Yerevan, 20.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Ո՞ր մրգերն ու բանջարեղենն են Հայաստանում ավելի շատ թունաքիմիկատների ռիսկի տակ․ ինչ են ցույց տալիս ստուգումները

ECONOMICS

Հայաստանում մրգերի ու բանջարեղենի սեզոնին հաճախ է հարց առաջանում՝ իսկ որքանո՞վ է անվտանգ մեր սեղանին հայտնվող բերքը։ Թունաքիմիկատների կիրառումը գյուղատնտեսության մեջ ինքնին արտառոց երևույթ չէ, սակայն խնդիր կարող է առաջանալ, երբ դրանց մնացորդների քանակը գերազանցում է սահմանված թույլատրելի մակարդակը։

ՀՀ Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմնի տվյալներով՝ 2024 թվականին թունաքիմիկատների առկայության մասով ուսումնասիրվել է 179 նմուշ։ Դրանցից 91-ում հայտնաբերվել են թունաքիմիկատների մնացորդներ, սակայն միայն 6 նմուշում է դրանց քանակը գերազանցել ԵԱՏՄ համապատասխան իրավական ակտերով սահմանված թույլատրելի մակարդակը։ Այսինքն՝ թունաքիմիկատի հայտնաբերումն ու թույլատրելի սահմանի գերազանցումը նույնը չեն։

Միևնույն ժամանակ, տարբեր մթերքների դեպքում պատկերը նույնը չէ։ 2024 թվականի ուսումնասիրության վերաբերյալ հրապարակված տվյալներով՝ խախտումների ամենամեծ թիվը գրանցվել է Արարատի մարզում աճեցված սեխի և ձմերուկի նմուշներում։

Թունաքիմիկատների հետ կապված ուշադրության կենտրոնում են նաև վարունգը, լոլիկը, պղպեղը, սմբուկը, կարտոֆիլը, ինչպես նաև մի շարք մրգեր՝ խնձոր, դեղձ, ծիրան, խաղող և այլ մշակաբույսեր։ Հայաստանի նախկին մոնիթորինգների ընթացքում տարբեր տարիներին այս մշակաբույսերից որոշ նմուշներում արձանագրվել են թույլատրելի մակարդակների գերազանցումներ։

Հետաքրքիր պատկեր է ցույց տվել նաև 2025 թվականին հրապարակված գիտական ուսումնասիրությունը, որն իրականացվել է Հայաստանում աճեցված լոլիկի և վարունգի նմուշների վրա։ Քլորպիրիֆոսի մնացորդներ հայտնաբերվել են լոլիկի նմուշների 15 տոկոսի և վարունգի նմուշների 28.6 տոկոսի դեպքում։ Միաժամանակ հետազոտված նմուշներում արձանագրված մակարդակները չեն գերազանցել ուսումնասիրության մեջ համեմատության համար կիրառված նախկին ԵՄ առավելագույն մնացորդային սահմանը, իսկ ընդհանուր չափահաս բնակչության համար գնահատված ազդեցությունը առողջական մտահոգություն չի ցույց տվել։

Այս տվյալները ցույց են տալիս, որ ճիշտ չէ որևէ միրգ կամ բանջարեղեն պարզապես անվանել «ամենաթունավորը»։ Ռիսկը կախված է կոնկրետ օգտագործված նյութից, դրա քանակից, մշակման ժամանակից և այն հանգամանքից, թե որքան մնացորդ է պահպանվել բերքի մեջ։

Past.am-ի ուսումնասիրած տվյալների կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ նույն խմբում կարող են հայտնվել և՛ թունաքիմիկատի հետքեր ունեցող, բայց թույլատրելի սահմաններում գտնվող նմուշներ, և՛ սահմանաչափը գերազանցած նմուշներ։ Past.am-ը նաև ուշադրություն է հրավիրում այն հանգամանքի վրա, որ միայն «թունաքիմիկատ է հայտնաբերվել» ձևակերպումը դեռևս չի նշանակում, որ տվյալ մթերքը վտանգավոր է առողջության համար։

Սննդամթերքի անվտանգության մասնագետ Դավիթ Պիպոյանը վերջերս նշել է, որ տարբեր մրգերում և բանջարեղեններում կարող են հայտնաբերվել տարբեր քիմիական նյութեր, ուստի բազմազան սննդակարգը կարևոր է։ Նրա խոսքով՝ օրական 400-500 գրամ միրգ-բանջարեղենի օգտագործման դեպքում մասնագիտական գնահատմամբ մտահոգության հիմք չկա։ Մասնագետը նաև նշել է, որ լավ լվանալը, իսկ որոշ դեպքերում նաև կլպելը, կարող է որոշ չափով նվազեցնել թունաքիմիկատների մնացորդների ազդեցությունը։

Այսպիսով, սպառողի համար ամենակարևոր հարցը ոչ թե «ո՞ր բանջարեղենն է ամենաթունավորը», այլ այն է, թե արդյոք տվյալ արտադրանքի մեջ կոնկրետ նյութի քանակը գերազանցում է թույլատրելի սահմանը։ Իսկ այդ պատասխանը հնարավոր է ստանալ միայն լաբորատոր ուսումնասիրությամբ, ոչ թե մրգի կամ բանջարեղենի արտաքին տեսքից։

Միևնույն ժամանակ, սպառողների համար հետաքրքիր է նաև հակառակ հարցը՝ ո՞ր մրգերն ու բանջարեղեններն են սովորաբար համարվում ավելի ցածր ռիսկային։ Այստեղ ևս որևէ մթերք ամբողջությամբ «անվտանգ» անվանել ճիշտ չէ, քանի որ թունաքիմիկատների մնացորդների քանակը կախված է ոչ միայն մշակաբույսի տեսակից, այլև դրա աճեցման և մշակման պայմաններից։

Սակայն ընդհանուր առմամբ ավելի հաստ կեղև կամ պաշտպանիչ շերտ ունեցող որոշ մրգեր ու բանջարեղեններ, հատկապես այն դեպքում, երբ դրանք օգտագործվում են կեղևազրկված, կարող են ունենալ ավելի ցածր մնացորդային ազդեցության ռիսկ։ Այդ խմբում կարելի է նշել բանանը, ավոկադոն, նարինջը, մանդարինը, սոխը, սխտորը և որոշ դեպքերում սեխը։ Իսկ կեղևը չօգտագործելու դեպքում հնարավոր է նվազեցնել նաև մակերեսին մնացած որոշ նյութերի ընդունումը։

Միևնույն ժամանակ, սա չի նշանակում, որ, օրինակ, խնձորը, խաղողը, ելակը կամ վարունգը պետք է բացառել սննդակարգից։ Դրանք նույնպես կարող են անվտանգ լինել, եթե արտադրանքը համապատասխանում է սահմանված նորմերին։ Ամենակարևոր քայլերից են մրգերն ու բանջարեղենը հոսող ջրի տակ լավ լվանալը, անհրաժեշտության դեպքում՝ կեղևազրկելը, և սննդակարգում տարբեր տեսակի մթերքների համադրումը։

IDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference