Մոռացված փաստեր Եղեռնի մասին․ ինչ են բացահայտում Հայոց ցեղասպանության իրական մեխանիզմները
CULTUREՍեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին
Հայոց ցեղասպանության մասին խոսելիս հաճախ կրկնվում են նույն հայտնի փաստերը, մինչդեռ բազմաթիվ կարևոր դրվագներ մնում են ստվերում։ Past.am-ը ներկայացնում է մի շարք կոնկրետ, փաստագրված տվյալներ, որոնք քիչ են շրջանառվում հանրային դաշտում։
Օսմանյան կառավարության գաղտնի հրահանգները
1915 թվականի մայիսի 27-ին ընդունված «Տեղահանության մասին օրենքը» (Tehcir Law) իրավական հիմք ստեղծեց հայերի բռնի տեղահանության համար։ Սակայն դրան զուգահեռ գործել են նաև գաղտնի հրահանգներ, որոնք, ըստ հետազոտողների, փոխանցվել են ներքին գործերի նախարար Թալեաթ փաշայի կողմից և նախատեսում էին հայ բնակչության լիակատար ոչնչացում։
Գերմանական փաստաթղթեր
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Օսմանյան կայսրության դաշնակից Գերմանիայի ռազմական և դիվանագիտական ներկայացուցիչները պարբերաբար զեկույցներ էին ուղարկում Բեռլին։ Դրանցում հստակ նշվում էր, որ իրականացվում է հայերի համակարգված ոչնչացում։ Գերմանացի պաշտոնյաներից մի քանիսը բացահայտ օգտագործել են «բնաջնջում» ձևակերպումը։
Դեր Զորի մահվան ճամբարները
Տասնյակ հազարավոր հայեր տեղահանության ընթացքում հասել են Դեր Զոր, որտեղ ստեղծվել էին փաստացի մահվան ճամբարներ։ Վկայությունները ցույց են տալիս, որ այնտեղ մարդիկ մահանում էին սովի, հիվանդությունների և կազմակերպված բռնությունների միջոցով։ Դեր Զորը հաճախ անվանվում է «սիրիական անապատի Օսվենցիմ»։
ԱՄՆ պաշտոնական արձագանքը դեռ 1915-ին
1915 թվականի մայիսի 24-ին ԱՄՆ-ը, Ֆրանսիան և Մեծ Բրիտանիան համատեղ հայտարարությամբ դատապարտեցին Օսմանյան կայսրության գործողությունները՝ դրանք որակելով որպես «մարդկության և քաղաքակրթության դեմ հանցագործություն»։ Սա համարվում է առաջին նման ձևակերպումներից մեկը միջազգային հարաբերությունների պատմության մեջ։
Օսմանյան ռազմական դատարանների վճիռները
1919–1920 թվականներին Կոստանդնուպոլսում գործող ռազմական դատարանները մեղավոր ճանաչեցին մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաների՝ այդ թվում Թալեաթ փաշային, հայերի զանգվածային սպանությունների կազմակերպման համար։ Չնայած շատերը արդեն փախել էին երկրից, դատարանի փաստաթղթերը կարևոր ապացույցներ են ցեղասպանության պետական կազմակերպվածության մասին։
Թվային տվյալներ՝ օսմանյան աղբյուրներից
Օսմանյան ներքին փաստաթղթերում նշվում է, որ 1915–1917 թվականներին հայ բնակչության կտրուկ նվազում է արձանագրվել՝ ավելի քան մեկ միլիոն մարդու հաշվարկով։ Այս տվյալները հաճախ անտեսվում են, թեև գալիս են հենց կայսրության պաշտոնական հաշվառումներից։
Past.am-ը շեշտում է՝ Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ փաստերը բազմաշերտ են և լայնորեն փաստագրված տարբեր երկրների արխիվներում։ Դրանց ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ խոսքը ոչ թե տարերային իրադարձությունների, այլ պետական մակարդակով կազմակերպված և իրականացված քաղաքականության մասին է։
Հետևեք մեզ՝ այստեղ
Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address
Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation Memorandum
Create your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers
Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad
IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess Players
Ucom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development
IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first time
IDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project Signed
IDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17
Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone
«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scams
First Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream Launched
Digital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post Magazine
Rate.Trading. New Digital Culture of Currency Exchange
Digital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with Forbes
Applications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027
Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”
Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17
“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party
With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation Together
Young Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 
A Birthday in Italy with Unibank
Idram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17
Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH
Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic Partner
IDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17
New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom
35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its Customers
Business and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum
“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across Armenia
Afeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program
Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership
“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attack
Nelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference 
BACEE International Conference Kicks Off with Converse Bank as Lead Sponsor 
Unibank has issued perpetual bonds with an annual coupon yield of 13.2%
Ucom Measures the Environmental Impact of Its Operations
Unibank Offers USD-Denominated Bonds with an Annual Coupon Rate of 6%
Ucom Becomes an Official Partner of the Armenia-UK Business Forum 2026
Ucom Sales and Service Center at 20/52 Erebuni Reopens After Renovation
Unibank Joins the Armenian Solar Energy Association
The Widely Discussed Dvin Crown Project. A New Visibility Platform for Brands Has Emerged in the Heart of Yerevan
Ameriabank named Most Innovative Digital Bank in Armenia, alongside 9 Global Finance Digital Banking Awards
Unibank and Picsart Academy Host Kids Day for Children
Unibank Issues AMD and USD Bonds with Annual Coupon Rates of 10.3% and 6%
Artur Hovhannisyan and the Ambassador of Bulgaria to Armenia discussed a number of programs of mutual interest to Armenia and Bulgaria
A new and fantastic story was born in the heart of Yerevan—the spirit of the old city at Hayasa Hotel Old Yerevan
Converse Bank is Lead Sponsor of the BACEE International Banking Conference
Ralph Yirikian on the Cost of Digital Transformation at the 13th Regional HR Conference
You Can Now Pay with Idram on Glovo: The Long-Awaited Partnership Is Now a Reality 
