Արցախ վերադարձի դռները բացվում են. 3 սցենար
ANALYSISՍեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին
Oragir.news-ը գրում է.
Արցախ վերադարձի թեման բաց է։ Այն ոչ միայն արցախցիների հավաքական ցանկությունն է, այլև միջազգային հետաքրքրության խնդիր։ Օգոստոսի 5-ին jam-news.net-ին տված հարցազրույցում Հարավային Կովկասում ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Տոյվո Կլաարն է անդրադարձել խնդրին, ակնկալելով, որ Բաքվի և արցախահայերի միջև ուղիղ բանակցություններ տեղի կունենան իրենց հայրենի շրջան անվտանգ և արժանապատիվ վերադարձի շուրջ։ Խնդրին չեն արձագանքել ՀՀ իշխանությունները, չնայած՝ ենթադրելի էր, որ քաղաքական շահառուն իրենք են։ Խնդրին, սակայն, անմիջապես արձագանքել է Բաքուն, նշելով, որ ծագումով հայերը կարող են վերադառնալ Ղարաբաղ, եթե հարգելու են Ադրբեջանի ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը։ Սա նշանակում է, որ եթե նույնիսկ Նիկոլ Փաշինյանն այս հարցի ուղղությամբ ակտիվություն չի ցուցաբերում, արցախցիների վերադարձի հարցն հարաբերությունների կարգավորման օրակարգում է։ Եվ վաղ, թե ուշ լուծում է ստանալու։ Ինչպես՞ է հնարավոր արցախցիների վերադարձը, և ե՞րբ այն տեղի կունենա։
Արցախցիների վերադարձի վերաբերյալ հանրության շրջանում քննարկվում է 3 սցենար։ Առաջինը՝ ԵՄ-ի աջակցությամբ և երաշխավորությամբ արցախցիների վերադարձն է, ինչի մասին ակնարկում է ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Տոյվո Կլաարը։ ԵՄ-ի և արցախցիների շահերն այսօր համընկնում են։ Ինչքան ՀՀ-ում իրապես մեծանա ԵՄ-ի քաղաքական ազդեցությունն, այնքան թեման կգա առաջին պլան։ ԵՄ-ն նաև մարդու իրավունքների պաշտպանության ջատագով է հանդես գալիս։ Այս առումով՝ արցախցիների վերադարձը սկբունքային, արժեքային խնդիր է։ Կլաարն ակնարկում է նաև, որ արցախցիների վերադարձի հարցը խաղաղության պայմանագրի ստրագրումից հետո հայ-ադրբեջանական օրակարգի առաջին հարցն է դառնալու։ Եվ եթե խաղաղության պայմանգիրը ստորագրվի ԵՄ միջնորդությամբ ու երաշխավորությամբ, ապա միջնորդ երաշխավորին իրավունք կտա առաջ մղել նաև արցախցիների վերադարձի թեման։ Այստեղ հնարավոր է համարվում, որ ԵՄ-ն կփորձի արցախցիների համար հատուկ կարգավիճակ սահմանել միջազգային ատյաններով ու որոշումներով, որոնք իրավունք կտան արցախցիներին ապրել Արցախում, չդառնալով Ադրբեջանի քաղաքացի ու չենթարկվելով Ադրբեջանի օրենքներին։ Դրանից հետո ենթադրվում է, որ ԵՄ-ն խաղաղապահ առաքելությամբ արցախցիներին կարող է ուղեկցել Արցախ և տեղում երաշխավորել վերջիններիս իրավունքներն ու անվտանգությունը, փաստացի ապահովելով արցախցիների ինքնավարությունը։ Այս սցենարն ամենահավանականն է իրադարձությունների զարգացման ներկայիս համատեքստում։
Երկրորդ սցենարը ռազմական ճանապարհն է։ Սակայն այս սցենարը տասնամյակների նախապատրաստություն է ենթադրում։ Դրանից զատ, այս սցենարը հնարավոր է աշխարհաքաղաքական փոփոխություններին կամ համաշխարհային պատերազմներին զուգահեռ։ Ռազմական սցենարի պարագայում արցախցիները գերակա իրավունք են ստանալու իրենց կարգավիճակը որոշելու հարցում։ Չնայած՝ ՔՊ-ական իշխանությունները բանակի արդիականցման և սպառազինման որոշակի քայլեր անում են, սակայն դրանք ուղղված են միայն պաշտպանական խնդիրների։ Քանի դեռ ՀՀ-ն դե յուրե մնում է ռուսական ռազմաքաղաքական դաշինքների ուղեծրում, աշխարհում ոչ ոք չի պաշտպանի ՀՀ-ին Արցախն ազատագրելու պատերազմում։ Հետևաբար՝ այս սցենարը ամենաքիչ հավանականն է սուբյեկտիվ և օբյեկտիվ բազմաթիվ պատճառնելով։
Երրորդ սցենարի գլխավոր դերակատարները արցախցիներն են իրենց ղեկավարներով հանդերձ։ Եթե առաջին երկուսում արցախցիները երկրորդ պլանի դեր ունեին, ապա այս դեպքում նրանք են հանդես գալու նախաձեռնություններով։ Այս մասին է ակնարկում ԵՄ ներկայացուցիչ Տոյվո Կլաարը, ակնկալելով, որ Բաքուն և արցախցիները ուղիղ բանակցություններով արցախցիիների վերադարձի խնդրի լուծումը կգտնեն։ Կլաարն ուղղակի հուշում է, որ արցախցիները կարող են կազմակերպվել և մշակել բանակցային օրակարգ։ Այն կարող են ներկայացնել առաջին հերթին՝ ԵՄ-ին, ինչպես նաև ներքին և արտաքին այն ուժերին, որոնք արցախցիների վերադարձի խնդիրն օրակարգային են համարում։ Արցախցիները կարող են ձևավորել նաև ներկայացուցիչներ և բանագնացներ, որոնք ըստ հարկի կվարեն բանակցությունները և ժամանակի ընթացքում կհասնեն արդյունքի։ Այս սցենարի ամենադժվար փուլը Արցախի ներկայացուցիչների ժողովրդավարական սկզբունքներով ընտրությունն է։ Ընտրյալները լիազորված կլինեն հանդես գալ համայն արցախցիների անունից։ Եվ նրանց լեգիտիմությունը ոչ ոք կասկածի տակ պիտի չդնի։ Չի բացառվում, որ այդ ներկայացուցիչը լինի Բագրատ Սրբազանը, որին հաջողվել է սկզբունքայնություն դրսևորել և հույսեր ներշնչել բազմաթիվ արցախցիների։
Պարզ ասած՝ եթե խաղաղության պայմանագիրը ստորագրվի այս տարեվերջին, ապա արցախցիների վերադարձի խնդիրը 2025-ի հայկական օրակարգի առաջին հարցերից մեկն է լինելու։ Եվ եթե ՀՀ իշխանություններն ու քաղաքական համայնքը կարողանան ճիշտ դիրքավորվել այս հարցում, ապա արցախցիների վերադարձը կարող է իրականանալ գալիք տարի։
Առավել մանրամասն` այստեղ.
https://t.me/armenia24live
IDBank and Idram Alongside the “Matemik” NGO
IDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of Armenia
Converse Bank Receives STP Excellence Award Once Again
Unibank to participate in Leasing Expo 2026 with a special offer
AraratBank in Lori: Competitive Solutions for Business and Economic Development
IDBank to Provide Scholarships Worth 35 Million Drams to 103 Artsakh Students at YSU
Unibank joins the Partnership for Carbon Accounting Financials (PCAF)
Safe environment – Equal opportunities
AraratBank Receives STP Excellence Award from Commerzbank
AG
World Autism Awareness Day reminds us: culture is how we learn to see and embrace one another
IDBank Receives Commerzbank’s STP Excellence Award 2025
IDBank Presented a Special Offer at TOON EXPO 2026
FINTECH360 International Conference to Bring Together 500 Participants in Yerevan
Ucom Supports the DemArDem 2026 Regional Youth Forum
Prominent Armenian Statesman Levon Sahakyan Passes Away at 89
Ucom’s Unity Packages with the Best Fixed Network in Armenia
Get 1% idcoin at TOON EXPO with Idram&IDBank
Olympic sport should unite people, not become an arena for political campaigns
USD 60 Million: Ameriabank Joins Financing of Firebird’s AI Data Center Construction in Armenia
Statement by Archbishop Bagrat Galstanyan
Financial Literacy Course at YSU: Idram and IDBank
Ameriabank named the Best Bank in Armenia for 2026 by Global Finance magazine
IDBank warns about scams disguised as remote work
AraratBank Donates Proceeds from "Armenian Legends and Poems" to the City of Smile Foundation
The Power of One Dram Joins the Final Phase of the Symphonic Forest Project
Idram&IDBank’s Special Offer at Dalma Garden Mall
Ucom’s Management Team Marks International Client’s Day with Subscribers
IDBank and Idram Continue Cooperation with the “ZARK” Educational Foundation
IDBank issued the 2nd and 3rd tranches of bonds of 2026
Ucom Issues Warning on New Wave of Phone Scams
IDBank Launches Special Campaign for SWIFT Transfers
Converse Bank shares its capital market expertise at the IV Conference Capital Markets Armenia
Ucom’s Level Up+ Packages with the Fastest Mobile Internet in Armenia
The Badalyan Brothers Group of Companies Paid about 33.2 Billion AMD in Taxes and Duties to the State in 2025
IDBank Announces the Launch of the IDDistributor Financial Tool
Safe Workplace as a Guarantee of Development
Spring Promotion at Megamall from Idram&IDBank
“We want to buy your item, please provide your card details.” IDBank warns about fraud on classified platforms
Ucom Fellowship 2025 Concludes as Top Eco-Startups Secure Funding
IDBank Goes International: Mher Abrahamyan's Interview with the Los Angeles Times
AraratBank Earns RIA Money Transfer’s Partner of the Year in Armenia for the Seventh Consecutive Year
Ucom Supports the “DemArDem 2026” Regional Youth Forum
ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee
Parallels Between the “Real Armenia Ideology” and Soviet and Turkish Approaches to the Diaspora
New Offer - Up to AMD 5 Million - Consolidate your Loans and Switch to AraratBank
New Promotion at Yerevan Mall Ahead of March 8: Idram&IDBank
UBPay and MoneyTO Launch Money Transfers from Armenia to the UK
In Celebration of the Spring Holidays Ucom Offers Unity Packages on Special Terms
Ameriabank Becomes the First Armenian Company in the List of the 100 Largest Companies on the London Stock Exchange as a Member of Lion Finance Group
IDBank Expands Travel Benefits of Premium Cards 
