«Ինձ ապրելու ուժ է տալիս այն, որ հայրիկս կիսատ թողած գործ ունի, և ես այն պետք է ավարտին հասցնեմ». Փոխգնդապետ Արտակ Մարտիրոսյանն անմահացել է Հադրութում․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

«Որպես հայր ու դուստր՝ մեր հարաբերությունները յուրահատուկ էին: Մեր զրույցների թեմաներն այնքան բազմազան էին, ընդ որում՝ շատ աղջիկներ անգամ իրենց մայրիկների հետ նման թեմաներից, հնարավոր է, չխոսեն, բայց մեր պարագայում ցանկացած հարցով կարող էի իր հետ կիսվել, լսում էր, պատասխանում բոլոր հարցերիս: Նրբանկատ մարդ էր, իր մեջ մի տեսակ ջենտլմենություն կար: Զինվորական էր, երկար տարիներ ամենատարբեր տեղերում էր ծառայել, բայց չեմ հիշում մի դեպք, երբ տատիկիս, մայրիկիս կամ իմ ու քրոջս հետ կոպիտ է խոսել»,-«Փաստի» հետ զրույցում այսպես է հայրիկին նկարագրում դուստրը՝ Գրետան: Չնայած նրան, որ հայրիկը տուն վերադառնալիս փորձում էր շատ չխոսել աշխատանքի մասին, բայց ընտանիքը չէր կարող անմասն մնալ զինվորական կյանքից:

Գրետան հիշում է՝ երբ փոքր էին, հայրիկն իրեն ու քրոջը տանում էր զորամաս. «Գեղեցիկ այգի էր սարքել, իր ձեռքով ծառեր տնկել»: Իսկ ինչպե՞ս Արտակ Մարտիրոսյանն ընտրեց զինվորականի մասնագիտությունը: «Հայրիկս 2003 թ.-ից ծառայել է ՀՀ ԶՈւ Խաղաղապահ գումարտակում: Երիտասարդ տարիքում, մինչև բանակ գնալը, ցանկացել է բժիշկ դառնալ, ընդունվել Բժշկական համալսարան, սակայն այդ շրջանում արդեն սկսվել էր Արցախյան պատերազմը: 1992-93 թթ. Բժշկական համալսարանում ծանոթանում է Հովսեփ Հովսեփյանի (Ժոզեֆ) հետ, նա Քարվաճառում է մարտնչել, և մեկնում Արցախ: Տատիկիս ասում է, որ պետք է բժշկի հետ Արտաշատ մեկնի՝ պրակտիկայի: Իրականում ուղևորվում է Քարվաճառ:

Այնտեղ, սակայն, երկար չի մնում, թեժ մարտեր էին ընթանում, պատերազմի ամենածանր օրերն էին: Ինչ-որ փոքր պատրվակով այնպես են անում, որ նա վերադառնա Երևան, ասում՝ կարևոր նամակ ենք տալիս, պետք է շուտ տեղ հասցնես: Ու այնպես է ստացվում, որ իր կյանքն այդ ժամանակ փրկում են: Իր վերադառնալուց հետո մարտերն ավելի են թեժանում: Վերադառնում է Երևան, բնականաբար, արդեն տատիկը և մյուսները չեն թողնում, որ կրկին մեկնի Արցախ: 1995-97 թթ. մեկնում է պարտադիր ժամկետային զինծառայության, ծառայել է Եղնիկներում: Ի սկզբանե իրեն նկատում են և ուղղորդում են դեպի «սպեցնազ», ինքն էլ է ցանկություն հայտնում Հետախուզական վաշտում ծառայելու: Բանակում ծառայությունն ավարտելուց հետո որոշում է, որ չի շարունակելու ուսումը Բժշկական համալսարանում»,-նշում է զրուցակիցս:

Հավելում եմ՝ կարծես թե սիրահարվում է զինվորական գործին, ինչը Գրետան ևս հաստատում է: Բայց ամեն ինչ այնպես է դասավորվում, որ մի քանի տարի չի ստացվում զինվորական գործով զբաղվել: Ընդունվում և ավարտում է գյուղինստիտուտը: Բայց զինվորական գործն այդպես էլ հանգիստ չի տալիս Արտակին և 2003 թ.-ից սկսում է իր ծառայությունը Խաղաղապահ զորքերում: «Խաղաղապահ գումարտակի հետախուզական վաշտի հիմնադիր-հրամանատարն է: Իր կյանքի ամենաբուռն շրջանը հենց Խաղաղապահ զորքերում է անցել: Եղել է խաղաղապահների առաջին խմբի մեջ, որը 2004 թ.-ին մեկնել է Կոսովո: Խաղաղապահ առաքելության կազմում եղել է նաև Իրաքում, Աֆղանստանում: Հետագայում ԱՄՆ-ում և Գերմանիայում հատուկ կուրսերի է մասնակցել իր հմտությունները կատարելագործելու նպատակով: 2016 թ.-ին իր տղաների՝ հետախուզական վաշտի հետ մասնակցել է Ապրիլ յան պատերազմին»:

Մինչև 2017 թ.-ը Արտակ Մարտիրոսյանը ծառայել է Խաղաղապահ զորքերում, այնուհետև 2018 թ.-ին աշխատանքի անցել ԱԻՆ փրկարար ծառայության քաղաքացիական պաշտպանության վարչությունում՝ մինչև 2020 թ.-ի հունիսը: Ապրիլ յան պատերազմի օրերին Մարտիրոսյանի ջոկատը կռվել է Թալիշում, այդ պատերազմի ժամանակ զոհեր չի ունեցել, միայն մեկ վիրավոր: «Տղաները դրա մասին միշտ ոգևորությամբ էին խոսում, անհավանական մի բան էր: Թալիշի մարտերի ժամանակ թշնամին ֆիքսել է պապային ու իրեն կնքել «Զուլու» մականունով: Տղաները պատմում են, որ երբ ռացիայով կապ էր տալիս ու ասում՝ «Զուլուն կապի մեջ է», թշնամին խառնվում էր իրար, մի տեսակ ահ ու սարսափ էր դարձել նրանց համար: 2020 թ.-ի պատերազմի ժամանակ էլ իրեն ևս ֆիքսել են, ինչպես ասում են, «մտապահել»: 2020 թ.-ի պատերազմական օրերից մի դրվագ զինվորներից մեկն է պատմել: Հադրութի մարտերի թեժ օրերին ինքն ու հայրիկս ուղղակի կանգնած են եղել, զրուցել: Մեկ էլ հայրիկս ասել է՝ հիմա խփելու են, ու կոնկրետ ուղղություն է մատնանշել: Եվ, իրոք, թշնամին հարվածել է: Զինվորը զարմացած հարցրել է՝ ո՞նց իմացար, որ խփելու են, հրամանատար: Պատասխանել է՝ մարտը չպետք է միայն տեսնես, այլ նաև պետք է լսես: Այդ տղան շատ տպավորված էր իր այդ խոսքերից»:

2020 թ.-ի հունիսից Մարտիրոսյանը ծառայում էր Ռազմական ոստիկանությունում: Երբ սկսվեց 44-օրյա պատերազմը, կամավորագրվեց ու մեկնեց Արցախ: «Մեզ համար դա սովորական մի բան էր՝ գնում է, կռվում ու վերադառնում: Այլ տարբերակ չկար, այսպես էինք մտածում՝ բա որ պապան չգնա, էլ ո՞վ գնա: Երբ մեկնում էր Կոսովո կամ Իրաք, մայրիկն իրեն այնքան ամուր էր պահում, որ որևէ մեկս, այդ թվում՝ նաև հայրիկը, իրեն վատ չզգա: Հոկտեմբերի 3-ին արդեն Հադրութում էր: Օրեր շարունակ թեժ մարտեր են մղել: Ամեն օր առավոտյան զանգում էր կամ գրում, որ իր հետ ամեն ինչ կարգին է: Հոկտեմբերի 15-ին, ժամը 2-ի կողմերը զանգեց մայրիկիս: Մեզ համար դա տարօրինակ թվաց, քանի որ միշտ առավոտյան էր զանգում, հետաքրքրվում, թե ինչպես ենք ու վերջ: Բայց այդ ժամանակ ինքը հրաժեշտ էր տալիս: Այդ օրն է զոհվել: Իրեն «գտանք» դեկտեմբերի 22-ին, բայց էլի չէինք հավատում, որ զոհվել է, վստահ էինք, որ գալու է: Այդ երկու ամսվա ընթացքում իրեն ամենուր փնտրում էինք...»:

Գրետան ասում է՝ հայրիկը գաղափարի մարդ էր, հենց գաղափարի համար էլ մեկնեց Արցախ ու անմահացավ: «Երբ մարտի թեժ պահին հասկացել է, որ շրջափակման մեջ են, թուրքական, ոչ ադրբեջանական դիվերսանտներ են իրենց առջև, բոլորին նահանջի հրաման է տվել ու նռնակը պայթեցրել: Հիմա հաճախ են ասում՝ ինքը գնացել էր զոհվելու համար, բայց այդպես չէ: Աշխարհում չկա այնպիսի մարդ, որը չուզենա ապրել, տեսնել իր հայրենիքի ծաղկումը, բայց երբ մարդը հասկանում է, որ այլ ճար չունի, նման քայլի է դիմում»: Դստեր խոսքով, հայրիկը երբեք կարևորություն չի տվել մեդալներին ու պատվոգրերին: «Հիմա մեր տան մի անկյունում մեկտեղել ենք ամբողջը, շատերը նայում են ու զարմանում, որ այդքան մեդալներ ունի: Չափից դուրս համեստ մարդ էր, չնայած իր հզորությանն ու մեծությանը, երբեք ցույց չէր տալիս, որ այս մեդալը կամ այն պատվոգիրն է ստացել»:

Իսկ ի՞նչն է ուժ տալիս ապրել առանց հայրիկի ֆիզիկական ներկայության. «Հիմա ավելի դժվար է, քան սկզբում: Սկզբում էմոցիոնալ վիճակում ես՝ տանջվում ես, քեզ վատ զգում, լաց լինում: Բայց անցնում է 2-3 տարի, արցունքներդ չորանում են, զգում ես իր կարիքը, բայց դու այլևս արցունք էլ չունես, որ լաց լինես: Իսկ հետո, ուզած թե չուզած, ընկնում ես կյանքի ռիթմի մեջ ու ապրում: Այսօր ինձ ապրելու ուժ է տալիս այն, որ իմ պապան կիսատ թողած գործ ունի, և ես այդ գործը պետք է ավարտին հասցնեմ: Մտածում եմ, որ եթե պատերազմում հաղթեինք, գուցե ինչ-որ տեղ սիրտս հանգիստ լիներ: Բայց քանի դեռ գիտեմ այս իրավիճակն է, չեմ կարողանում, ասենք, ավելի երկար մնալ Եռաբլուրում, որովհետև ինձ մեղավոր եմ զգում, որ դեռ ավարտին չեմ հասցրել այն գործը, որի համար իմ հայրը զոհվել է»:

Հ. Գ. - Փոխգնդապետ Արտակ Մարտիրոսյանը հետմահու պարգևատրվել է «Արիության» մեդալով: Հուղարկավորված է Եռաբլուրում:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում