Yerevan, 21.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Հեպատոցելուլյար կարցինոմա․ վաղ հայտնաբերումը բուժման գրավականն է

LIFE

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Սեպտեմբերը՝ լյարդի քաղցկեղի կամ հեպատոցելուլյար կարցինոմայի (ՀՑԿ) իրազեկման ամիսն է։ Այդ առիթով NEWS.am Medicine-ը ներկայացնում է այդ հիվանդության մասին հիմնական ամենակարևոր տեղեկությունները՝ ո՞րն է հիմնական վտանգը և ինչպես կանխարգելել։ Ըստ այդմ՝ ամենակարևորը, ինչպես և բոլոր քաղցկեղային հիվանդությունների դեպքում՝ վաղ հայտնաբերումն է։

Ի՞նչ է լյարդի քաղցկեղը  և ինչու է այն առաջանում:

Լյարդի քաղցկեղը չարորակ ուռուցք է, որը զարգանում է լյարդի բջիջներից: Աշխարհում այն ըստ հիվանդացության 6-րդ տեղում է, իսկ մահացությամբ՝ 4-րդ։1 Լյարդի քաղցկեղի 75-85% կազմում է հեպատոցելուլյար կարցինոման (ՀՑԿ)1։ Հաստատվել է, որ տղամարդիկ ավելի հաճախ են հիվանդանում, քան կանայք2։ ՀՑԿ–ն հիմնականում զարգանում է այն մարդկանց մոտ,  որոնք արդեն ունեն լյարդի լուրջ հիվանդություն:

ՀՑԿ-ի ռիսկի գործոններն են

  • Լյարդի ցիռոզը
  • В և С քրոնիկական վիրուսային հեպատիտները
  • Աուտոիմուն հեպատիտը
  • Հեմոխրոմոցիտոզը
  • Լյարդի ոչ ալկոհոլային ճարպակալումը
  • Լյարդի տոքսիկ ախտահարումը
  • Ալֆա 1 անտիտրիպսինի դեֆիցիտը
  • Ալկոհոլի և նարկոտիկների չարաշահումը
  • Ստերոիդներով բուժումը
  • Մետաբոլիկ սինդրոմը (ճարպակալումը, շաքարային դիաբետը, զարկերակային հիպերտոնիան)

Միայն 10% դեպքերում է լյարդի քաղցկեղը զարգանում առողջ օրգանում։

Որո՞նք են լյարդի քաղցկեղի դժվար հայտնաբերման պատճառները:

Հիվանդությունը վաղ փուլում չունի հստակ ախտանշաններ․ այն գանգատները, որոնք մարդը ունենում է, հեշտությամբ կարելի է վերագրել լյարդի նախկինում առկա խնդիրներին: Արդյունքում ճշգրիտ ախտորոշումը տեղի է ունենում ուշ, երբ ​​բուժումն այլևս հնարավոր չէ։ Ուշ ախտորոշումը լյարդի քաղցկեղից բարձր մահացության պատճառն է4:

Մինչդեռ շատ վաղ փուլում հայտնաբերման դեպքում, երբ ուռուցքը կարող է ամբողջությամբ հեռացվել, հնգամյա ապրելիությունը հասնում է 80-90% 5:

Լյարդի քաղցկեղի սկրինինգ

Առաջին փուլը, որը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել ուռուցքը ռիսկային խմբի մոտ  նույնիսկ գանգատների իսպառ բացակայության դեպքում, սկրինինգն է։

Լյարդի քաղցկեղի հայտնաբերման համար խորհուրդ է տրվում 6 ամիսը մեկ կատարել հետևյալ հետազոտությունները.

  • լյարդի և ռետրոպերիտոնեումի ուլտրաձայնային հետազոտություն;
  • արյան ստուգում ուռուցքային մարկեր ալֆա-ֆետոպրոտեինի (AFP) համար 6.

Ալֆա-ֆետոպրոտեինի անալիզը համարվում է դրական, եթե ցուցանիշը բարձր է 100 նգ/մլ կամ ամսեկան ավելացումը կազմում է 7նգ/մլ ավելի (ըստ երեք իրար հաջորդող ամիսների հետազոտության)։

Պետք է հիշել, որ ալֆա-ֆետոպրոտեինի ցուցանիշը կարող է բարձրանալ նաև այլ հիվանդությունների և վիճակների ժամանակ։ Այդ պատճառով ալֆա-ֆետոպրոտեինի մակարդակը պետք է գնահատել ի լրումն մյուս ցուցանիշների։

Եթե ​​սկրինինգը ցույց է տալիս փոփոխություններ, հետագա հետազոտությունը ներառում է տարբեր պրոֆիլների մասնագետների՝ հեպատոլոգ, ուռուցքաբան, ռադիոլոգ, մորֆոլոգ խորհրդատվություն։

Եթե ​​ուլտրաձայնային հետազոտության ժամանակ լյարդում հայտնաբերվում է որևէ գոյացություն, իսկ արյան մեջ ՝ բարձր մակարդակի AFP, ապա պացիենտը ուղարկվում է ախտորոշման հաջորդ փուլ: Դա լյարդի և որովայնի ճառագայթային հետազոտություններն են․ համակարգչային շերտագրում (CT-ՀՇ)՝ կոնտրաստով և/կամ մագնիսական ռեզոնանսային շերտագրում (MRI-ՄՌՇ)՝ կոնտրաստով։ Կոնտրաստային նյութը օգնում է ավելի լավ տեսնել լյարդի կառուցվածքը և հայտնաբերել նույնիսկ չափերով 2 սմ-ից պակաս ուռուցքները:

Երբեմն միայն ՀՇ/ՄՌՇ-ն բավական է ՀՑԿ ախտորոշելու համար. երբ ցիռոտիկ լյարդում հայտնաբերվում են քաղցկեղին բնորոշ նշաններով հանգույցներ4։ Այս առումով, ռադիոլոգի դերը հիվանդության ախտորոշման հարցում դժվար է գերագնահատել:

Այնուամենայնիվ, կան դեպքեր, երբ ախտորոշումը անհասկանալի է, օրինակ.
ՀՇ/ՄՌՇ-ն ցույց է տալիս կասկածելի զանգված լյարդում՝ առանց ցիռոզի, հայտնաբերված հանգույցը չունի քաղցկեղին բոլոր բնորոշ ռադիոլոգիական նշանները4: Նման դեպքերում ուռուցքաբանը կատարում է բիոպսիա՝ ուլտրաձայնային հսկողության ներքո ասեղով վերցնում է լյարդի հյուսվածքի կտոր և ուղարկում հետազոտության։

Մորֆոլոգը մանրադիտակով ուսումնասիրում է ստացված նյութը և տալիս է եզրակացություն ՝ արդյոք հյուսվածքը չարորակ է։ Բացի այդ մորֆոլոգներն կարող են կատարել իմունոհիստոքիմիական հետազոտություններ: Դա թույլ է տալիս ճշգրիտ որոշել ուռուցքի տեսակը և նույնիսկ գնահատել բուժման կանխատեսումը։

Մետաստազների առկայությունը որոշելու համար կատարվում է կրծքավանդակի, որովայնի և կոնքի ՀՇ։ Կարող է պահանջվել նաև գլխուղեղի ՀՇ սկան կամ ՄՌՇ4:

Քանի որ լյարդի քաղցկեղն առավել հաճախ զարգանում է քրոնիկ հիվանդության ֆոնի վրա, շատ կարևոր է ոչ միայն գնահատել ուռուցքի չափը, այլ նաև՝ լյարդի ընդհանուր վիճակը և ֆունկցիան, հիմքում ընկած հիվանդության ծանրությունը (ցիռոզ, հեպատիտ, լյարդի ոչ ալկոհոլային ճարպային դիստրոֆիա):

Հեպատոլոգը հետազոտում է լյարդի ֆունկցիան և նշանակում է հետազոտություն վիրուսային հեպատիտ B-ի և C-ի համար, եթե նման ախտորոշում ավելի վաղ չի արվել: Շատ կարևոր է ուղեկցող հիվանդությունների բուժումը: Օրինակ, քաղցկեղով հիվանդների մոտ հեպատիտ B-ի հակավիրուսային բուժումը կարող է հանգեցնել լյարդի ֆունկցիայի և կանխատեսման զգալի բարելավմանը4:

Հեպատոլոգները գնահատում են լյարդի ֆունկցիան Child-Pugh սանդղակով, որը ներառում է արյան լաբորատոր ցուցանիշները և նյարդային համակարգի ախտանիշները, ինչպես նաև որովայնի խոռոչում հեղուկի կուտակման նշանները: Այս գնահատումն անհրաժեշտ է, որպեսզի հնարավոր լինի ընտրել բուժման օպտիմալ մոտեցումը, կանխատեսել, թե պացիենտը ինչպես կտանի թերապիան և ինչ միջոցներ կպահանջվեն լյարդի ֆունկցիան պահպանելու համար4:

ՀՑԿ-ի և լյարդի ցիռոզի հնարավոր բարդություններից մեկը պորտալ հիպերտենզիան է: Դա դռներակի համակարգում ճնշման բարձրացման համախտանիշ է, որն առաջանում է պորտալ անոթներում, լյարդային երակներում և ստորին սիներակում արյան հոսքի խախտման պատճառով։ Պորտալ երակում ճնշման բարձրացումը հանգեցնում է կերակրափողի և ստամոքսի երակների վարիկոզ լայնացման և արյունահոսության վտանգի։ Այս վիճակը ժամանակին բացահայտելու և միջոցներ ձեռնարկելու համար լյարդի քաղցկեղի ախտորոշումը լրացվում է էզոֆագոգաստրոդուոդենոսկոպիայով։ Սա էնդոսկոպիկ հետազոտություն է, որը օպտիկայի միջոցով թույլ է տալիս հետազոտել կերակրափողի, ստամոքսի և աղիների լորձաթաղանթները4։

Այսպիսով՝

Մի անտեսեք լյարդի սկրինինգը, եթե դուք ունեք որևէ ռիսկի գործոն՝ հատկապես լայն տարածում ունեցող վիրուսային հեպատիտ կամ մետաբոլիկ սինդրոմ՝ լյարդի ախտահարումով։

Ըստ միջազգային ուղեցույցների լյարդի սկրինինգը (լյարդի ուլտրաձայնային հետազոտություն ալֆա-ֆետոպրոտեինի մակարդակի հետազոտությամբ կամ առանց դրա) պետք է անցնել վեց ամիսը մեկ։

Սկրինինգը օգնում է հայտնաբերել լյարդի քաղցկեղը վաղ փուլում և նշանակել համապատասխան բուժում։

Վաղ հայտնաբերումը ՝ արդյունավետ բուժման գրավականն է։

Ucom and Impact Hub Yerevan Wrap Up the Third Edition of Their Green Entrepreneurship Program SoftConstruct and the French University in Armenia Sign A New Memorandum of UnderstandingIDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership