Թռչող միապետի կոտրված ոտքերը, դա Վինչին, հայրենիքում մերժվածն ու մյուսները. «Փաստ»

Աերոպլանի ստեղծման պատմությունը սկսվել է 11–րդ դարի սկզբին։ 1003 թվականին բրիտանացի միապետ Էյլմերը բարձրացել է շենքի տանիք, արհեստական թևեր կապել ձեռքերին ու ոտքերին և ցած թռել: Նրա թռիչքը եղել է 201 մ և տևել 15 վայրկյան, բայց վայրէջքը դժբախտություն է բերել, քանի որ նա կոտրել է երկու ոտքը և նման վատ վիճակով ապրել է իր մնացած ողջ կյանքը։ Այդ հերոսական արարքի համար նա ստացել է «Թռչող միապետ» մականունը։

 

Ահա այսպիսի զարմանալի պատմություն այն մասին, թե ինչպես է մարդը հորինել աերոպլանը։ Դե, իսկ եթե ավելի լուրջ, ապա աերոպլանի առաջին նախատիպը նախագծել է Լեոնարդո դա Վինչին 15-րդ դարում։ Նրա ստեղծագործության թևերը ճշգրտորեն կրկնել են թռչող մկների թևերը։ Այնուամենայնիվ, այս մարդու գյուտերը մնացել են միայն նկարչության և գծագրության տեսքով: Առաջին իրական աերոպլանի ստեղծման պատմությունը սկիզբ է առել 17-րդ դարի կեսերից, երբ Ջորջ Քեյլին հրատարակել է «Աերոպլանների կառուցում» գիրքը։ Նա մանրամասն նկարագրել է ժամանակակից աերոպլանների նախատիպերը։

 

Դիտարկելով թռչուններին՝ Քեյլին կարողացել է չափել նրանց թռիչքի արագությունն ու բարձրությունը, ինչպես նաև թևերի բացվածքը։ Այդ չափումները համադրելով՝ նա ենթադրել է, որ ապագա աերոպլանի դիզայնը փետրավոր պոչ–թիերով նավակ է, որը շարժման պտույտը փոխանցում է պոչին: Ներկայում վեճեր կան, թե ո՞վ է առաջինը հորինել աերոպլանը, և որտե՞ղ է դա տեղի ունեցել։ Ենթադրվում է, որ ավիացիայի պատմությունը սկսվել է 1842 թվականին, երբ Ուիլ յամ Հենսոնը աերոպլան ստեղծելու պատվեր է ստացել։ Շուտով նա ներկայացրել է իր պտուտակավոր շարժիչով մեքենան։ Նրա աշխատանքի սկզբունքն այն էր, որ օդային պտուտակը բարձրացնում էր սարքը և ապահովում դրա շարժումը։ Ցավոք, նման կառուցվածքով սարքը չի թռել, չնայած Ուիլ յամի որոշ մտքեր ներկայում էլ օգտագործվում են ավիացիայում: 1876 թվականին ռուս կոնստրուկտոր Մոժայսկին է ներկայացրել իր սեփական աերոդինամիկ սարքավորման նախագիծը, սակայն այն չի հաստատվել։

 

Նախագծողը ներդրել է իր սեփական խնայողությունները և սկսել փորձարկել սարքը։ Պահպանված մի քանի գրառումներից մենք գիտենք, որ «սարքը թեև վարում էր նույն ինքը Մոժայսկին, բայց օդ չէր կարողանում բարձրանալ»: Այնուամենայնիվ, ռուսական կոնստրուկտորի մշակման շնորհիվ ավիացիան թևակոխել է նոր մակարդակ։ 20-րդ դարի սկզբին հայտնի գյուտարար Նիկոլայ Տելեշովը, որը գինի էր պատրաստում Ֆրանսիայում և Մեծ Բրիտանիայում, ստեղծել է «Օդային հոսքի համակարգ» նախագիծը։ Այդ համակարգն ուներ 2 հարկ և տեղավորում էր 120 ուղևոր։

 

Հայրենիքում Նիկոլային արտոնագիր են տվել։ Չստանալով ճանաչում՝ կոնստրուկտորն իր նախագիծը վերածել է «Դելտա»-ի՝ օդային ռեակտիվ պուլսացիոն շարժիչով աերոպլանի։ Հետագայում այդ շարժիչն է դարձել ինքնաթիռների ժամանակակից ռեակտիվ շարժիչների հիմքը։ Հետագայում ավիացիոն տեխնոլոգիաների զարգացումը եղել է համատարած, ամենուր և արագ: Ֆրանսիայում Ժան-Մարի Ֆելիքս դե Լա Կրուա դյու Տեմփլը շոգեմեքենայի հիմքով աերոպլան է ստեղծել, բայց նրան, ինչպես Տելեշևին, պակասել է «փոքր» բան՝ հզոր շարժիչ:

 

ԱՄՆ-ում Հայմերը ևս փորձել է շոգեմեքենա տեղավորել աերոպլանի վրա, բայց դա օգուտ չի տվել։ Նրա աերոպլանը մի քանի վայրկյան օդ է բարձրացել, ապա ընկել։ Սակայն աերոպլանների ստեղծման պատմությունն արագացրել է մեկ գործոն, այն է՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Հենց Առաջին համաշխարհային պատերազմում են սկսել մասսայական օգտագործվել աերոպլաններ և ինքնաթիռներ: