Աշխարհի ամենագաղտնաշատ կառույցներից մեկը՝ Սթոունհենջ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Սթոունհենջը աշխարհի ամենահայտնի պաշտամունքային շինություններից մեկն է: Այդ հնագույն մեգալիթերի հետ են կապված բազմաթիվ միֆեր ու լեգենդներ: Այն գտնվում է հարավային Անգլիայի Սոլսբերի հարթավայրի կենտրոնում։

Քիչ հավանական է, որ աշխարհում կա մեկ այլ կառույց, որը պահպանել է իր գաղտնիքները այնքան տարի, որքան Սոլսբերիի հարթավայրի այդ քարե շրջանակը: Ներկայում կարելի միայն վստահորեն ասել, որ Սթոունհենջը սկզբում եղել է կրոնական շինություն և գերեզմանոց մեզոլիթյան ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա. մոտ 8500-ական թվականներ), և որ դրա անվանումը ծագել է հին անգլերեն stanhen gist-ից՝ «կախված քարեր»:

Սթոունհենջը գտնվում է մի տարածքում, որտեղ բազմաթիվ նախապատմական գտածոներ են հայտնաբերվել։ Այն համարվում է առեղծվածային և կախարդական վայր, որտեղ հավաքվում են տարբեր ժամանակակից աղանդներ՝ ներառյալ դրուիդների հետևորդները: Քանի որ Սթոունհենջը ճանաչվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ, ջանքեր են գործադրվել կանխելու շրջակա միջավայրի անխուսափելի վնասը, որը պատճառում են ամեն տարի այնտեղ հաճախող մոտ 800 հազար զբոսաշրջիկները: Ներկայում այցելուներին արգելվում է մտնել կառույցը լայն օղակով շրջապատող ցանկապատի մեջ։

Սթոունհենջի շինարարությունը բաժանված է երեք հիմնական ժամանակաշրջանի, որոնց ընդհանուր տևողությունը մոտ 2000 տարի է։ Եվրոպայում մեգալիթներից ստեղծված բազմաթիվ դամբարաններ ու պաշտամունքի վայրեր կան, որոնցից մեկն էլ Ստոունհենջն է: Ստոունհենջում մեգալիթները տեղադրված են ուղղահայաց և ունեն լայնակի ծածկեր, ինչը նրանց առանձնացնում է այդ տեսակի այլ կառույցներից։

Ստոունհենջի շինարարության առաջին շրջանում՝ մոտ մ.թ.ա. 3100 թվականին, փորվել է կլոր խրամատ և կառուցվել պատնեշ, որի համար օգտագործվել է խրամատից վերցված հողը։ Շինարարության երկրորդ շրջանն սկսվել է մ.թ.ա. 2500 թվականից որոշ ժամանակ անց, երբ այնտեղ տեղադրվել են առաջին մեգալիթները և շրջանագծի հյուսիս-արևել յան կողմից մուտք է ստեղծվել այնպես, որ այն ուղղված լինի դեպի արևածագը: Մինչ օրս հնագետները զարմացած են այն ճշգրտության վրա, որով հին աստղագետները նույնացրել են այդ վայրը։ Երրորդ շրջանն սկսվել է մ.թ.ա 2000 թվականից հետո։ Տեղադրվել են հավել յալ բազմատոննանոց մեգալիթներ՝ ձևավորելով, այսպես կոչված, «Սարսենի օղակը»։ Այն բաղկացած է 30 հատ 4,25 մ բարձրությամբ և յուրաքանչյուրը 25 տոննա քաշով քարերից, որոնք տեղադրված են շրջանաձև՝ 30 մ տրամագծով։ Շրջանակի կենտրոնում տեղադրված է ևս հինգ քար՝ դասավորված ձիու պայտի տեսքով։

Գիտնականները կարծում են, որ գրանիտե այդ բլոկները, որոնցից մի քանիսը կշռում են 4 տոննա, շինարարները քարշ են տվել Հարավային Ուելսի Պրեսելի բլուրներից, որոնք գտնվում են 400 կմ հեռավորության վրա։ Զույգ-զույգ զետեղված քարերի վրա դրված են նույնքան հսկա սալիկներ։ Փոքր շրջանի ներսում կան ևս երկու պայտանման կառույցներ՝ մեկը մյուսի կողքին, իսկ կենտրոնում ընկած է, այսպես կոչված, զոհասեղանը կամ զոհասեղանի քարը։

Ինչ վերաբերում է այն հարցին, թե «ինչպես» են բրոնզեդարյան մարդիկ կարողացել տեղափոխել, մշակել և տեղադրել այդ հսկայական քարերը՝ հատկապես 200 մղոն հեռավորությունից բերված մեգալիթները, ապա պարզ է, որ դա պահանջել է աշխատանքի կազմակերպվածության բարձր մակարդակ։ Այն ժամանակների տեխնոլոգիան, ներառյալ գլանները, լծակները և լաստանավերն են հնարավոր դարձրել նման շինարարություն:

Յուրաքանչյուր բլոկի, ուղղահայաց հենարանի և առաստաղի դիրքը խստորեն հարմարեցված է արևի դիրքին ամառային և ձմեռային արևադարձի օրերին: Երկու ներքին «պայտերը» ուղղված են դեպի արևածագ և մայրամուտ ամառային և ձմեռային արևադարձերին: Ակնհայտ է, որ շինարարները դա շատ են կարևորել, սակայն կառույցների իմաստն ու նպատակը փորձագետներին դեռ անհայտ է։ Գիտնականները վստահ չեն, որ Սթոունհենջը ծառայել է որպես աստղագիտական լաբորատորիա։ Շատ ավելի հավանական է, որ այն օգտագործել են որպես կրոնական կենտրոն։ Մեջտեղում կանաչ քարից պատրաստված զոհասեղան է։ Սթոունհենջը դեռևս առեղծված է մնում հնագետների և պատմության սիրահարների համար: Բազմաթիվ տարբեր տեսություններ են առաջ քաշվել, սակայն դրանցից ոչ մեկն ամբողջությամբ ապացուցված չէ։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում