«Կարոտում եմ տղայիս, ուզում եմ անընդհատ պատմել նրա մասին». գնդացրորդ Ռազմիկ Թանդիլյանը զոհվել է հոկտեմբերի 9-ին արկի պայթյունից. «Փաստ»

INTERVIEW 26 September, 2023 11:33

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

«Շատ աշխույժ, ծիծաղկոտ ու կատակասեր տղա էր Ռազմիկս: Արագ էր քայլում՝ ոտնաթաթերի վրա, կրունկը գետնին չէր դիպչում: Չափազանց արագաշարժ էր, իրեն վստահված աշխատանքը վայրկյանների ընթացքում էր կատարում»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է տիկին Ալիսան՝ Ռազմիկի մայրիկը:

Պատմում է՝ որդին շատ էր սիրում իր ծննդավայրը՝ Հաղպատը: «Հպարտությամբ ամեն տեղ ասում էր, որ հաղպատցի է: Երեկոյան ժամերին ընկերների հետ պիտի պարտադիր շրջեր գյուղամիջում: Բայց մինչ այդ պիտի ավարտեր իր բոլոր գործերը: Իր օրը հագեցած էր անցկացնում»: Մայրիկի խոսքով, դպրոցում սովորելու տարիներին սիրում էր «Պատմություն» առարկան, յուրահատուկ վերաբերմունք ուներ առարկան դասավանդող ուսուցչի նկատմամբ: «Սիրում էր նաև «Հասարակագիտությունը», իրեն հետաքրքիր էին մարդու իրավունքներին վերաբերող հարցերը: Հայոց լեզվի ուսուցչուհին էլ միշտ գովեստի խոսքեր էր ասում Ռազմիկին, քանի որ նա սիրում էր գրական խոսել: Ամեն ինչի մեջ գեղեցիկն էր նկատում: Հետաքրքրություն ուներ հուշանվերների նկատմամբ: Մեծ հավաքածու ունի, հիմա դրանք սրբությամբ պահում եմ, ինչպես ինքը: Մեկ-երկու դեպք եղավ, որ իր հավաքածուից հուշանվերներ կոտրվեցին, շատ ծանր տարավ»:

Պատանեկության տարիներին Ռազմիկը սիրահարվում է դասընկերուհուն, 20-ից ավելի բանաստեղծություն է գրում, բոլորը՝ նվիրված նրան: «Տետրի մեջ գրել էր իր բանաստեղծությունները: Մի անգամ պայուսակի մեջ այդ տետրը տեսա, բացեցի, որ կարդամ, ու Ռազմիկը տուն մտավ: «Մա՛մ, դա չի կարելի կարդալ», հակադարձեցի՝ «մամային ամեն ինչ կարելի է»: Բայց թույլ չտվեց կարդալ»: Բանակ գնալուց Ռազմիկը տետրը տալիս է հորաքրոջ տղային՝ Արամին: Ռազմիկի զոհվելուց հետո Արամը տետրը փոխանցում է մայրիկին: Ռազմիկն իր բանաստեղծությունները վերնագրել էր «Պոետիկ տողեր սրտի խորքից»: Դպրոցն ավարտելուց հետո Ռազմիկն ընդունվել էր Ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան: «Շատ ուրախ էր, սիրում էր իր ուսանողական կյանքը, վայելեց ուսանողական չորս ամիսը: Դպրոցում սիրում էր ռուսաց լեզուն, այդ սերը նաև համալսարանում շարունակվեց: Դասախոսը դասերի ժամանակ հաճախ է հարցրել՝ կա՞ ուսանող, որը կարող է իմ ներկայացրած դասը պատմել, առաջինը Ռազմիկն էր, քանի որ իր համար խնդիր չէր լսածը վերարտադրելն ու պատմելը: Իսկ ինձ ասում էր՝ այդ առարկայից խնդիր չունեմ, ստուգարքս կարծես նշանակված լինի, իսկ դասախոսն էլ ասել է՝ իմ սիրելի ուսանողն ես:

Եղբայրը սովորում էր նույն համալսարանի մագիստրատուրայում: Ռազմիկից հետո Ռաֆայելին դասախոսներն ասել էին՝ պիտի շարունակես ապրել, արարել: Հետո հարցերի միջոցով պարզել են, որ Ռազմիկը բանաստեղծություններ ունի գրած, ավագ որդիս ասել էր, որ ցանկանում է գիրք տպագրել: Գիրքը լույս տեսավ համալսարանի օժանդակությամբ, անգամ նման միտք էին արտահայտել՝ այդ մի բանն էլ մեր ուսանողի համար մենք կանենք»: Համալսարանը միջոցառում է կազմակերպել, որի ընթացքում Ռազմիկի ընտանիքին է նվիրել իրենց նախաձեռնությամբ տպագրված գրքի օրինակները: Իսկ համալսարանի ուսանողները, որոնք նահատակվել էին հանուն հայրենիքի, պարգևատրվել են Երախտագիտության մեդալներով, որոնք հանձնվել են նրանց ծնողներին: «Դրանք այլևս մեր կյանքում ոչինչ չեն փոխի, սակայն կարևոր է ուշադրությունը: Ես գնահատում եմ դա ու միշտ ամեն առիթով խոսում այդ մասին»,-ասում է տիկին Ալիսան: Ռազմիկը 2020 թ. հունվարի 15-ին զորակոչվում է զինծառայության Արցախ, ծառայում էր Հադրութի առաջին պաշտպանական զորամասում:

«Զինկոմիսարիատում իրեն ասել էին, որ նա որպես ուսանող զորակոչվողների ամենավերջին խմբում կլինի, որ հասցնի քննություններն ու ստուգարքները հանձնել: Ձմռան արձակուրդներին եկավ տուն: Հայրիկին (ի դեպ, ինքը նրան երբեք պապա չէր կոչում) ասել էր՝ «հա՛յր, ամսի 15-ին հավաք կա, զինկոմիսարիատ գնա, ասա, թող ինձ այդ օրը տանեն»: Հայրիկն արձագանքել էր՝ «տղա՛ ջան, մարդիկ ամեն ինչ անում են, որ օր հետաձգեն, ես գնամ ու ասեմ, որ իմ տղային տանեն բանակ, կմտածեն խելագար եմ»: Բայց Ռազմիկի հակադարձումը մեկն էր՝ շուտ գնամ, որ շուտ գամ: Երբեք չի տրտնջացել ծառայությունից: Անկեղծ կլինեմ՝ միշտ բացասական եմ վերաբերվել բանակին: Երբ իր զանգը մի փոքր ուշանում էր, սկսում էի անհանգստանալ, անգամ իրեն ասում էի՝ ուշ ես զանգում, ինձ թվում է, թե քեզ նեղացնում են, խնդիրներ ունես: Բայց Ռազմիկս այլ կերպ էր արձագանքում՝ եթե ուշ եմ զանգում, ուրեմն ընկերներիս հետ եմ, ասում, խոսում, ուրախանում ենք»:

Հետո սկսվեց պատերազմը: «Սեպտեմբերի 26-ի երեկոյան մինչև գիշերը ժամը մեկը խոսել ենք, հետո ասաց՝ մա՛մ, անջատեմ, վաղը կիրակի է, հանգիստ կզրուցենք: Առավոտյան պատերազմը սկսվեց, Ռազմիկը զանգեց կեսօրին մոտ: «Մա՛մ, ի՞նչ կա», այնքան ուրախ ձայնով խոսեց: «Ռա՛զ, ո՞ւր ես, անհանգիստ եմ»: Իմ հարցին ի պատասխան ասաց, որ վախենալու բան չկա, դիրքեր են բարձրացել: Գիշերը նորից զանգեց, բայց արդեն մի քիչ տխուր էր, չնայած ասաց, որ լավ է»: Մայրիկը վերհիշում է՝ եթե Ռազմիկը երկու օր չէր զանգում, երրորդ օրը հաստատ զանգում էր: Վերջին զանգը հոկտեմբերի 7-ի կեսօրին էր: «Մա՛մ, մեր մասին ոչ մի բան չե՞ն ասում»: Սա առաջին հարցն էր: Հետո շատ երկար խոսեց եղբոր հետ: Կրակոցի ձայն էր լսվել: Եղբոր հարցին, թե դա ինչ է, ասել էր՝ Ռա՛ֆ, դու լավ գիտես, թե ինչ է: Երկար զրուցեցին, Ռազմիկն ասել էր, որ երբ թշնամին դիմացից է գալիս, դրանից այդքան վնաս չկա, հիմնական վտանգը օդից է, իսկ օդը փակել չեն կարողանում: Ռազմիկս գնդացրորդ էր: Երբ հարցնում էինք, թե ինչու ես ընտրել այդ զենքը, ասում էր՝ զենքերի աստվածն է, շատ եմ սիրում այն»:

Հոկտեմբերի 10-ին Ռազմիկի ընտանիքի բարեկամները զանգ են ստանում՝ ձեր տղան վիրավոր է, Վանաձորում է, եկեք, որպեսզի համոզվեք՝ ինքն է, թե ոչ: Միայն այդ ձևակերպումն արդեն կասկածներ էր առաջացրել: Ռազմիկը զոհվել է հոկտեմբերի 9-ին արկի պայթյունից: Երբ ընկերը զորացրվում ու տուն է վերադառնում, ընտանիքին պատմում է, որ Ռազմիկն իր զենքը խրամատից դուրս է դրել և հայտնվել է թշնամու նշանառության տակ: Ակնհայտ է, որ պատերազմական օրերին թշնամին ֆիքսել էր Ռազմիկին: Տղաներից մեկն էլ պատմում է, որ երբ բոլորով հավաքվում էին, զրուցելու հիմնական թեման Ռազմիկի «բոյն էր»: Ընկերները շատ մեծ դժվարությամբ են կարողանում դուրս բերել վիրավոր Ռազմիկին, այլ կերպ չէին կարող: Հույս ունեին, որ գուցե ապրի, բայց ավաղ… «Ռազմիկին տեսել եմ, իր մարմինը չէր վնասվել, միայն գլխի շրջանի փոքրիկ վնասվածքը խլել էր նրա կյանքը: Իսկ հիմա՞, հիմա չենք ապրում, սա ապրել չի: Կարոտում եմ տղայիս, կարոտում եմ, թե ինչպես էր Ռազմիկս փաղաքշորեն ինձ դիմում, իրեն շատ եմ կարոտում: Ուզում եմ Ռազմիկի մասին անընդհատ խոսել, անընդհատ պատմել»:Ռազմիկից հետո ծնողներին ապրելու ուժ է տալիս ավագ որդին՝ Ռաֆայելը: Մայրիկը հավելում է՝ ապրում են իրենց որդիների համար, Ռազմիկի անունն ապրեցնելու համար:

Հ. Գ. - Ռազմիկ Թանդիլ յանը հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական ծառայություն» մեդալով, Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի Երախտագիտության մեդալով, պարգևատրվել է նաև ՀԿ-ի կողմից։ Հուղարկավորված է Հաղպատի գերեզմանատանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում