Երբ և ինչպես այլասերվեց պրոֆեսիոնալ սպորտը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Պրոֆեսիոնալ սպորտը, բացի մեծ հետաքրքրությունից, մրցակցությունից, ենթադրում է մեծ փողեր, ինտրիգներ, դոպինգներ, տրանսֆերներ, գովազդ և այլն... Բայց պատկերացրեք, որ ներկայիս զարգացած պրոֆեսիոնալ սպորտը եղել է և նախկինում, ընդ որում՝ այն ժամանակ էլ են այդ ոլորտում փողերի հսկայական շրջանառություններ եղել: Դրանք եղել են օլիմպիական խաղերի ժամանակ հին Հունաստանում և Հռոմում: Թվում է, թե այն հին ժամանակներում մրցումները անցնում էին անշահախնդրության և ազատ մրցակցության պայմաններում, ու երիտասարդ մարզիկները ցուցադրում էին իրենց ուժը և ճարպկությունը: Ինչ վերաբերում է ազատ մրցակցությանը, հնարավոր է, որ դա եղել է, բայց այն ժամանակ այնպիսի գումարներ են շրջանառվել, որ անհնար էր՝ անազնիվ պայքար չլիներ:

Օլիմպիադայում հաղթողներին ոչ միայն ձիթենու պսակ էին տալիս և արձանը կանգնեցնում, նրանց նաև միանվագ պարգևատրում էին ու նշանակում ցմահ թոշակ, կամ ցմահ ազատում հարկերից: Հայտնի է, որ ժամանակին Հին Աթենքի բարձրագույն պաշտոնյա հանդիսացող Սոլոնը յուրաքանչյուր օլիմպիական չեմպիոնի իր քաղաքի բյուջեից վճարում էր 500 դրախմ (սա համարժեք է աթենացի զինվորի երկու տարվա աշխատավարձին): Ինչպես տեսնում ենք, դեռ հնում բավականին շահավետ է եղել դառնալ լավ մարզիկ: Իտալիայի հարավում հնէաբանների կողմից մի դամբարանում մահացածի ոսկորների հետ հայտնաբերվել են ձիթայուղով սափորներ: Ըստ նրանց, դա օլիմպիական չեմպիոնի դամբարան է, իսկ սափորները նրա մրցումների արդյունքում ձեռք բերած պարգևներն են:

Հայտնի է, որ վազքի մրցման ժամանակ հաղթողին տրվել է այդպիսի 100 սափոր, կամ 1000 լիտր ձիթայուղ (ներկայիս հաշվարկներով դրա արժեքը մոտավորապես 100 000 դոլար է): Պատմաբանները համոզված են, որ դեռևս մեր թվարկությունից առաջ 4-րդ դարում Հունաստանում եղել են պրոֆեսիոնալ մարզիկներ, որոնք մարզվել են ամբողջ օրը: Եղել են նաև հատուկ դիետաներ և մարզիչների ու օգնականների հաստիքներ: Հաշվի առնենք, որ մարզիկի՝ օլիմպիադայում հաղթանակը պետք էր ոչ միայն իրեն՝ մարզիկին, այլ նաև համապատասխան քաղաք-պետությանը, որը ուղարկել է նրան: Պարզ է, որ ծաղկում էր նաև «աստղերի վաճառքը»՝ տրանսֆերները:

Ընդ որում, այդ վաճառքը այն աստիճանի էր, որ անգամ դատավորները չէին կարողանում ոչինչ անել: Իհարկե, չմոռանանք, որ այդ պայմաններում արդեն իսկ դատավորների անկաշառության մեջ դժվար է համոզված լինել: Այնպես որ, դժվար թե օլիմպիադաներում պայքարը արդար լիներ: Խաղերի օրենքների պահպանմանը հետևում էին 10 գլխավոր դատավորները և, այսպես կոչված, էլլանոդիկները: Ամենատարածված խախտումը հակառակորդներին կաշառելն էր: Նա, ով բռնվում էր այդ գործում, խիստ պատժվում էր (և՛ կաշառք տվողը, և՛ վերցնողը): Ընդ որում, պատժում էին անգամ տեղում՝ մտրակահարելով: Օրինակ՝ թեսալացի Էվպոլոմը 98-րդ օլիմպիական խաղերի ժամանակ բռնցքամարտի մրցումներում որոշակի գումար էր տվել իր երեք հակառակորդներին, որ նրանք պարտվեն: Արդյունքում չորսին էլ այդ ամենի համար պատժել են:

Համարվում է, որ օլիմպիական խաղերը դադարեցվել են քրիստոնեության տարածման հետ կապված՝ 3-4-րդ դարերում, քանի որ քրիստոնյաները փորձում էին մոռացության տալ հեթանոսական բոլոր սովորությունները: Բայց կա ևս մի կարծիք, որ այն ժամանակ այդ խաղերը այնքան էին այլասերվել, որ անհնար էր դրանք շարունակել: Ի վերջո համարյա արդեն նույն վիճակն է նկատվում նաև մեր ժամանակակից սպորտում:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում