Կանխիկ փողը կվերանա՞

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Դրամապանակում պահվող թղթադրամներն ու մետաղադրամները դեռևս շատերի առօրյայի անբաժանելի մասն են։ Սակայն վերջին տարիներին ամբողջ աշխարհում նկատվում է մի հստակ միտում՝ մարդիկ գնալով ավելի քիչ են օգտվում կանխիկ գումարից և ավելի հաճախ վճարում են բանկային քարտերով, հեռախոսներով կամ թվային դրամապանակների միջոցով։

Սա բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում. արդյո՞ք կանխիկ փողը աստիճանաբար կվերանա, և որքանո՞վ է Հայաստանը պատրաստ նման փոփոխություններին։

Past.am-ը ներկայացնում է, թե ինչու է աշխարհն արագ շարժվում դեպի անկանխիկ տնտեսություն, ինչ առավելություններ և վտանգներ կան, և արդյոք կանխիկ գումարը կարող է ընդհանրապես անհետանալ։

Աշխարհը փոխում է վճարումների մշակույթը

Ընդամենը մեկ տասնամյակ առաջ խանութներում մարդիկ հիմնականում վճարում էին կանխիկ։ Այսօր իրավիճակը զգալիորեն փոխվել է։ Սուպերմարկետներում, սրճարաններում, դեղատներում և նույնիսկ փոքր խանութներում քարտով կամ հեռախոսով վճարումը դարձել է սովորական երևույթ։

Այս փոփոխությունը պայմանավորված է մի քանի գործոններով՝ բանկային տեխնոլոգիաների զարգացումով, սմարթֆոնների լայն տարածմամբ և մարդկանց ցանկությամբ՝ վճարումները կատարել ավելի արագ ու հարմար եղանակով։

Ինչո՞ւ են մարդիկ հրաժարվում կանխիկից

Անկանխիկ վճարումները մի շարք առավելություններ ունեն։

Առաջինը՝ արագությունն է։ Մի քանի վայրկյանում կարելի է վճարել գնումների համար՝ առանց մանրադրամ հաշվելու կամ մնացորդ սպասելու։

Երկրորդը՝ անվտանգությունը։ Մեծ գումարներ կանխիկ տեղափոխելու անհրաժեշտությունը նվազում է, իսկ քարտի կորստի դեպքում այն հնարավոր է արագ արգելափակել։

Երրորդը՝ ֆինանսների վերահսկողությունն է։ Բանկային հավելվածները թույլ են տալիս տեսնել բոլոր ծախսերը, կազմել բյուջե և վերահսկել ֆինանսական հոսքերը։

Իսկ ինչո՞ւ կանխիկը դեռ չի անհետանում

Չնայած անկանխիկ վճարումների աճին, կանխիկ գումարը շարունակում է կարևոր դեր ունենալ։

Շատ փոքր բիզնեսներ դեռևս նախընտրում են կանխիկ հաշվարկները, որոշ բնակավայրերում էլեկտրոնային վճարումների ենթակառուցվածքները լիարժեք զարգացած չեն, իսկ տարեց մարդկանց մի մասը շարունակում է վստահել միայն թղթադրամներին։

Բացի այդ, արտակարգ իրավիճակներում՝ ինտերնետի կամ էլեկտրամատակարարման խափանումների դեպքում, կանխիկ գումարը հաճախ դառնում է միակ հասանելի վճարման միջոցը։

Հայաստանը նույնպես փոխվում է

Հայաստանում վերջին տարիներին զգալիորեն աճել են անկանխիկ վճարումները։ Բանկային քարտերի, QR վճարումների և բջջային հավելվածների օգտագործումն արդեն սովորական է դարձել հատկապես խոշոր քաղաքներում։

Շատ պետական և մասնավոր ծառայություններ նույնպես անցնում են թվային վճարումների, իսկ առցանց գնումների ծավալը տարեցտարի մեծանում է։

Սակայն կանխիկ գումարը դեռևս լայնորեն կիրառվում է հատկապես մարզերում, փոքր առևտրի կետերում և որոշ ծառայությունների ոլորտում։

Անկանխիկ տնտեսությունն ունի նաև ռիսկեր

Թվային վճարումների տարածման հետ մեկտեղ աճում են նաև կիբեռռիսկերը։

Բանկային քարտերի տվյալների գողություն, կեղծ վճարային հղումներ, ֆիշինգային հաղորդագրություններ և թվային խարդախություններ՝ այս ամենը ստիպում է ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել կիբերանվտանգությանը։

Մասնագետները նշում են, որ ապագայում մարդկանց ֆինանսական անվտանգությունը կախված կլինի ոչ միայն բանկերից, այլև յուրաքանչյուր քաղաքացու թվային գրագիտությունից։

Կարո՞ղ է կանխիկ փողը ամբողջությամբ վերանալ

Տնտեսագետների մեծ մասը կարծում է, որ մոտակա տարիներին կանխիկ գումարը չի անհետանա։

Ավելի հավանական է, որ այն աստիճանաբար կդառնա երկրորդական վճարման միջոց, մինչդեռ առօրյա գնումների մեծ մասը կկատարվի թվային եղանակով։

Որոշ երկրներում կանխիկի օգտագործումն արդեն շատ ցածր մակարդակի վրա է, սակայն նույնիսկ այնտեղ պետությունները չեն հրաժարվում թղթադրամներից՝ դրանք դիտարկելով որպես ֆինանսական համակարգի կարևոր պահուստային գործիք։

Ի՞նչ է սպասվում առաջիկա տարիներին

Փորձագետների կարծիքով՝ առաջիկա տարիներին ավելի լայն տարածում կստանան.

• հեռախոսով և խելացի ժամացույցով վճարումները,
• թվային դրամապանակները,
• կենսաչափական նույնականացմամբ վճարումները,
• արհեստական բանականությամբ պաշտպանված վճարային համակարգերը,
• կենտրոնական բանկերի թվային արժույթների (CBDC) փորձնական ծրագրերը։

Սակայն այս ամենի հետ մեկտեղ կանխիկ գումարը, ամենայն հավանականությամբ, դեռ երկար ժամանակ կմնա ֆինանսական համակարգի մի մասը։

Կանխիկ փողի դարաշրջանը դեռ չի ավարտվել, բայց այն արդեն փոխվում է։ Թվային տեխնոլոգիաները վերափոխում են մարդկանց վճարումների սովորույթները, իսկ անկանխիկ տնտեսությունը դառնում է համաշխարհային միտում։

Սակայն տեխնոլոգիական առաջընթացի հետ մեկտեղ կարևոր է պահպանել նաև ընտրության հնարավորությունը։ Շատ մասնագետներ համոզված են, որ ապագան ոչ թե ամբողջությամբ կանխիկ կամ ամբողջությամբ անկանխիկ աշխարհն է, այլ մի համակարգ, որտեղ երկու տարբերակներն էլ կշարունակեն գոյակցել՝ լրացնելով միմյանց։

Past.am-ը շարունակելու է հետևել ֆինանսական տեխնոլոգիաների զարգացմանը և ներկայացնել դրանց ազդեցությունը Հայաստանի տնտեսության և քաղաքացիների առօրյա կյանքի վրա։

Հետևեք մեզ՝ այստեղ