«Ապահովագրվում է օգտագործվող ցանքատարածությունների մեկ տոկոսից ոչ ավելին». ինչո՞ւ չի կայանում գյուղապահովագրության ոլորտը. «Փաստ»

Տնտեսագիտության թեկնածու, գյուղատնտեսության ոլորտի փորձագետ Վարդան Ալեքսանյանն ասում է՝ փորձագետները երկար տարիներ քննարկում էին գյուղապահովագրության բացակայությունը, կողմ էին, որ այն ներդրվի մեր երկրում, և 2016 թվականին Կարեն Կարապետյանի կառավարության ժամանակ արդեն սաղմնային հիմքերը կային:

 

«Գյուղապահովագրության գործընթացը չափազանց կարևոր է, երբ հաշվի ենք առնում, որ ոլորտն ամենառիսկայինն է մեր տնտեսության հատվածում: Գյուղատնտեսության ոլորտում, բացի մեզ հայտնի ռիսկերից՝ շուկայական, ինստիտուցիոնալ և այլն, գումարվում են բնական աղետները, հիվանդությունները և այլն: Մի կողմից՝ չի կարող խոսք լինել ոլորտի զարգացման մասին առանց ապահովագրության, մյուս կողմից՝ ունենք պիլոտային ծրագիրը, որը գործում է 2019 թ.-ից, այսօր ունենք որոշ ցուցանիշներ:

 

Երբ դրանք դիտարկում ենք դինամիկայի մեջ, որոշակի առաջընթաց կա այն իմաստով, որ ապահովագրության պայմանագրերը քանակային իմաստով աճում են, բայց մեր գյուղատնտեսության ոլորտի համար դրանք չերևացող թվեր են: Այո, ապահովագրություն կատարում են, որոշակի մշակաբույսեր և պրոդուկտներ ավելացել են տարիների ընթացքում, բայց, ցավոք, այսօր գյուղացին չի կարող իր միջոցները տրամադրել ապահովագրական գործակալություններին և հուսալ, որ իր բերքը ապահովագրված է եկամուտների մասով: Այս ծրագիրը վերաբերում է ոչ թե եկամուտների, այլ ծախսերի ապահովագրությանը: Իսկ տնտեսություններն, առանց այն էլ չափազանց ցածր եկամուտներ ստանալով, դժվարանում են դրանց մի փոքր մասն էլ հատկացնել ապահովագրությանը, ընդ որում՝ չունենալով նաև մեծ վստահություն:

 

Գյուղապահովագրության համակարգը մեր երկրում չի կայանում, որովհետև գյուղոլորտը, գյուղացիական տնտեսությունները փոքր են, եկամուտները՝ չափազանց ցածր, մարդիկ մի կերպ կարողանում են ձեռք բերել իրենց արտադրական ռեսուրսները, և, կարծես թե, ապահովագրավճարն իրենց համար այս պայմաններում լրացուցիչ ճոխություն է: Տնտեսվարող սուբյեկտը չոռոգվող հողակտորներում մեկ հեկտարից 100-120 հազար դրամ եկամուտ է ակնկալում, ի՞նչ ապահովագրության զարգացման մասին կարող է խոսք լինել»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Ալեքսանյանը:

 

Ո՞րն է այս ոլորտում պետության անելիքը: «Պետությունը բոլոր ոլորտներում ու գործընթացներում անելիք ունի: Տեսեք, թե որքան է ուշացել ապահովագրության ներդրումը մեր երկրում: Եվրոպական երկրներում, ինչպես, օրինակ՝ Գերմանիան, Ֆրանսիան, 1800- ական թվականներին արդեն սկսվել էր գյուղոլորտի ապահովագրությունը: Ասել, որ պետությունն այս ոլորտում բացարձակ ոչինչ չի անում, ճիշտ չի լինի: Ապահովագրավճարների 50-60 տոկոսը փոխհատուցվում է պետբյուջեի միջոցներով, սակայն անգամ այս պայմաններում, երբ պետությունը գյուղացիական տնտեսություններին ասում է՝ ապահովագրության դաշտ մտեք, ապահովագրավճարի 50-60 տոկոսը կփոխհատուցեմ, գյուղապահովագրության համակարգը չի կայանում: Նշանակում է՝ ոլորտում խնդիրները շատ են: Ապահովագրական գործակալությունները երեքն են, եթե չեմ սխալվում, այս պահին վնասով են աշխատում: Իսկ դրանք առևտրային, շահույթ հետապնդող կազմակերպություններ են: Եթե այս միտումը շարունակվի, կարող են հրաժարվել ապահովագրական դաշտում գործունեություն իրականացնելուց, խոսքը գյուղատնտեսության ոլորտի մասին է: Այստեղ կարող են խնդիրներ առաջանալ, մասնավորաբար՝ պետությունը չկարողանա գտնել ապահովագրական գործակալություններ, որոնց հետ կհամագործակցի: Պետությունը ֆորմալ առումով որոշ բաներ անում է, սակայն, իմ տպավորությամբ, այդ ոլորտի ներդրման քաղաքականության շրջանակներում ամենամեծ բացերից մեկն այն է, որ տեղեկատվությունը պատշաճ չի հասցվում ֆերմերներին: Երկրորդը՝ պետության կողմից անգամ 50-60 տոկոսով ապահովագրավճարի փոխհատուցումը քիչ է՝ հաշվի առնելով տնտեսվարող սուբյեկտների չափազանց խոցելի վիճակը: Այս ոլորտին յուրահատուկ աջակցություն է պետք: Պետք է ամեն ինչ անել, որ ապահովագրության այս պիլոտային ծրագիրը չձախողվի, շարունակական լինի և զարգացման դինամիկա արձանագրվի: Պետությունն այս հարցում ոչ մի ռեսուրս չպետք է խնայի»,-նշում է մեր զրուցակիցը:

 

Ընդգծում է՝ երբ վերլուծում ենք ապահովագրված տնտեսությունների պատկերը, խնդիրը պարզ երևում է: «Բացի այն, որ շատ քիչ է այն հողատարածությունների մակերեսը, որոնք ապահովագրվում են, խնդրահարույց է նաև մարզային բաշխվածությունը: Մարզ կա, որ մեկ տարվա կտրվածքով ապահովագրության 3-4 փոխհատուցում է ստանում, մարզ կա՝ ավելի շատ, օրինակ՝ 2020 թ.-ին Գեղարքունիքի մարզում եղել է ընդամենը 4 հատուցում: Երբ ըստ մշակաբույսերի ենք պատկերը վերլուծում, տեսնում ենք, որ տարեկան կտրվածքով 60 և ավելի տոկոս փոխհատուցումը պատկանում է միայն հացահատիկին: Տասից ավելի մշակաբույսերի կտրվածքով 60 տոկոսից ավելին պատկանում է ոչ շահութաբեր մշակաբույսին՝ հացահատիկին, սրանից պարզ է դառնում, որ պետությունն իր հաշվարկներում այնքան էլ չի հաջողել, պատահական չեն այսպիսի արդյունքներն ու ցուցանիշները»,- հավելում է գյուղատնտեսության ոլորտի փորձագետ Վարդան Ալեքսանյանը՝ եզրափակելով. «Այս պահին ապահովագրվում է մեր օգտագործվող ցանքատարածությունների մեկ տոկոսից ոչ ավելին: Սա նշանակում է, որ խոսում ենք ընդհանրապես չկայացած գործընթացի մասին, որն այնքան երերուն է, որ ամեն տարի խայտաբղետ ցուցանիշներ են ստացվում: Պետք է այս ոլորտում գիտական ներուժը կենտրոնացնել, տեղեկատվությունը ֆերմերներին ճիշտ հասցնելու տեխնոլոգիաներ մշակել և առավելագույն ջանքեր գործադրել, որ արված աշխատանքը ջուրը չլցվի»: