Կրոնական բնույթի մրցումներից՝ մարտարվեստ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Սումոն մարտարվեստի տեսակ է, որը ծագել է Ճապոնիայում: Կա սումոյի ծագման մի քանի տարբերակ: Դրանցից մեկը հակված է կարծելու, որ այն կարող էր ծագել ժամանակակից Մոնղոլիայի տարածքում 2000 տարի առաջ: Մեկ այլ տարբերակի համաձայն, այդ մարտարվեստի արմատները հենց Ճապոնիայում են, որտեղ հայտնաբերվել է այս տեսակի մարտարվեստի մասին առաջին գրավոր հիշատակումը: Ճապոնիայի ամենահին գրավոր հուշարձանը՝ «Կոջիկի» գիրքը, պարունակում է մի լեգենդ, որում սումո ըմբշամարտը նկարագրվում է որպես աստվածների ամենահին մրցում:

642 թվականին Ճապոնիայի կայսեր արքունիքում կորեացի դեսպանի պատվին անցկացվել է ըմբշամարտի մրցախաղ: Այդ ժամանակվանից ի վեր ամեն տարի անցկացվել են մրցաշարեր, որոնք համընկնում են գյուղատնտեսական աշխատանքների ավարտի տոնի հետ: Մրցումները կրոնական բնույթի էին: Դրանք ներառում էին պարեր, աղոթքներ և թատերական տեսարաններ՝ աստվածների պատվին: Այդ ժամանակվա սումոյի տեխնիկան բավականին պարզ էր: Այն բռնցքամարտի, ըմբշամարտի և նետումների համադրություն էր:

Սումոյի կանոնների ցանկը կազմվել է 8­րդ և 12­րդ դարերի միջև ընկած ժամանակահատվածում: Սումո ըմբիշներին արգելվել է միմյանց մազերից բռնել, ոտքով կամ բռունցքներով հարվածել։ Հագուստի պարտադիր տարր է դարձել գոտկատեղի ծածկոցը։ Ներդրվել է մրցավարության համակարգ։ Կամակուրայի և Մուրոմաչիի դարաշրջաններում Սումոն գործնականում դադարել է կրոնական ատրիբուտների տարր լինելուց։ Հին ըմբշամարտի տեխնիկան ներմուծվել է զինվորների մարզման համակարգ, որպեսզի դրանք հետագայում կարողանան օգտագործվել մարտերում։

17­րդ դարի սկզբից, երբ ներքին հակամարտություններով պատառոտված Ճապոնիայում տիրեց խաղաղություն, անհրաժեշտ էր վառ զվարճանք։ Եվ սումո ըմբշամարտը իդեալական էր այդ նպատակի համար։ Սահմանվեց ծեսը, հայտնվեցին նոր կանոններ և կատարելագործվեցին հները, որոնք մինչ այդ օգտագործվում էին։

Սումոյում ամեն ինչ մտածված է մինչև ամենափոքր մանրուքը, կանոնները և սովորույթները խստորեն պահպանվում են։ Ըմբիշների կոչումները և ձեռքբերումները կարող են ճշգրիտ որոշվել նրանց հանդերձանքով։ Սա վերաբերում է նաև առօրյա հագուստին։ Օրինակ՝ գլխի վերին մասում մազերը հավաքվում են կապոցի մեջ, որը պատահական չէ. սանրվածքը գլուխը պաշտպանում է վնասվածքներից։ Ըմբիշի հատուկ գոտին՝ «մավաշին», ունի ավանդական չափսեր և կապելու եղանակներ։ Առաջացել է նաև չեմպիոնի տիտղոսը՝ յոկոձունան։ Ըմբիշները մարզվում են որոշակի կանոնների համաձայն։ Ամբողջ առօրյան մարզումների և մտածված սննդակարգի միջոցով ուղղված է քաշի ավելացմանը, մկանային զանգվածի աճին։ 18­րդ դարից սկսած Ճապոնիայում ավելի ու ավելի հաճախ են սկսել անցկացվել Սումոյի նման փողոցային խաղեր, որոնք հաճախ վերածվում էին զանգվածային կռիվների։ Արդյունքում, փողոցային սումոն արգելվել է։

1980 թվականին անցկացվել է սումոյի առաջին սիրողական առաջնությունը, որին մասնակցել են նաև օտարերկրյա ըմբիշներ։ Ընդ որում, տարեցտարի այլ երկրների ներկայացուցիչների թիվը միայն ավելացել է։ 1983 թվականին հիմնադրվել է Սումոյի միջազգային ֆեդերացիան, որը կազմակերպվել է Ճապոնիայի և Բրազիլիայի կողմից։ 1985 թվականին անցկացվել է աշխարհի առաջին առաջնությունը, որին մասնակցել է 25 երկրի 73 մարզիկ։ Այնուամենայնիվ, Ճապոնիան է մնում սումոյի կենտրոնը, որտեղ անցկացվում են պրոֆեսիոնալ մրցումներ։ Սիրողական մրցաշարեր անցկացվում են նաև այլ երկրներում։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում