ցուցաբերում են ներդրումային հետաքրքրություններ, որոնց կապիտալ հիմա կարելի է մուտք գործել շահավետ պայմաններով։

Կարելի է ասել, որ արդեն այսօր տեսանելի են աշխարհում նոր տնտեսական իրականության եզրագծերը, որոնք կասկածի տակ են դնում շատ անսասան թվացող սկզբունքներ, ինչպիսիք են միջազգային աշխատուժի բաժանումը, պրոտեկցիոնիզմից ազատ շուկան, ինչպես նաև արտերկրում սեփականության սկզբունքները։Հնարավոր է, շուտով նաև կհնանա տեղեկատվական հասարակության հայեցակարգը, որում հաջողության գլխավոր գործոնները համարվում են տեխնոլոգիաները։ Չէ՞ որ նույն Չինաստանի հաջողությունը խոսում է այն մասին, որ ցանկության դեպքում կարելի է կրկնօրինակել արևմտյան տեխնոլոգիաները և զարգացնել արդեն ինքնուրույն։ Ընթացիկ աշխարհաքաղաքական առճակատման շատ բարձր մակարդակը ցույց է տալիս ագրոարդյունաբերության համակարգի, ինչպես նաև երկրների կայուն զարգացման ռեսուրսների կարևորությունը։ Ակնհայտ է, որ ոսկե միլլիարդի երկրները հակված են նվազեցնել այս գործոնների կարևորությունը և առաջին տեղում դնել հետինդուստրիալ ծրագրային ապահովումը և ինտելեկտուալ զարգացման հասանելիությունը։ 

Այնուամենայնիվ, ինչպես ցույց է տալիս իրականությունը, ռեսուրսների  և մթերային ապրանքների արժեքների թերագնահատումը կարող են հանգեցնել աշխարհակարգի միաբևեռ կառուցվածքային ճգնաժամի և փլուզման։ Երկիր մոլորակի բնակչության աճը, կլիմայի փոփոխությունը և միաբևեռ աշխարհի հայեցակարգի փլուզումը հանգեցնում է  այն մտքին, որը ցանկացած երկրի համար կարևոր գործոն է, ինչպիսին ագրոարդյունաբերության համալիր ներուժն է, բերքատու հողատարածքների, էներգետիկ ռեսուրսների և մետաղների, ինչպես նաև սեփական արտադրության ուժի  հասանելիությունը։

Արդեն հայտնի է, որ մթերային անվտանգությունը կդառնա հունիսի 18-ին կայանալիք պետերբուրգյան տնտեսական միջազգային համաժողովի գլխավոր թեմաներից մեկը։ Մերձավոր Արևելքի, Ասիայի և Աֆրիկայի երկրները ձգտում են Ռուսաստանի Դաշնության հետ սննդի մատակարարման հարցով երկարաժամկետ համագործակցության և արևմուտքի կողմից խոչընդոտներն ընդունում են որպես աշխարհաքաղաքական կռվի գործիք, որը այս և եկող տարվա հեռանկարում ընդունակ է կտրուկ թուլացնել շատ երկրների մթերային անվտանգությունը, ինչպես նաև մեծացնել աղքատների թիվը։

Էական է, որ այս տարի պետերգուրյան համաժողովի երկիր-հյուրը հանդես կգա Եգիպտոսը, որը հանդիսանում է աշխարհում ամենամեծ հացահատիկի ներմուծողը և հետաքրքրված է Ռուսաստանի Դաշնության հետ համագործակցությամբ այս ուղղությամբ։ Կարելի է ենթադրել, որ ապագա կա այն երկրների համար, ովքեր կարող են կառուցել փոխշահավետ  հավասար համագործակցություն և պայմաններ ապահովել սեփական ինքնիշխան զարգացման համար՝ հաշվի առնելով տվյալ գլոբալ միտումները։ Ցավոք սրտի, ստիպված պետք է արձանագրել, որ աշխարհում մեծացող աշխարհաքաղաքական անհարդուրժողականությունը հղի է գլոբալ լուրջ ճգնաժամերով,  ամենից առաջ՝  էներգետիկ և մթերային։ Մասնավորապես, ԱՄՆ-ի ներկայացրած պատժամիջոցները հանգեցրին սննդի և պարարտանյութերի առևտրա-տնտեսական կապերի և մատակարարման շղթաների արհեստական խախտումների։ Խոսքն արդեն  գլոբալ սննդային ճգնաժամի մասին է։ Ակնհայտ է, որ այս պայմաններում պատժամիջոցներ կիրառելը և հացահատիկի արտահանումը Ռուսաստանի Դաշնությունից (կամ մեկ այլ սնունդ արտահանող երկրից) սահմանափակելը հանցագործություն է, ամենից առաջ, հումանիտար նկատառումներով։ Այս հարցերը պահանջում են լայնամաշտաբ քննարկում իշխանության և գործարար ներկայացուցիչների կողմից ամբողջ աշխարհում։

Հաշվի առնելով երկիր մոլորակի բնակչության աճը՝ ագրարային հատվածի ներդրումները համարվում են հեռանկարային և ռազմավարական տեսանկյունից կարևոր, առավել ևս աշխարհաքաղաքական առճակատման պայմաններում։ Ռուսաստանի Դաշնությունը մնում է ցորենի արտահանման առաջատարը ամբողջ աշխարհում։ Ռուսաստանի Դաշնության գյուղատնտեսության նախարարությունը 2021-2022թթ․-ին հացահատիկի արտահանումը գնահատում է 45-48 մլն տոննայի մակարդակով (որից ցորենը կազմում է մոտավորապես 37 մլն տոննա)։ Երկրներից ներդրողները, որոնք ավանդաբար հույսները դնում են ներմուծման վրա իրենց մթերային անվտանգությունը ապահովելու համար, ձգտում են փոխարինել արևմտյան խաղացողներին և մտնել Ռուսաստանի Դաշնության ագրոարդյունաբերության ընկերության կապիտալի սեկտոր։ Այդպիսի ծրագրերի իրականացման հեռանկարները բավականին բարձր են գնահատվում։

В центре экономической активности: промышленность продовольственная безопасность

18 июне в Санкт-Петербурге начнётся один из крупнейших в мире международных экономических форумов. Петербургский международный экономический форум, который уже давно широко известный в мире по аббревиатуре SPIEF, проходит ежегодно, начиная с 1997, под патронатом и при участии президента России. За 25 лет Форум завоевал статус ведущей мировой площадки для обсуждения ключевых вопросов глобальной экономической повестки.

Экономическая ситуация в мире характеризуется высоким уровнем неопределенности из-за сложной геополитической обстановки, ускоряющейся инфляции и ужесточения монетарных условий центральными банками всех развитых и большинства развивающихся стран. На мировую экономику оказывает устойчивое влияние геополитические конфликты, в том числе и на постсоветском пространстве.

Эти процессы уже запустили процесс трансформацию мировой экономики. Очевидно, что потенциал экономического сотрудничества в этих условиях будет в значительной степени ограниченным, но не исчезнет полностью. От правительств во всем мире требуется адаптивная экономическая политика, которая позволит нейтрализовать политические барьеры и быстрее перейти к взаимовыгодному экономическому сотрудничеству. Логично, что в этих условиях повышается значение международных деловых площадок.  Сейчас крайне востребовано личное общение бизнесменов и политиков, которым необходимо договориться о выстраивании новых контуров международной экономической кооперации, технологических и транспортно-логистических цепочек.

Несмотря на санкционную войну, объявленную России странами Запада, интерес к предстоящему в Санкт-Петербурге международному экономическому форуму не снизился, а скорее даже усилился. На это есть несколько причин.

Экономика России находится в процессе поиска новых партнёров и рынков. Для развития процессов Евразийской интеграции и консолидации постсоветского пространства Россия делает очень многое: по оценкам экспертов это в средне- и долгосрочной перспективе будет позитивно сказываться на всех странах обьединения, в том числе и Армении.

Сейчас идет переориентация на перспективные и быстрорастущие рынки стран Востока, идёт уже несколько лет. После эскалации конфликта России и Запада в 2022 г. пристраивание российской экономики, отчасти вынужденно, получило дополнительное ускорение. Сейчас России нужны новые поставщики товаров и технологий, а также рынки для поставок своей продукции. Страны, которые займут эти ниши окажутся в большом выигрыше.

 Под давлением правительств США и стран Европы Россию были вынуждены покинуть многие западные компании. Освободившуюся нишу на достаточно ёмком и платёжеспособном российском рынке должны заполнить производители из других стран. Всем евразийским странам и, в первую очередь, странам постсоветского пространства нужно использовать эту уникальную возможность и как можно скорее занять новые ниши на российском рынке одежды и общественного питания. Кроме того, инвестиционный интерес представляют многие российские компании, в капитал которых сейчас можно войти на выгодных условиях.

Можно сказать, что уже сегодня становятся видны контуры новой экономической реальности в мире, которые ставят под сомнение многие казавшиеся незыблемыми принципы, такие как международное разделение труда, свободный от протекционизма рынок, а также принципы частной собственности за рубежом. Возможно, скоро устаревшим окажется и концепт информационного общества, главным фактором успеха в котором считаются технологии.  Ведь тот же успех Китая говорит о том, что западные технологии при желании можно скопировать и развивать уже самостоятельно.

При этом текущий, достаточно высокий уровень геополитической конфронтации, показывает важность агропромышленного комплекса, а также ресурсов для устойчивого развития стран. Очевидно, что страны золотого миллиарда склонны преуменьшать значение этих факторов и ставить на первое место постиндустриальный софт и наличие интеллектуальных разработок.

Однако, как показывает реальность, недооценки значения ресурсов и продовольственных товаров могут привести к структурным кризисам и краху однополярного миропорядка. Рост населения планеты, изменение климата и крах концепции однополярного мира приводят нас к мысли о важности для любой страны таких факторов, как потенциал агропромышленного комплекса, наличие плодородных земель, энергоресурсов и металлов, а также собственных производственных мощностей.

Уже известно, что продовольственная безопасность станет одной из центральных тем предстоящего 18 июня Петербургского международного экономического форума. Страны Ближнего Востока, Азии и Африки стремятся к долгосрочной кооперации с Россией по вопросу поставок продовольствия и воспринимают препоны со стороны Запада как инструмент геополитической борьбы, который в перспективе этого и следующего года способен резко ослабить продовольственную безопасность многих стран, а также увеличить число голодающих.

Показательно, что страной-гостем Петербургского форума в этом году выступит Египет, который является крупнейшим мировым импортером зерна и заинтересован в развитии сотрудничества с Россией на данном направлении. Можно предположить, что будущее за теми странами, которые смогут выстроить взаимовыгодную равноправную кооперацию, и обеспечить условия для своего суверенного развития, учитывая данные глобальные тенденции.

К сожалению, приходится констатировать, что усилившаяся в мире геополитическая турбулентность чревата серьезными глобальными кризисами, и, прежде всего, энергетическим и продовольственным. В частности, введенные США санкции привели к искусственному нарушению торгово-экономических связей и логистических цепочек поставок продовольствия и удобрений. Речь уже идет о глобальном продовольственном кризисе.

Очевидно, что в этих условиях накладывать санкции и ограничивать экспорт зерна из России (или какой-либо другой страны экспортера продовольствия) – преступно, прежде всего, по гуманитарным соображениям. Эти вопросы требуют широкого обсуждения представителей власти и бизнеса во всем мире.

Учитывая рост населения планеты, вложения в аграрный сектор представляются перспективными и стратегически важными, тем более в условиях геополитической конфронтации. Россия продолжает оставаться лидером по экспорту пшеницы в мире. Министерство сельского хозяйства России оценивает экспорт зерна из в 2021-2022 гг. на уровне 45-48 млн тонн (из них пшеницы – около 37 млн тонн). Инвесторы из стран, которые традиционно полагаются на импорт для обеспечения своей продовольственной безопасности, стремятся заместить западных игроков и войти в капитал предприятий агропромышленного сектора России. Перспективы реализации таких проектов оцениваются достаточно высоко.