Թրամփի գործարքը Իրանի հետ անհանգստություն է առաջացրել Իսրայելում և Պարսից ծոցի երկրներում. WSJ

POLITICS 24 May, 2026 21:31

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Կիրակի օրը Մերձավոր Արևելքը սպասում էր ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև հնարավոր համաձայնագրի, որը նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը փորձում է ավարտին հասցնել՝ հակամարտության հետագա սրումը կանխելու համար, գրում է The Wall Street Journal-ը։

Սակայն քննարկվող գործարքի ձևաչափը լուրջ մտահոգություններ է առաջացնում ինչպես Իսրայելում, այնպես էլ Պարսից ծոցի երկրներում։ Աղբյուրների տվյալներով, միջնորդները պատրաստել են փոխըմբռնման հուշագրի նախագիծ, որը նախատեսում է հրադադարի երկարաձգում առնվազն 60 օրով, Հորմուզի նեղուցով նավարկության աստիճանական վերականգնում և Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ նոր բանակցությունների մեկնարկ։ Նախնական սխեման ենթադրում է պատերազմի դադարեցում և իրանական նավահանգիստների նկատմամբ ամերիկյան ծովային շրջափակման վերացում։

Ի պատասխան՝ Իրանը պետք է ժամանակավորապես բացի Հորմուզի նեղուցը և հրաժարվի տարանցման վճարներից՝ միջուկային համաձայնագրի և նեղուցի կառավարման ապագա մեխանիզմի շուրջ բանակցությունների ընթացքում։ Բացի այդ, Թեհրանը պահանջում է շուրջ 100 միլիարդ դոլարի ակտիվների մասնակի ապասառեցում և պատժամիջոցների մեղմացում, որպեսզի վերականգնի նավթի արտահանումը։

Միևնույն ժամանակ, համաձայնագրի ներկայիս նախագիծը չի պարունակում Իրանի միջուկային ծրագրի վերաբերյալ իրավաբանորեն պարտադիր դրույթներ։ Միջնորդների վկայությամբ, իրանական կողմը միայն ազդարարել է ուրանի հարստացման սահմանափակումները և բարձր հարստացված նյութի պաշարների նկատմամբ միջազգային վերահսկողությունը քննարկելու պատրաստակամության մասին։

ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն Հնդկաստանում հայտարարել է, որ վերջին 48 ժամում որոշակի առաջընթաց է գրանցվել։ Ըստ նրա, համաձայնագիրը պետք է ապահովի Հորմուզի նեղուցի լիակատար բացումը և անդրադառնա Իրանի միջուկային ծրագրի առանցքային հարցերին։

Այնուամենայնիվ, ԱՄՆ-ի ներսում համաձայնագիրն արդեն բախվել է Իրանի նկատմամբ կոշտ գծի կողմնակիցների քննադատությանը, այդ թվում՝ սենատորներ Լինդսի Գրեմի և Թեդ Քրուզի կողմից։ Նրանք մտավախություն ունեն, որ գործարքը միայն կթուլացնի ճնշումը Թեհրանի վրա և թույլ կտա Իրանին ամրապնդել իր դիրքերը տարածաշրջանում։

Հատուկ անհանգստություն համաձայնագիրը հարուցում է Իսրայելում։ Երկրի իշխանությունները մտավախություն ունեն, որ հակամարտության դադարը Իրանին հնարավորություն կտա վերականգնել ուժերն այն պահին, երբ Թեհրանը, իսրայելական ղեկավարության կարծիքով, վերջին տարիներին հայտնվել է ամենախոցելի վիճակում։ Հաղորդվում է, որ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն հրավիրում է ռազմաքաղաքական կաբինետի նիստ՝ Իրանի շուրջ իրավիճակը քննարկելու համար։

Իսրայելցի պաշտոնյաներին մտահոգում է բանակցությունների երկրորդ փուլի շուրջ հստակության բացակայությունը, որը պետք է վերաբերի անմիջապես միջուկային ծրագրին։ Առանձին լարվածություն կա նաև Լիբանանի հետ կապված։ Իսրայելը մտավախություն ունի, որ համաձայնագիրը կարող է սահմանափակել Իրանի կողմից աջակցվող «Հեզբոլլահ» խմբավորման դեմ գործողությունների ազատությունը։

Աղբյուրների համաձայն, Նեթանյահուն արդեն ասել է Թրամփին, որ Իսրայելը մտադիր է պահպանել ռազմական գործողությունների ազատությունը լիբանանյան ուղղությամբ։ Պարսից ծոցի երկրները, հակառակը, շահագրգռված են հակամարտության հնարավորինս արագ դադարեցմամբ և նավթի արտահանման վերականգնմամբ, սակայն նաև մտահոգություն են հայտնում, որ նոր համաձայնագիրը փաստացի Իրանի համար լրացուցիչ ազդեցություն կամրագրի Հորմուզի նեղուցում և կուժեղացնի նրա դիրքերը ապագա տարածաշրջանային ճգնաժամերում։

Փորձագետները նշում են, որ նույնիսկ համաձայնագրի ձեռքբերման դեպքում պատերազմի հետևանքները դեռ երկար ժամանակ զգացվելու են։ Սովորաբար Հորմուզի նեղուցով անցնում է աշխարհի նավթի մատակարարումների մոտ 20%-ը, իսկ հակամարտությունն արդեն խաթարել է ավելի քան մեկ միլիարդ բարել հումքի փոխադրումը։

Թեև նեղուցի հնարավոր բացումը կարող է հանգեցնել նավթի համաշխարհային գների և տրանսպորտային ծախսերի նվազմանը, նորմալ նավարկության վերականգնումը ամիսներ կպահանջի։ ԱՄԷ-ի ADNOC էներգետիկ ընկերության ղեկավարի գնահատմամբ, նույնիսկ հակամարտության ավարտից հետո նեղուցով փոխադրումների ծավալները նախապատերազմյան մակարդակի միայն 80%-ին կկարողանան վերադառնալ մոտ չորս ամիս անց։

Վերլուծաբանները նաև զգուշացնում են, որ տարածաշրջանի էներգետիկ ենթակառուցվածքի վնասների վերականգնման համար կարող է պահանջվել մինչև 58 միլիարդ դոլար։

Հետևեք մեզ՝ այստեղ