Հինգ տարի առանց Օհան Դուրյանի

SOCIETY 9 January, 2016 14:11

Հինգ տարի առաջ՝ 2011 թվականի հունվարի 6-ին, համաշխարհային երաժշտական աշխարհը կորցրեց դիրիժոր Օհան Դուրյանին:

Օհան Դուրյանը ծնվել է 1922թ. մայիսի 19-ին Երուսաղեմում: Երաժշտական կենսագրության հենց սկզբում զարմացրել է իր ֆենոմենալ հիշողությամբ եւ զգայուն երաժշտականությամբ։ 1962-1969թթ• Օհան Դուրյանը՝ իբրեւ հյուր դիրիժոր, հանդես է եկել Լայպցիգի Գեւանդհաուսի նվագախմբի հետ:

Այդ համագործակցության արդյունքում կայացած 19 համերգները, որոնց ժամանակ չի գործածվել ո՛չ պարտիտուր, ո՛չ դիրիժորական փայտիկ, դարձել են լայպցիգյան երաժշտական կյանքի բարձրակետը՝ հանդիսատեսի մեջ կենդանի թողնելով խոսուն ձեռքերի երաժշտության լեզուն։

Դուրյանը երկու անգամ Գեւանդհաուսի երգչախմբի խմբավար է նշանակվել, գերմանական մամուլը նրան համեմատել է Նիկիշի, Բեռնստայնի, Կարայանի հետ: Դուրյանն աշխատել է 110 նվագախմբի հետ: Նրա ղեկավարությամբ կատարած ձայնագրություններ կան համաշխարհային երաժշտության ոսկե ֆոնդում, սակայն մեր երկրում Դուրյանի համար այդպես էլ տեղ չգտնվեց: Իսկ նա լավագույն կատարողն էր, որի մասին կարող է երազել ցանկացած ազգային երաժշտական կատարողական դպրոց: Դիրիժորությունը կատարողական արվեստների մեջ բարձրագույնն է, Դուրյանն էլ` թերեւս ամենահանճարեղ դիրիժորը, որ ծնել է հայ ազգը: Բայց նա մեռավ անտարբերության մեջ: Նրա փառքի դափնիները Հայաստանում փորձեցին ցեխի մեջ շպրտել: Բայց Օհան Դուրյան-Նարկն էլի շարունակեց ապրել հայրենիքում:

Լույս է տեսել Աննե-Քրիստեն Մայի «Օհան Դուրյան-Նարկ. դիրիժոր եւ կոմպոզիտոր: Մագնիս: Հրաբուխ: Միստիկ» պատկերազարդ ալբոմը: Այն տան ճակատին, որտեղ ապրել է դիրիժորը, Լայպցիգի քաղաքապետարանի որոշմամբ կփակցվի հուշատախտակ: Հինգ տարի առաջ նաեւ խոսք էր գնում այն մասին, որ Գեւանդհաուսի փորձասրահը կկրի Օհան Դուրյանի անունը:

Իսկ Հայաստանում, եթե հիշում եք, մահվանից ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ նրանից բավական խոշոր տուգանք էին պահանջել` ժամանակավոր կեցության անձնագրերի ժամկետները երկարաձգելու համար: Մեջբերում եմ մամուլից. «Աշխարհահռչակ դիրիժոր Օհան Դուրյանի և նրա կնոջ՝ երգչուհի Ալիս Դուրյանի Հայաստանում հատուկ կեցության անձնագրերի ժամկետը երկարաձգելու համար նախ՝ տուգանել են մեծանուն դիրիժորին և նրա տիկնոջը, հետո 300 հազար դրամ պահանջել։

10 տարի առաջ ՀՀ իշխանությունները մեծ շուքով ՀՀ-ում հատուկ կեցության անձնագրեր հանձնեցին Ֆրանսիայի քաղաքացիներ Դուրյանին և նրա կնոջը։ Այս տարվա հունիսի 16-ին դրանց ժամկետը լրացել է։ Ու քանի որ մեջտեղում շաբաթ, կիրակի է եղել, Ալիս Դուրյանը ՀՀ ոստիկանության անձնագրերի և վիզաների համապատասխան ստորաբաժանմանն է դիմել միայն հունիսի 20-ին։ Այստեղ, սակայն, նրան տեղեկացրել են, որ պետք է 50 հազարական դրամ տուգանք վճարի ուշ դիմելու համար։ Երբ տիկին Դուրյանը վճարել է պահանջվող 100 հազարը, նրան հայտնել են, որ 150 հազարական դրամ էլ պետք է վճարի անձնագրերի ժամկետը երկարաձգելու համար։ Կարճատև զրույցից հետո անձնագրայինի աշխատակիցները տիկին Դուրյանին խորհուրդ են տվել դիմում գրել Սերժ Սարգսյանին»:

Պատմում են, որ Մաեստրոյի համերգներից մեկի ավարտին դիրիժորին է մոտեցել Ավստրիայի այն ժամանակվա կանցլեր Բրունո Քրայսկին եւ ասել, որ իրենց համար մեծ պատիվ է նման քաղաքացի ունենալը եւ Ավստրիայի քաղաքացիություն է շնորհել նրան: Սակայն իշխանությունների կողմից պարբերաբար հալածվող Դուրյանը գերադասեց ապրել ու պայքարել իր համար ամենասիրելի երկրում եւ նրա համար: Նա, ի նշան բողոքի, Բաղրամյան 26-ում հանձնեց իրեն այս իշխանությունների կողմից շնորհված բոլոր պարգեւները, Մաեստրոյին, մինչեւ առողջության վատթարացումը, կարելի էր տեսնել հանրահավաքներին, նա պարբերաբար իր մասնակցությունն էր ունենում հասարակական ամենատարբեր նախաձեռնությունների: Օհան Դուրյանն իսկական քաղաքացի էր: «Մտավորականն իրավունք չունի ասել` ես մտավորական եմ, քաղաքականությամբ չեմ զբաղվում, դա թուլություն է, հանցագործություն:

Հայաստանը կործանվում է, եւ մենք իրավունք չունենք լռելու»,- ասում էր նա: Իսկ ահա, թե ինչ է ասել մի անգամ Օհան Դուրյանը ՀՀ իշխանություններին մարտի 1-2-ի ողբերգական դեպքերից հետո: «Թափված արյունը, բոլորիս անեծքը, նզովքը քրքրելու է ձեզ: Դուք հետ գլորեցիք երկիրը 1937 թվական, ինքներդ ձեզ հռչակել եք երկրի կառավարիչներ եւ ստորացնում, սպառնում, ծեծում ու ջարդում, ձերբակալում ու սպանում եք սեփական ժողովրդին՝ ազատության համար պայքարող, խաղաղ, արժանապատիվ քաղաքացիներին: Դուք զրկել եք մեզ ձայնի, խոսքի, ընտրելու, շարժվելու, տեղեկանալու իրավունքից: Երկիր դրախտավայրը վերածել եք կատարյալ դժոխքի:

Մեր ժողովրդի երկնքում սեւ ու մութ ամպեր եք կուտակել, անտանելի եք ու ատելի, արհամարհանքի ու նողկանքի արժանի, քրիստոնեական ոչ մի նշույլ ձեր վարքագծում չկա, դուք պատերազմ եք հայտարարել ձեզ համար օտար մեր ժողովրդին: Դուք կատարյալ հիվանդ հոգիներ եք, որովհետեւ ապացուցեցիք, որ ամեն գնով իշխանությունը պահելու մոլուցքը կարող է ձեզ դարձնել անգամ ազգասպան, ցեղասպան. չհամարձակվեք այլեւս 1915 թվի ցեղասպանության հարց բարձրացնել:

Ի՞նչ արտակարգ իրավիճակ եք հայտարարում: Ձեր գոյությունն արդեն այս երկրում արտակարգ, արտառոց եւ պայթունավտանգ իրավիճակ է մեր ժողովրդի համար…»:

Գագիկ Աղբալյան