Ուկրաինական պատերազմի անորոշ ապագան ու նոր սպառնալիքները. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Լրանում է Ուկրաինայում ընթացող պատերազմի մեկ տարին, սակայն դեռևս վաղ է խոսել դրա հնարավոր ավարտի մասին։ Ու տվյալ դեպքում գործ ունենք ոչ թե հերթական տարածաշրջանային հակամարտության, այլ գլոբալ նշանակություն ունեցող առճակատման հետ։ Ընդ որում, շատ առումներով նաև այս հակամարտության արդյունքներից է կախված ապագա աշխարհակարգը։ Սակայն պատերազմն այս մեկ տարվա ընթացքում լուրջ փոփոխություններ է բերել համաշխարհային տնտեսության և քաղաքականության մեջ։ Նախ՝ ինչպես տարբեր մասնագետներ են նշում, աշխարհը բաժանվում է միմյանց հետ մրցակցող բլոկների։ Մի կողմում հավաքական Արևմուտքն է՝ ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ, իսկ մյուս կողմում նոր համագործակցության ձևաչափեր են ձևավորվում Չինաստանի, Ռուսաստանի և Իրանի միջև։

Այս երկրներին միավորում է ոչ թե նույն արժեհամակարգի առկայությունը, այլ Արևմուտքի կողմից ճնշումը։ Կարելի է նկատել, որ Ռուսաստանի և Իրանի նկատմամբ արևմտյան երկրները խիստ պատժամիջոցներ են սահմանել, իսկ Չինաստանը որոշ տնտեսական սահմանափակումների է ենթարկվում։ Եվ, ի հակադրություն Արևմուտքի ճնշումների, այս երկրների միջև համագործակցությունը խորանում է, քանի որ նրանք մարտահրավեր են նետում միաբևեռ աշխարհակարգին և ԱՄՆ-ի գերակայությանը։ Իսկ երեք երկրի բլոկին կարող են միանալ նաև նրանց քաղաքականության հետ համամիտ այնպիսի պետություններ, ինչպիսիք են, օրինակ՝ Նիկարագուան, Սիրիան, Վենեսուելան։ Բայց Ռուսաստան-Իրան-Չինաստան ձևավորվող նոր աշխարհաքաղաքական առանցքի ճակատագիրն ինչ-որ չափով կախված է նաև Ուկրաինայում ընթացող հակամարտության արդյունքներից։ Արևմտյան որոշ վերլուծաբաններ ԱՄՆ-ի համաշխարհային ազդեցության պահպանման տեսանկյունից շատ վտանգավոր են համարում երեք երկրի ջանքերի համատեղումը՝ նշելով, որ ուկրաինական ճգնաժամի խորացումը միայն մոտեցնում է Արևմուտքի դիրքերի խարխլումը։

Բայց մյուս կողմից էլ ԱՄՆ ներկայիս վարչակազմը շարունակում է Ուկրաինային աջակցելու քաղաքականությունը։ Օրինակ՝ օրերս նախագահ Բայդենն, անակնկալ այցով ժամանելով Կիև, հայտարարեց, որ Ուկրաինային 500 միլիոն դոլարի ռազմական նոր օգնություն կտրամադրվի, որն իր մեջ կներառի հրետանային միջոցներ, ՀՕՊ ռադարներ և «Himars» համակարգեր։ Սակայն Ուկրաինային ամեն կերպ աջակցելու քաղաքականությունը կարող է փոխվել, եթե 2024 թվականին ԱՄՆ-ում իշխանության գան Հանրապետական կուսակցության ներկայացուցիչները՝ մասնավորապես նախկին նախագահ Թրամփը, որը հայտարարում է, թե իր ընտրվելու դեպքում դիվանագիտական ճանապարհով կդադարեցնի պատերազմը։ Մի կողմից էլ՝ Ուկրաինայում պատերազմի ձգձգման ու խորացման արդյունքում ավելանում է դժգոհությունը Դեմոկրատական կուսակցությունից, դրա համար էլ ԱՄՆ գործող վարչակազմն անընդհատ ավելացնում է իր աջակցությունն Ուկրաինային, որպեսզի հնարավորինս շուտ այդ երկիրը հաղթի Ռուսաստանին։

Բայց եթե Արևմուտքի համար ուկրաինական պատերազմը սեփական ազդեցությունը պահպանելու և նույնիսկ ընդլայնելու համար է, ապա Ռուսաստանի համար այն գոյատևման ու սեփական անվտանգությունը պաշտպանելու խնդիր է, և դրանով է պայմանավորված, որ Մոսկվան շատ զգայուն է Ուկրաինայի հաշվին ՆԱՏՕ-ի ընդլայնման հարցում։ Ուստի, ռուսական կողմը ևս ձգտում է լիակատար հաղթանակի ու նույնիսկ կաշկանդված չէ իր շահերը պաշտպանելու հարցում դիմել այնպիսի քայլի, ինչպիսին, օրինակ՝ տակտիկական միջուկային զենքի կիրառումն է։ Ավելին՝ Ռուսաստան-Արևմուտք հակասությունների սրման պարագայում պայմաններ են ստեղծվում միջուկային սպառազինությունների նոր մրցավազքի սկսման համար։ Եվ պատահական չէ, որ վերջերս Պուտինը հայտարարեց, թե Ռուսաստանը կասեցնում է իր մասնակցությունը, սակայն դուրս չի գալիս «Ստրատեգիական հարձակողական սպառազինություն-3» համաձայնագրից։ Իսկ սա ենթադրում է, որ հաջորդ քայլը կարող է լինել նաև համաձայնագրից դուրս գալը։ Մյուս կողմից էլ՝ արևմտյան պատժամիջոցների արդյունքում ինչպես տուժում է Ռուսաստանը, այնպես էլ ոչ պակաս տուժում են արևմտյան՝ մասնավորապես եվրոպական երկրները, որտեղ ինֆլ յացիան ու գնաճը շատ բարձր մակարդակի են հասել։ Ու, այս ամենով հանդերձ, կան ոլորտներ, որտեղ Ռուսաստանի և Արևմուտքի տնտեսական շփումները դեռևս պահպանվում են։

Օրինակ՝ արևմտյան երկրները շարունակում են ատոմակայանների աշխատանքի համար միջուկային վառելիք գնել Ռուսաստանից, իսկ դրա դադարեցումը կարող է նոր էներգետիկ ճգնաժամի պատճառ դառնալ։ Փաստացի հակամարտության երկարաձգումը նոր սպառնալիքներ է ստեղծում։ Բայց պատերազմից ամենաշատը տուժում է հենց Ուկրաինան, որի բնակչությունը կտրուկ նվազում է, միլիոնավոր մարդիկ հեռացել են երկրից, ռազմական գործողությունները հազարավոր մարդկանց կյանքեր են խլում, թիրախավորվում են ենթակառուցվածքները, բնակավայրերն ավերակների են վերածվում։ Իսկ դա բացառապես իր շահերն առաջ մղող հավաքական Արևմուտքին ու հատկապես ԱՄՆ-ին հազիվ թե հետաքրքրում է:

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում