Թուրքիայի ընտրությունների «թացն ու չորը»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Մայիսի 14-ին Թուրքիայում սպասվում են նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններ։ Այդ ընտրությունները էական նշանակություն ունեն ոչ միայն այդ երկրի, այլ նաև միջազգային դերակատարների համար՝ մասնավորաբար աշխարհաքաղաքական վերադասավորումների առումով։ Խնդիրն այն է, որ գործ ունենք 84 մլն բնակչություն, էական տնտեսական ներուժ ունեցող, Մեծ քսանյակի (G20) ներկայացուցիչ, Հյուսիսատլանտյան դաշինքի անդամ ու առանցքային ստրատեգիական դիրք զբաղեցնող երկրի հետ, որը նաև իսլամական և թյուրքական աշխարհում լիդերի դերակատարություն ստանձնելու հավակնություններ ունի։ Եվ տարբեր գործոններով պայմանավորված՝ աշխարհաքաղաքական կենտրոնները որոշակի նախընտրություններ են ցուցաբերում` կապված Թուրքիայի նախագահի թեկնածուների հետ։

Օրինակ՝ Արևմուտքն ավելի շահագրգռված է, որ նախագահական ընտրություններում հաղթի Քեմալ Քըլըչդարօղլուն, որին աջակցում է ընդդիմադիր 6 կուսակցություն։ Նրա հաղթանակը կարող է ենթադրել պրոարևմտյան քաղաքականության վարում և Ռուսաստանի նկատմամբ ավելի կոշտ դիրքորոշման որդեգրում։ Իսկ Ռուսաստանի համար ավելի ձեռնտու է գործող նախագահ Էրդողանի վերընտրումը, քանի որ նա Արևմուտքից առավել անկախ քաղաքականություն է վարում, և Մոսկվան նրա հետ կարողանում է պայմանավորվածությունների գալ։ Թուրքիայի ներքաղաքական զարգացումների վրա ազդում են նաև այդ երկրի տնտեսական դժվարությունները՝ մասնավորապես թուրքական արժույթի՝ լիրայի արժեզրկումը և շարունակվող գնաճը։ Ու, ճիշտ է, այս ֆոնի ներքո Էրդողանի վարկանիշն անկում է արձանագրում, բայց նա դեռևս շարունակում է ունենալ լայն ընտրազանգված։

Նախագահական ընտրություններից առաջ ստեղծված պատկերն ամբողջացնելու համար պետք է նաև հաշվի առնել, որ փետրվարին Թուրքիայում տեղի ունեցած խոշոր երկրաշարժը ևս, որը կառավարման բազմաթիվ թերություններ ու բացթողումներ ի հայտ բերեց, իր ազդեցությունն է ունենալու ընտրությունների արդյունքների վրա, քանի որ Էրդողանի իշխանության նկատմամբ դժգոհությունների խորացման պատճառ է դարձել։ Նախորդ շաբաթ լայն արձագանք ստացավ Էրդողանի հիվանդության հանգամանքը։ Նրա առողջական վիճակի մասին նույնիսկ հակասական տեղեկություններ էին տարածվում, ընդհուպ՝ որ արդեն մահացել է: Այն, որ Էրդողանը լուրջ առողջական խնդիրներ ունի, նորություն չէ։ Սակայն հիմա Էրդողանի հիվանդության հանգամանքը նոր իրավիճակ է ստեղծում նախընտրական փուլում։ Վերջինս, օգտագործելով հիվանդ լինելու փաստը, փորձում է ցույց տալ, որ, հանուն ժողովրդի ու Թուրքիայի, չի խնայում իրեն։ Ներկա պահին այս իրողությունը մի կողմից՝ Թուրքիայում ավելացնում է նրա նկատմամբ համակրանքը, իսկ մյուս կողմից էլ խորացնում է այն մտայնությունը, որ նա ֆիզիկապես ուղղակի ընդունակ չէ երկիրն առաջնորդելու։

Էրդողանի հիվանդության, «մահվան», ընտրվել-չընտրվելու թեման Հայաստանում ևս բուռն քննարկումների առիթ է դարձել։ Հիմնական հարցն այն է, թե Էրդողանի մահանալու, չընտրվելու կամ ընտրվելու դեպքում Հայաստանի նկատմամբ Թուրքիայի քաղաքականությունը փոփոխություն կկրի՞, թե՞ ոչ։ Պետք է նկատի ունենալ, որ Էրդողանի մահով, պարտությամբ կամ, ընդհանրապես, Թուրքիայի նախագահների փոփոխությամբ այդ երկրի դիրքորոշումը Հայաստանի նկատմամբ գրեթե չի փոխվելու։ Անկարան շարունակելու է Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման համար նախապայմաններ առաջ քաշել, ինչպես որ հիմա է անում։ Ինչպես մասնագետներն են գնահատում, ավելի մեղմ քաղաքական գործչի ընտրության արդյունքում, ինչպիսին Քըլըչդարօղլուն է, կարող է մոտեցումների որոշակի փոփոխություն նկատվել, սակայն առանցքային տեղաշարժերը բացառվում են։

Իսկ ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա Ալիևն ավելի շահագրգռված է Էրդողանի հաղթանակով, քանի որ բավական սերտ կապեր ունի նրա հետ։ Միաժամանակ, ադրբեջանական մամուլը քննադատաբար է տրամադրված ընդդիմադիր թեկնածուի նկատմամբ, քանի որ Քըլըչդարօղլուի հաղթանակի դեպքում Թուրքիայի համար կարող է նվազել Ադրբեջանի նշանակությունը։ Մի խոսքով, հազիվ թե լավագույն ճանապարհը Թուրքիայում ներքաղաքական փոփոխությունների, նախագահների ու այլ պաշտոնյաների փոփոխության հետ ինչ-որ հույսեր կապելն է: Մենք նախ մեր ներքին հարցերը պիտի կարողանանք լուծել, որպեսզի այլ երկրների ընտրությունները մեզ համար վճռորոշ չլինեն...

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում