«Ալի­ևի և Փա­շի­նյա­նի շա­հե­րը հա­մընկ­նում են, դրանք նույ­նա­կան են»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Վաշինգտոնում ԱՄՆ-ի պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենի միջնորդությամբ ՀՀ և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների միջև ընթացող եռակողմ հանդիպմանը զուգահեռ սահմանին իրավիճակը շարունակում է լարված մնալ։ Հունիսի 27-ին իրավիճակն ավելի լարվեց հատկապես Արցախում, որտեղ ադրբեջանական հերթական սադրանքի հետևանքով զոհվեցին ՊԲ զինծառայողներ Արմո Աբգարյանը, Սամվել Թորոսյանը, Երվանդ Թադևոսյանը, Գագիկ Բալայանը։ Ռազմական փորձագետ Հայկ Նահապետյանի կարծիքով, այս պահին խնդիր է լուծում ոչ թե Ադրբեջանը, այլ ԱՄՆ-ն։

«Ադրբեջանն ընդամենը գործիք է։ Երկու անգամ ՌԴ ԱԳ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան հայտարարեց, որ Ստեփանակերտ-Բաքու երկխոսություն սկսելու նպատակով ԱՄՆ-ի միջնորդությունը հիմնվում է ուժի թելադրանքի վրա, ինչը միջնորդին ոչ վայել կեցվածք է։ Նա վստահելի որակեց տարածված տեղեկությունը, ըստ որի՝ ԱՄՆ-ն պարտադրում է Արցախի իշխանություններին Բաքվում բանակցել Ալիևի կամ Ալիևի ներկայացուցիչների հետ, իսկ եթե նման բանակցություն չլինի, Ադրբեջանը կարող է «հակաահաբեկչական գործողություն» սկսել։ Ակնհայտ է, որ ԱՄՆ-ն բանակցություններում այլևս խոսում է ուժի, սպառնալիքի կամ սպառնալիքի կիրառման դիրքերից։ Նշվածի հերթական ապացույցն այն է, որ վաշինգտոնյան բանակցությունների ժամանակ Ադրբեջանն Արցախի ինքնապաշտպանական ուժերի ուղղությամբ օգտագործեց ականանետներ, հետո «կամիկաձե» տեսակի ԱԹՍ, ինչի հետևանքով 4 զոհ ունենք։ Այսինքն, Ադրբեջանն ԱՄՆ-ի հանձնարարականով կատարում է այն, ինչ իրեն հանձնարարված է. իսկ հանձնարարված է այնպես անել, որ մեր հայրենակիցներն Արցախից դուրս գան, ինչից հետո, բնականաբար, Արցախից դուրս է գալիս նաև ռուս խաղաղապահ զորախումբը»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Նահապետյանը։

Նա նշեց, որ, ամեն դեպքում, Արևմուտքի առավել գործուն քայլերի համար խանգարող գործոն կա. «Դա առաջին հերթին ռուսական զինական ներկայությունն է Արցախում, ինչպես նաև ՀՀ-ում 102-րդ ռազմաբազան ու Արցախում ապրող մեր հայրենակիցները, որոնք, ըստ ԱՄՆ-ի «միջնորդական ջանքերի», կա՛մ պետք է Ադրբեջանի քաղաքացի դառնան, կա՛մ պետք է դուրս գան Արցախից։ Իսկ եթե երկու տարբերակներից որևէ մեկը չի ընտրում, կա երրորդը՝ ուժի կիրառումը, ինչի մասին ԱՄՆ-ն ասել է։ Ի դեպ, Մարիա Զախարովայի հայտարարությունից հետո ԱՄՆ-ից հերքում չի եղել, իսկ օրերս նա կրկին վերահաստատել էր վերոնշյալը»։ Հայկ Նահապետյանն այս տրամաբանության մեջ է դիտարկում նաև այն, որ ավելի վաղ ԱՄՆ պետքարտուղարությունը ողջունել էր Ալիևի վերջնագրերն Արցախի իշխանություններին, ինչը, այսպես ասած, փաթեթավորել էր «համաներման» անվան տակ։

«ԱՄՆ-ն Ադրբեջանի իշխանություններին իրավունք է վերապահում դատել Արցախում բնակվող ցանկացած մարդու։Եթե Արցախում ապրող մեր հայրենակիցները պետք է համաներմամբ դառնան Ադրբեջանի քաղաքացիներ, սա նշանակում է, որ ի սկզբանե թե՛ ԱՄՆ-ն, թե՛ իր գործիք հանդիսացող Ադրբեջանը գտնում են, որ Արցախում բնակվող յուրաքանչյուր անձ արդեն իսկ «դատապարտված է», և միայն Ադրբեջանի «բարեհաճությունն ու ներումն է», որ նրանց իրավունք կտա այդ տարածքում ապրել։ Իսկ քանի դեռ Ալիևը «համաներում չի արձակել», նշանակում է՝ բոլոր արցախցիները «մեղադրյալ են»։ Ընդ որում, Ադրբեջանը հիմա իր մարտավարությունը փոխել է։ Եթե մինչ այս ասում էր՝ ընտրությունն այդտեղ ապրողներինն է, այսինքն՝ կա՛մ կարող են դուրս գալ, կա՛մ ընդունել Ադրբեջանի քաղաքացիություն, ապա հիմա սկզբունքորեն փոխել է հռետորաբանությունը։ Արցախը հունիսի 15-ին արդեն լիակատար շրջափակելուց հետո Ալիևն, ըստ էության, ասում է՝ «բոլորն իմ պատանդն են, և ես կորոշեմ՝ ում ներել, ում ձերբակալել»:

Եթե վաղը-մյուս օրը մեր հայրենակիցների ցուցակ ներկայացվի, որոնք, ըստ Ադրբեջանի իրավապահների, «հանցանքներ» են կատարել 1988 թ., 1994 թ., ինչպես նաև 44-օրյա պատերազմի ժամանակ, չպետք է զարմանալ, որ նրանց նկատմամբ հետախուզում կարող է հայտարարվել, որին կարող են լծվել «միջազգային կառույցները»։ Չի բացառվում, որ այդ ցանկում լինեն ՀՀ քաղաքացի հանդիսացող թե՛ զինվորներ, թե՛ քաղաքական գործիչներ, ովքեր անուրանալի դերակատարում ունեն մեր ժողովրդի ֆիզիկական անվտանգությունը, երկրի սահմանները պաշտպանելու գործում»։ Մեր զրուցակցի խոսքով, Ադրբեջանն այդ պահանջը կարող է դնել հենց Փաշինյանի սեղանին։

«Եթե ցուցակում լինեն նախորդ իշխանությունների ներկայացուցիչներ, հետաքրքիր է՝ ի՞նչ կասի Փաշինյանը։ Կարծում եմ՝ մեծ ուրախությամբ, մեծ բավականությամբ կփորձի այդ անձանցից ազատվել, կարտահանձնի նրանց, որովհետև նրանք, իր կարծիքով, իր իշխանության համար վտանգ են ներկայացնում։ Փաշինյանի ու Ալիևի շահերը նաև այդ տեսանկյունից են համընկնում։ Մեկ այլ գործոն էլ կա, որն ազդեցություն ունի քաղաքական գործընթացների վրա. հիշենք, թե 2008-ի մարտիմեկյան դեպքերի ժամանակ Փաշինյանն ինչպիսի բացահայտ ատելությամբ էր լցված արցախցիների նկատմամբ, ինչպիսի ձևակերպում էր տալիս։ Մեծ հաշվով՝ իր ատելությունը հիմա գործնականում է կյանքի կոչում։ Ալիևի և Փաշինյանի շահերը համընկնում են նաև այն առումով, որ երկուսն էլ ցանկանում են իշխանության մնալ»,-նշեց մեր զրուցակիցը՝ շեշտելով, որ այդ նպատակով սպասարկում են հավաքական Արևմուտքի շահերը՝ մտածելով, որ այդ տեսանկյունից օգուտներ կունենան։

«Սա աշխարհաքաղաքական նշանակություն ունի. ԱՄՆ-ի նպատակն առաջին հերթին Հարավային Կովկասից ռուսական զինական ներկայությունը դուրս մղելն է, ինչի իրագործմանը լծվել են և՛ Փաշինյանը, և՛ Ալիևը։ Այս մասին է վկայում պետական լրատվամիջոցներից, Փաշինյանի քաղաքական խմբակից ֆինանսավորվող տարբեր ԶԼՄ-ների կողմից Հայաստանում հակառուսականության, ՌԴ-ի զինական ներկայության ու ռուս խաղաղապահների դեմ տարվող քարոզչությունը»,-հավելեց նա՝ շեշտելով, որ Փաշինյանի ու Ալիևի նպատակները նույնական են նաև «Զանգեզուրյան միջանցքի» հարցում։ «Փաշինյանը ևս կարծում է, որ տարածաշրջանը, ներառյալ՝ Հայաստանը, ամբողջովին պետք է լինի Թուրքիայի վերահսկողության ներքո։ Մեծ հաշվով՝ շահերի լուրջ համընկնում կա, իսկ Փաշինյանը քայլ առ քայլ իրականացնում է դրանք։ Խնդիրն այն է, թե այդ քայլերին զուգահեռ Հայաստանում ժողովուրդը դիմակայելու որքան ռեսուրս ունի, որքանով է հասկանում վտանգները և, հասկանալով հանդերձ, այդ ծրագրերը վիժեցնելու ցանկություն կա՞։ Առ այսօր ռուսական զինական ներկայությունը դուրս հանելու և «Զանգեզուրի միջանցք» բացելու՝ հավաքական Արևմուտքի պլաններին խանգարող միակ գործոնը Ռուսաստանն է։

Հավաքական Արևմուտքի ծրագրված պլաններում Ադրբեջանն էական դեր ունի։ Օրերս նույն ՌԴ-ում տեղի ունեցած դեպքերից առաջ Լոնդոնում «Ուկրաինային օժանդակելու» խորագրով հավաք էր եղել, որի բուն նպատակը դա չէր։ Դոնի Ռոստովում հայտնի դեպքերն սկսելուց առաջ նպատակ ունեին յուրաքանչյուր պետության գործառույթները բաժանել, և այդ հավաքին ներկա էին նաև Թուրքիայի և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարները, ԱՄՆ պետքարտուղարը։ Այդ օպերացիան, ամեն դեպքում, ձախողվեց, բայց եթե այն շարունակություն ստանար, ապա կարող ենք պատկերացնել, թե ինչ արհավիրքներ կարող էին լինել ամբողջովին շրջափակված Արցախում, և այն դեպքում, երբ Փաշինյանը կանխամտածված կերպով չի ցանկանում պաշտպանել ՀՀ սահմանները կամ երկիրը բերել մի վիճակի, երբ ՌԴ-ի օգնությամբ ամբողջովին կկարողանանք պաշտպանել պետությունը։ Այս վտանգները հաշվի առնելով է ՌԴ-ն ՀԱՊԿ-ի կողմից ռազմական օժանդակություն առաջարկում, ինչը Փաշինյանը մերժում է։ Փաշինյանը երկիրն առավելագույն անպաշտպան վիճակում է թողնում, որ Թուրքիայի և հավաքական Արևմուտքի՝ ուժի պարտադրանքի, սպառնալիքի կամ ուժի կիրառմամբ ցանկացած ծրագիր խիստ արդյունավետ լինի։ Իհարկե, տուժողն առաջին հերթին մենք ենք ու մեր ռազմավարական դաշնակից ՌԴ-ն»,շեշտեց մեր զրուցակիցը։

Հ. Նահապետյանի կարծիքով, տարածաշրջանում լրջագույն գործընթացներ կարող են սկսել միայն Ուկրաինայում շարունակվող դեպքերի փուլային դադարների կամ որոշակի ստատուս-քվոյի հաստատման ժամանակ։ «Մեզ մոտ քաղաքական գործընթացները, ներառյալ` իշխանափոխությունը, կախված են լինելու աշխարհաքաղաքական զարգացումներից ու գործընթացներից։ Հաշվի առնելով հավաքական Արևմուտքի ու ՌԴ-ի գործոնը՝ այս տարին տարածաշրջանում բավականին լարված է լինելու, չեն բացառվում ներքաղաքական ցնցումները, նաև իշխանությունը պահելու փորձերը։ Կարող ենք ականատես լինել ձերբակալությունների՝ միտված չեզոքացնելու այն մարդկանց, որոնք կարող են ճշմարտությունը ոչ միայն բարձրաձայնել, այլև քաղաքացիական կեցվածք դրսևորել։ Այդ առումով իշխանության քայլերը հաշվարկելի են։

Պատահական չէ, որ մեզ մոտ կան մարդիկ, որոնց նկատմամբ ավելի վաղ են քրգործեր հարուցվել, բայց հիմա են ձերբակալվում ու կալանավորվում։ Մի քանիսին ձերբակալելը, մի քանիսին կալանավորելը մյուսներին վախի մեջ պահելու նպատակ ունեն։Մյուս կողմից՝ այս իշխանությունների վախերի մասին են վկայում ԱԺ-ում օրերս քպականների դրսևորած ագրեսիվ կեցվածքը, սանձարձակ մտքերն ընդդիմության նկատմամբ։ Իրենք էլ գիտեն, որ որոշ ժամանակ հետո բավականին լուրջ փոփոխություններ են սպասվում, և տեսականորեն չի բացառվում, որ նոր իշխանություններն իրենց առաջին հերթին մի քանի օրով կհանձնեն ժողովրդի, հետո միայն իրավապահների դատին։ Փաշինյանի շրջապատը չունի այն դերասանական հակումները, որն ունի ինքը, ներքին ագրեսիան դրսևորելու դրվագները հենց այդ մասին են վկայում»,-եզրափակեց Հ. Նահապետյանը։ 

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում