Yerevan, 19.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Հարկային վարչարարության դաժան ճնշումներն ու դրանց ծանր հետևանքները. «Փաստ»

SOCIETY

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հարկային համակարգի բարդությունը, անկանխատեսելիությունը, չափազանց ծանր վարչարարական բեռը, բյուրոկրատիայի տարածվածությունը և հարկային բեռի անընդունելի աճը անուղղակիորեն կամ ուղղակիորեն բացասական ազդեցություն են ունենում ինչպես առանձին քաղաքացիների և ընտանիքների կենսամակարդակի, գնողունակության և սոցիալական անվտանգության վրա, այնպես էլ բիզնես միջավայրի, ձեռնարարական ակտիվության, տնտեսական աճի պոտենցիալի, աշխատատեղերի ստեղծման և ընդհանուր տնտեսական կլիմայի վրա:

Հարկային վարչարարությունը, որը պետք է լիներ թափանցիկ, պարզ, կանխատեսելի, արդար և մատչելի բոլոր հարկ վճարողների համար՝ անկախ նրանց սոցիալական դիրքից, տնտեսական ներուժից կամ քաղաքական կապերից, Հայաստանում դարձել է բարդ, անհասկանալի, հաճախ կամայական, ժամանակատար և ռեսուրսատար գործընթաց։ Վարչարարության գործընթացը պահանջում է զգալի ժամանակ, ջանք, մասնագիտական գիտելիքներ և հաճախ նաև հատուկ խորհրդատուների, հաշվապահների և իրավաբանների ներգրավում՝ պարզապես հարկային պարտավորությունները պատշաճ կերպով կատարելու և հարկային մարմինների հետ հարաբերություններում խնդիրներից խուսափելու համար:

Բյուրոկրատիան, որը ներառում է ավելորդ, ձևական, անարդյունավետ և հաճախ անիմաստ վարչարարական ընթացակարգերի, փաստաթղթերի, համաձայնագրերի, լիցենզավորումների և այլ պահանջների ամբողջությունը, Հայաստանի հարկային համակարգում հասել է այնպիսի մակարդակի, որ այն դարձել է ոչ միայն անհարմարություն, այլ իրական խոչընդոտ տնտեսական զարգացման, ձեռներեցության խթանման և բիզնես միջավայրի բարելավման համար: Հարկ վճարողները, լինեն դրանք սովորական քաղաքացիներ, ովքեր ունեն անշարժ գույք կամ տրանսպորտային միջոցներ, թե փոքր և միջին ձեռնարկությունները, որոնք փորձում են գործել իրավական դաշտում և կատարել իրենց հարկային պարտավորությունները, բախվում են բազմաթիվ խնդիրների, որոնք ներառում են հարկային օրենսդրության մշտական և հաճախ անկանխատեսելի փոփոխությունները, որոնք չեն տալիս երկարաժամկետ պլանավորման հնարավորություն և ստեղծում են իրավական անորոշություն, քանի որ հարկային մարմինների պաշտոնյաների մեկնաբանությունները և որոշումները կարող են տարբերվել ընդհանուր տրամաբանությունից։ Իսկ այս ամենը պայմաններ է ստեղծում մշտական սթրեսի և անվստահության խորացման համար, երբ մեծանում է ընդհանուր անարդարության և անհավասարության զգացումը, երբ մեծ և ազդեցիկ բիզնեսները գտնում են եղանակներ հարկերից խուսափելու կամ դրանք նվազագույնի հասցնելու, մինչդեռ փոքր բիզնեսները և սովորական քաղաքացիները կրում են ամբողջ հարկային բեռը:

Մյուս կողմից էլ՝ այսպիսի իրավիճակը պայմաններ է ստեղծում բիզնես միջավայրի վատթարացման համար, քանի որ բարդ, անկանխատեսելի և ծանրաբեռնող հարկային համակարգը հանդիսանում է լուրջ խոչընդոտ ձեռներեցության համար։ Բիզնեսները՝ հատկապես փոքր և միջին ձեռնարկությունները, որոնք չունեն մեծ ռեսուրսներ մասնագիտացված հաշվապահների և իրավաբանների համար, բախվում են անհաղթահարելի դժվարությունների, երբ փորձում են հասկանալ և կատարել իրենց հարկային պարտավորությունները։ Այսպիսի պայմաններում պոտենցիալ շատ ձեռներեցներ հրաժարվում են բիզնես սկսելուց կամ գրանցելուց, գործող բիզնեսները փակվում են կամ անցնում են ստվերային տնտեսություն, և ընդհանուր տնտեսական ակտիվությունը նվազում է:

Մյուս լուրջ հետևանքը կապված է ներդրումային գրավչության նվազման հետ, քանի որ արտաքին և ներքին ներդրողները, որոնք գնահատում են երկրում ներդրումների իրականացման ռիսկերը և հնարավորությունները, շատ մեծ կարևորություն են տալիս հարկային համակարգի կայունությանը, թափանցիկությանը, արդարությանը և կանխատեսելիությանը։ Եվ երբ նրանք տեսնում են, որ Հայաստանում հարկային օրենսդրությունը մշտապես փոխվում է, հարկային բեռն անընդհատ աճում է, հարկային վարչարարությունը բարդ և անթափանցիկ է, իսկ գույքային իրավունքների պաշտպանությունը թույլ է, որոշում են չներդնել կամ դուրս հանել իրենց ներդրումները և փնտրել ավելի կայուն և կանխատեսելի միջավայր այլ երկրներում:

Հաջորդ իրողությունը կապված է բիզնեսների շահութաբերության և մրցունակության նվազման հետ, քանի որ հարկային բեռի աճը նվազեցնում է ձեռնարկությունների զուտ շահույթը, սահմանափակում է նրանց ներդրումային կարողությունները արտադրության ընդլայնման, արդիականացման, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման և աշխատողների աշխատավարձերի բարձրացման համար և հայկական արտադրանքը դարձնում է ավելի թանկ և պակաս մրցունակ միջազգային շուկաներում։

Երբ տնտեսությունում հարկային բեռը դառնում է չափազանց ծանր, իսկ հարկային վարչարարությունը չափազանց բարդ, բիզնեսները և անհատները փնտրում են եղանակներ հարկերից խուսափելու՝ թաքցնելով իրենց եկամուտները, չգրանցելով իրենց գործարքները, աշխատելով կանխիկ գումարով առանց փաստաթղթերի։ Եվ դա ազդում է պետական հարկային եկամուտների հավաքագրման վրա, ստեղծում է անարդար մրցակցության միջավայր իրենց պարտավորությունների և դրանցից խուսափողների միջև:

Հարկային բեռի ծանրացման գործընթացից անմասն չեն մնում նաև սովորական քաղաքացիները։ Օրինակ՝ լուրջ խնդիր է գույքահարկի կտրուկ և անսպասելի աճը, որը տեղի է ունենում գույքի հարկային գնահատման արժեքի էական բարձրացման հետևանքով։ Իսկ սա շոկային կարող է լինել հազարավոր քաղաքացիների համար, ովքեր հանկարծ հայտնաբերում են, որ իրենց անշարժ գույքի՝ բնակարանների, տների, հողամասերի համար վճարվելիք տարեկան հարկը բազմապատկվել է՝ առանց որևէ նախազգուշացման, հիմնավորման կամ բացատրության: Հատկապես ծանր իրավիճակում կարող են հայտնվել այն քաղաքացիները, ովքեր ժառանգել են անշարժ գույք, ովքեր ապրում են հնացած շենքերում կամ ունեն հողամասեր, որոնք չեն օգտագործվում կամ չեն ստեղծում եկամուտ, ովքեր ապրում են սոցիալական նպաստներով կամ մնացել են թոշակի հույսին, և ովքեր հայտնաբերել են, որ գույքահարկի նոր գումարը կազմում է իրենց տարեկան եկամտի զգալի մասը, և որ իրենք պարզապես ֆիզիկապես անկարող են վճարել այդ հարկը առանց գույքը վաճառելու կամ այլ ծայրահեղ միջոցների դիմելու:

Ընդհանուր առմամբ, հարկերի ավելացումը կարող է ազդեցություն ունենալ նաև սոցիալական ոլորտի վրա՝ հանգեցնելով սովորական քաղաքացիների գնողունակության նվազմանը և աղքատացմանը, քանի որ երբ հարկերն աճում են՝ առանց եկամուտների համապատասխան աճի, մարդիկ ստիպված են նվազեցնել իրենց ծախսերը հիմնական ապրանքների և ծառայությունների վրա, ինչպիսիք են սնունդը, հագուստը, կրթությունը, առողջապահությունը։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

IDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference