Ինչո՞ւ է Պիզայի աշտարակը թեք, և արդյո՞ք դա միտումնավոր է արված. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Պիզայի թեք աշտարակը Իտալիայի ամենահայտնի և սիրված տեսարժան վայրերից մեկն է: Ավելին, այն երկրի ամենաճանաչելի խորհրդանիշերից մեկն է, նրա այցեքարտը: Պիզայի թեք աշտարակը գտնվում է Տոսկանայի մարզի Պիզա քաղաքում, որը գտնվում է տաք և մեղմ Լիգուրյան ծովից ընդամենը 10 կմ հեռավորության վրա: Աշտարակն, ըստ էության, զանգակատուն է և տեղական Սուրբ Աստվածածնի վերափոխման տաճարի ճարտարապետական անսամբլի անբաժանելի մասը:

Ներկայում Պիզայի թեք աշտարակը դարձել է կենցաղային բառ, այն անհաջող շինարարության հոմանիշ է: Բայց ինչպե՞ս կարող էր պատահել, որ շատ սովորական քաղաքի եկեղեցու սովորական զանգակատունը հայտնի դարձավ ամբողջ աշխարհում: Պատճառը հենց նրա թեքությունն է, որը ստեղծում է անկման պատրանք:

Պիզայի թեք աշտարակի հետ կապված հիմնական հարցը միշտ էլ մեկն է եղել. «Ինչո՞ւ է այն ընկնում»։ Այդ կապակցությամբ առաջ են քաշվել բազմաթիվ տարբերակներ։ Կա նույնիսկ համարձակ ենթադրություն, որ դա այդպես էլ նախատեսված էր։ Սակայն թեքության ամենահավանական պատճառը համարվում է անբավարար խոր հիմքը տարասեռ կավային հողի պայմաններում, որը հակված է նստեցման։

Եվ չնայած դա բացարձակ միտումնավոր չի արվել և նույնիսկ շինարարների ոչ պրոֆեսիոնալիզմի հետևանք չէ, այլ ճարտարապետների ու ճարտարագետների սխալ հաշվարկի հետևանք, այդուամենայնիվ, տեսողական էֆեկտը դարեր շարունակ մնում է տպավորիչ:

Ընդհանուր առմամբ, աշխարհում կա մոտ երեք հարյուր «թեք» կառույց, սակայն Պիզայի թեք աշտարակի հարուստ պատմությունն ու անկրկնելի գեղեցկությունը այն դարձնում են ճարտարապետության անգին գանձ՝ տարբերակելով մնացածից։

Պիզայի թեք աշտարակի՝ այդ «ընկնող գեղեցկուհու» շինարարությունը տևել է գրեթե 200 տարի՝ երկար ընդմիջումներով։ Այն սկսվել է Պիզայի Հանրապետության՝ որպես ծովային պետության ծաղկման շրջանում։ Այն ժամանակի ճարտարապետներն ու շինարարները իսկապես լուրջ սխալ են թույլ տվել՝ սկսելով այն կառուցել չափազանց փափուկ հող ունեցող վայրում: Կառուցման առաջին փուլը ղեկավարել են Գուլիելմո Ինսբրուկցին և Բոնաննո Պիզանոն։ Աշխատանքներն սկսվել են 1173 թվականի օգոստոսի 9-ին։ Սկզբում դրվել է 3 մետր խորությամբ հիմք։ Այնուհետև, ինչպես միշտ, սպասել են մեկ տարի։ Հետո առաջին հարկի և սյունաշարերով երկու շարքի կառուցումից հետո նկատելի է դարձել կառույցի թեքությունը։ Աշխատանքները կասեցվել են։ 1198 թվականին հողն ամրացվել է, և շինարարությունը շարունակվել է։ Հետաքրքիր փաստ է, որ շինարարության ընթացքում աշտարակը թեքվել է տարբեր ուղղություններով. նախ՝ դեպի հյուսիս, ապա՝ դեպի հարավ։

Հաջորդ փուլն սկսվել է 35 տարի անց՝ 1233 թվականի վերջին։ Նման բարդ նախագծի աշխատանքները ձեռնարկել է Ջերարդո Բոտիչիի որդին՝ Բենենատոն, և կառուցել Պիզայի թեք աշտարակի կեսը։

Աշխատանքում մեծ առաջընթաց է նկատվել, երբ Ջովաննի դի Սիմոնեն է միացել շինարարությանը 1272 թվականից։ Նա որոշել է փորձել փոխհատուցել թեքությունը՝ մեկ կողմի առաստաղը 10 սանտիմետրով բարձրացնելով։ Սակայն նրա հույսերը չեն արդարացել. դա միայն մեծացրել է թեքվածությունը։ 1275 թվականին ավարտվել է 5-րդ հարկի կառուցումը։ Կենտրոնական առանցքից շեղումը գերազանցել է 50 սանտիմետրը։

1284 թվականին Պիզայի Հանրապետությունը ջախջախիչ պարտություն է կրել Մելորիա կղզու ճակատամարտում՝ Միջերկրական ծովում գերիշխանության համար, սկսվել է անկման շրջանը, և շինարարությունը կրկին կասեցվել է։

Պիզայի թեք աշտարակի կառուցման մասին հաջորդ հիշատակումները վերաբերում են 1319 թվականին։ Զանգ է բարձրացվել վեցերորդ հարկ և տեղադրվել կամարի բացվածքում։ Շինարարության վերջին փուլը ղեկավարել է Տոմասոն։ Նա հայտնի իտալացի շինարար, ճարտարապետ և ոսկերիչ Անդրեա Պիզանոյի որդին էր։ 1350 թվականին սկսվել է զանգակատան կառուցումը։ Վերջապես՝ 1372 թվականին վեհաշուք աշտարակի շինարարությունն ավարտվել է։

Աշխատանքի ավարտին կենտրոնական առանցքից շեղումը կազմել է 1,43 մետր։ Պիզայի թեք աշտարակը ստացվել է բոլորովին այլ, քան ի սկզբանե նախատեսված էր։ Զանգակատան վրայի տանիքով 98 մետր բարձրությամբ տասը հարկանի շենքի փոխարեն կառուցվել է ընդամենը 8 հարկ։ Այսօր շենքի բարձրությունը հարավային կողմից 55,86 մետր է, իսկ հյուսիսային կողմից՝ 56,7 մետր։

Ուշագրավ է նաև այն հարցը, թե ինչո՞ւ, ի վերջո, չի ընկնում Պիզայի աշտարակը, եթե այն կառուցվել է անկայուն հողի վրա և տարիներ շարունակ թեքվել է: Հռոմի 3-րդ համալսարանի պրոֆեսոր Կամիլլո Նուտիի գլխավորությամբ և Բրեստոլի համալսարանի պրոֆեսոր Միլոնակիսի հետ համատեղ 16 մարդուց բաղկացած խումբը մի քանի տարի առաջ եկել է այն եզրակացության, որ Պիզայի աշտարակի կայունությունը բացատրվում է դինամիկ հողային կառույցների (DSSI) փոխազդեցության երևույթով:

«Ճակատագրի հեգնանքով, աշտարակի թեքությունն առաջացրած հողն էլ հենց այժմ օգնում է նրան վերապրել սեյսմիկ ակտիվությունը», - ասում է պրոֆեսոր Միլոնակիսը: Աշտարակի կառուցվածքի բարձրությունը եւ ամրությունը, փափուկ հողի հետ համատեղ պայմանավորում են նրա վիբրացիոն բնութագրերի էական փոփոխությունները. երկրաշարժի ժամանակ աշտարակը չի փոխազդում հողի հետ:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում