Yerevan, 19.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Իրական քաղաքականությունը միշտ ավելի բարդ է, քան գաղափարախոսական կարգախոսները. «Փաստ»

ANALYSIS

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Արցախյան երկրորդ պատերազմի ավարտից հետո ձևավորված տարածաշրջանային նոր իրականությունը փաստացի ստեղծեց թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների որակապես նոր փուլ, որտեղ նախկին «եղբայրական համագործակցության» դիսկուրսը աստիճանաբար վերափոխվում է ավելի բարդ, բազմաշերտ և երբեմն հակասություններով լի ռազմաքաղաքական հարաբերությունների համակարգի։ Եվ հենց այս անցումն է, որ պետք է դիտարկել ոչ թե մակերեսային հայտարարությունների մակարդակով, այլ խորքային ուժային դասավորությունների, շահերի բախման և արտաքին դերակատարների ազդեցության համատեքստում։

Թուրքիայի դերակատարության կտրուկ աճը Հարավային Կովկասում պատերազմից հետո չի սահմանափակվում միայն ռազմական կամ քաղաքական ազդեցությամբ, այլ ունի նաև ինստիտուցիոնալ և կառուցվածքային բնույթ՝ արտահայտվելով Ադրբեջանի զինված ուժերի վերակազմակերպման, ռազմական դոկտրինայի վերափոխման և ռազմարդյունաբերական համագործակցության խորացման մեջ, ինչը Բաքվին դարձնում է զգալիորեն ավելի ինտեգրված Անկարայի ռազմավարական համակարգին։ Սակայն պետք է հաշվի առնել, որ այս ինտեգրացիան ինքնին չի նշանակում լիակատար ենթակայություն, այլ ընդամենը ստեղծում է փոխադարձ կախվածության մի ձև, որտեղ կողմերը փորձում են առավելագույնի հասցնել իրենց ինքնուրույնությունը՝ չկորցնելով ռազմավարական գործընկերության առավելությունները։ Թուրքիայի քաղաքական էլիտայի կողմից պարբերաբար հնչեցվող այն թեզը, թե Ադրբեջանի հաղթանակը մեծապես պայմանավորված էր թուրքական աջակցությամբ, ունի ոչ միայն քարոզչական, այլև քաղաքականգործնական նշանակություն, քանի որ այն ծառայում է որպես լեգիտիմացման հիմք Անկարայի կողմից Բաքվի նկատմամբ որոշակի «ուղղորդող» դերակատարություն ստանձնելու համար, սակայն հենց այստեղ է առաջանում առաջին լուրջ հակասությունը՝ Ադրբեջանի քաղաքական վերնախավը, հատկապես նախագահական ինստիտուտը, ձգտում է պահպանել ռազմավարական ինքնուրույնություն և չվերածվել Թուրքիայի լիակատար արբանյակի, ինչն իր հերթին նշանակում է, որ Անկարայի կողմից ցանկացած փորձ՝ պարտադրել որոշումներ, կարող է երկարաժամկետ հեռանկարում առաջացնել դիմադրություն՝ թեկուզ ոչ բացահայտ, այլ կուլիսային մակարդակում։

Այս համատեքստում իսրայելական գործոնը դառնում է առանցքային հակասություններից մեկը, որը բացահայտում է թուրքադրբեջանական հարաբերությունների ներսում առկա գաղափարական և ռազմավարական տարբերությունները։ Ադրբեջանի և Իսրայելի հարաբերությունները կառուցված են հստակ պրագմատիկ հիմքերի վրա՝ ներառելով ռազմական տեխնոլոգիաների մատակարարում, հետախուզական համագործակցություն և էներգետիկ փոխկապակցվածություն, ինչը Բաքվին տալիս է բարձր տեխնոլոգիական առավելություն և դիվերսիֆիկացված արտաքին քաղաքականություն։ Մինչդեռ Թուրքիան փորձում է իրեն դիրքավորել որպես իսլամական աշխարհի առաջնորդ, և այդ շրջանակում հաճախ որդեգրում է հակաիսրայելական հռետորաբանություն՝ հատկապես ներքին լսարանի և տարածաշրջանային ազդեցության ընդլայնման նպատակով։ Այս հակադրությունը դեռևս չի վերածվել բաց ճգնաժամի, սակայն այն ստեղծում է մշտական լարվածության ֆոն, որը կարող է ակտիվանալ ցանկացած պահի՝ կախված տարածաշրջանային զարգացումներից, հատկապես եթե իսրայելա-արաբական հակասությունները նորից սրվեն, կամ Իրանի շուրջ իրավիճակը դուրս գա վերահսկողությունից։

Իրանական գործոնը ևս կարևոր դեր է խաղում այս հարաբերությունների ձևավորման մեջ, քանի որ Ադրբեջանը, ունենալով սահման Իրանի հետ և բախվելով պարբերական լարվածության ալիքների, փորձում է պահպանել հավասարակշռված, երբեմն նույնիսկ հակասական քաղաքականություն՝ մի կողմից համագործակցելով Իսրայելի հետ, մյուս կողմից՝ խուսափելով Իրանի հետ բաց հակամարտությունից։ Սակայն Թուրքիան իր տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ՝ հատկապես Իսրայելի գործոնի հետ կապված, հաճախ օգտագործում է ավելի կոշտ և գաղափարական մոտեցումներ, փորձում է տպավորություն ստեղծել, թե իրենց համար իսլամական աշխարհի համախմբվածությունն ամենակարևորն է, ինչը ստեղծում է տարբերություն ռազմավարական մտածողության մեջ։

Սակայն ամենախորքային և երկարաժամկետ նշանակություն ունեցող հակասությունը կարող է ձևավորվել ռուսական գործոնի շուրջ, քանի որ Ռուսաստանի ներկայիս հարաբերական թուլացումը Հարավային Կովկասում պայմանավորված է հիմնականում ուկրաինական պատերազմով, և այդ իրավիճակը չի կարող դիտարկվել որպես մշտական։

Եթե ուկրաինական ճգնաժամը հասնի որոշակի հանգուցալուծման կամ սառեցման, Մոսկվան, մեծ հավանականությամբ, կփորձի վերականգնել իր ազդեցությունը տարածաշրջանում՝ օգտագործելով ինչպես ռազմական, այնպես էլ տնտեսական և քաղաքական լծակներ։

Այս պարագայում Ադրբեջանը, որը վերջին տարիներին որոշակիորեն հեռացել է ռուսական ուղեծրից և որդեգրել ավելի ինքնուրույն, երբեմն հակառուսական հռետորաբանություն, կարող է վերանայել իր դիրքորոշումը՝ պայմանավորված ռեալպոլիտիկ հաշվարկներով և անվտանգության նկատառումներով։ Եթե Բաքուն ընտրի Մոսկվայի հետ հարաբերությունների խորացման ուղին, ապա դա կստեղծի բարդ իրավիճակ Թուրքիայի համար, քանի որ վերջինս, լինելով ՆԱՏՕ-ի անդամ, ունի սահմանափակումներ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների խորացման հարցում, և այդ դեպքում թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունները կարող են մտնել նոր փուլ, որտեղ Անկարան կփորձի պահպանել իր ազդեցությունը ոչ թե ուղղակի վերահսկողության միջոցով, այլ ավելի ճկուն և բազմավեկտոր մեխանիզմներով։

Այս համատեքստում հատկապես կարևոր է Հայաստանի գործոնը, որը կարող է դառնալ թուրքական քաղաքականության գործոններից մեկը Բաքվի վրա ազդեցություն գործադրելու համար։ Եթե Թուրքիան տեսնի, որ Ադրբեջանը աստիճանաբար հեռանում է իր ուղեծրից կամ փորձում է բազմավեկտոր քաղաքականություն վարել՝ առանց Անկարայի հետ համաձայնեցման, ապա հնարավոր է, որ Անկարան փորձի ակտիվացնել հարաբերությունները Հայաստանի հետ՝ ստեղծելով նոր տարածաշրջանային հավասարակշռություն և որոշակի ճնշում գործադրելով Բաքվի վրա։

Սա հատկապես հետաքրքիր է այն առումով, որ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը ներկայում Անկարայում պայմանավորում են հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորմամբ և Բաքվի պահանջների կատարմամբ, սակայն այս կապը կարող է թուլանալ, եթե Թուրքիայի ռազմավարական հաշվարկները փոխվեն։ Օրինակ՝ իրավիճակի փոփոխության դեպքում Անկարան կարող է որոշել Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման թեման առանձնացնել ադրբեջանական հանգամանքից։

Միաժամանակ պետք է հաշվի առնել, որ թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների հիմքում կա ոչ միայն քաղաքական կամ ռազմական համագործակցություն, այլ նաև խորքային մշակութային և գաղափարական կապ, որը հաճախ ներկայացվում է «մեկ ազգ, երկու պետություն» ձևակերպմամբ, սակայն իրական քաղաքականությունը միշտ էլ ավելի բարդ է, քան գաղափարախոսական կարգախոսները, և հենց այս բարդությունն է, որ ստեղծում է տարբեր սցենարների հնարավորություն։

ԱՐՍԵՆ ՍԱՀԱԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

IDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference