Yerevan, 18.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Ինչպես կրկնապատկել բերքատվությունը Հայաստանում. առաջարկվում են պարարտացման նոր համակարգային լուծումներ․ Հրայր Կամենդատյան

BLOG
Գյուղատնտեսության մեջ պարարտացումը (հատկապես հավասարակշռված, գիտականորեն հիմնավորված պարարտացումը) բերքատվության բարձրացման ամենաարագ և արդյունավետ գործիքն է։ Սակայն Հայաստանում այս ոլորտում առկա է համակարգային խնդիր. պարարտանյութերը հաճախ օգտագործվում են «աչքաչափով», առանց հողի նախնական հետազոտության, ինչը հանգեցնում է կա՛մ հողերի դեգրադացման (աղակալում, թթվայնացում), կա՛մ ֆինանսական անօգուտ ծախսերի։
 
Ոլորտը հիմնավորապես բարելավելու և այն բարձր բերքի իրական երաշխիք դարձնելու համար անհրաժեշտ է իրականացնել հետևյալ կոնկրետ, համակարգային քայլերը։
 
1. Հողերի թվային քարտեզագրում և «Ախտորոշում»
 
Ինչպես բժիշկը չի կարող դեղատոմս գրել առանց արյան անալիզի, այնպես էլ հնարավոր չէ ճիշտ պարարտացնել հողը՝ առանց դրա բաղադրությունը իմանալու։
 
Հողի անալիզի պարտադիր լաբորատոր համակարգ. Յուրաքանչյուր խոշոր համայնքում կամ տարածաշրջանում պետք է գործեն պետական-մասնավոր մատչելի լաբորատորիաներ, որտեղ ֆերմերը կարող է արագ պարզել իր հողում ազոտի, ֆոսֆորի (P), կալիումի (K) և միկրոտարրերի պարունակությունը, ինչպես նաև հողի թթվայնությունը (pH):
 
Թվային քարտեզներ (Soil Mapping). Պետական մակարդակով պետք է ստեղծվի ՀՀ գյուղատնտեսական հողերի թվային քարտեզ, որտեղ նշված կլինեն հողերի տիպերն ու դրանցում սննդատարրերի պակասորդը։ Սա թույլ կտա ֆերմերներին առցանց տեսնել, թե կոնկրետ իրենց տարածաշրջանում որ պարարտանյութն է առավել արդյունավետ։
 
2. Անցում «Խելացի» և Թիրախային Պարարտացման
 
Ավանդական եղանակով պարարտանյութը հողին շաղ տալը ոչ միայն հնացած է, այլև ունի ցածր օգտակար գործողության գործակից (ՕԳԳ)՝ պարարտանյութի զգալի մասը ցնդում է կամ լվացվում ջրով։
 
Ֆերտիգացիայի (Fertigation) ներդրում. Սա կաթիլային ոռոգման համակարգի միջոցով ջրի հետ լուծված պարարտանյութի ուղղակի մատուցումն է բույսի արմատին։ Այս մեթոդը բարձրացնում է պարարտանյութի յուրացումը մինչև 80-90% (սովորական 30-40%-ի փոխարեն) և խնայում է թե՛ ջուրը, թե՛ պարարտանյութը։
Տերևային սնուցում (Foliar Feeding). Միկրոտարրերով (ցինկ, բոր, երկաթ և այլն) բույսերի տերևային սնուցման խթանում, ինչը թույլ է տալիս արագ արձագանքել սննդային սովին բույսի ակտիվ վեգետացիայի շրջանում։
 
3. Օրգանական և Հանքային Պարարտացման Հավասարակշռում
 
Միայն քիմիական (հանքային) պարարտանյութերի շարունակական օգտագործումը սպանում է հողի միկրոֆլորան և հանգեցնում հողի անապատացման։
 
Կոմպոստացման և կենսահումուսի (Vermicompost) խթանում. Խրախուսել տեղական անասնապահական թափոնների արդյունավետ վերամշակումը որպես բարձրորակ օրգանական պարարտանյութ։
 
Կանաչ պարարտացում (Սիդերացիա). Գյուղատնտեսական պրակտիկայում ներդնել սիդերատների (օրինակ՝ առվույտ, կորնգան, մանանեխ) ցանքը, որոնք հետագայում վարվում են հողի մեջ՝ բնական ճանապարհով հարստացնելով այն ազոտով և օրգանական նյութերով։
 
4. Պետական սուբսիդավորման համակարգի բարեփոխում
 
Ներկայիս սուբսիդավորման համակարգը հիմնականում ուղղված է միայն ստանդարտ ազոտական պարարտանյութի (ամոնիակային սելիտրա) ձեռքբերմանը, ինչը միակողմանի է։
 
Դիվերսիֆիկացված սուբսիդավորում. Պետությունը պետք է սուբսիդավորի ոչ թե կոնկրետ մեկ տեսակի պարարտանյութ, այլ առաջարկի «պարարտացման փաթեթներ»՝ կախված կոնկրետ մշակաբույսից (օրինակ՝ պտղատու այգիների, բանջարանոցային կուլտուրաների կամ հացահատիկի համար անհրաժեշտ համալիր NPK պարարտանյութեր)։
 
Տեղական արտադրության խթանում. Աջակցել Հայաստանում տեղական օրգանական և բակտերիալ պարարտանյութերի արտադրությանը, ինչը կնվազեցնի կախվածությունը ներկրումից և կիջեցնի ինքնարժեքը։
5. Կրթություն և Խորհրդատվություն (Extension Services)
 
Նույնիսկ լավագույն տեխնոլոգիան չի աշխատի, եթե ֆերմերը չունի համապատասխան գիտելիքներ։
 
«Դաշտային դպրոցներ» (Field Schools). Պետական ագրո-խորհրդատուների միջոցով իրականացնել գործնական սեմինարներ հենց դաշտերում՝ ցուցադրելով ճիշտ չափաբաժիններով և ժամկետներով պարարտացման արդյունքները։
 
Պարարտացման թվային ուղեցույցներ. Ստեղծել հասարակ, հայալեզու բջջային հավելվածներ, որտեղ ֆերմերը, մուտքագրելով իր մշակաբույսի տեսակը և հողի տիպը, կստանա պարարտացման ճշգրիտ ժամանակացույցը և չափաքանակները։
 
Ամփոփիչ միտք.
 
Պարարտացման ճիշտ մշակույթի ներդրումը թույլ կտա Հայաստանում նույն հողատարածքից ստանալ 1.5-ից 2 անգամ ավելի բարձր և որակյալ բերք՝ միաժամանակ պահպանելով հողի բերրիությունը հաջորդ սերունդների համար։

Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference BACEE International Conference Kicks Off with Converse Bank as Lead Sponsor