Yerevan, 20.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Առևտրի ոլորտի ուշագրավ դինամիկան. ինչի՞ մասին են վկայում թվային անհամամասնությունները. «Փաստ»

ECONOMICS

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հայաստանի առևտրի ոլորտը, որը վերջին տարիներին դարձել էր երկրի տնտեսական ակտիվության ամենակարևոր շարժիչներից մեկը, 2026 թվականի հունվար-հուլիս ամիսներին ցույց է տվել զգալիորեն դանդաղեցված զարգացման դինամիկա, ինչը լուրջ մտահոգության տեղիք է տալիս։ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած տվյալների համաձայն, այս ժամանակահատվածում առևտրաշրջանառության տարեկան աճը կտրուկ նվազել է 4,2 տոկոսից մինչև 0,8 տոկոս՝ հասնելով 3,7 տրիլիոն դրամի կամ մոտավորապես 10,1 միլիարդ դոլարի։

Սա այն դեպքն է, երբ արտաքնապես ոլորտի ծավալային ցուցանիշները կարող են թվալ մեծ ու տպավորիչ, սակայն աճի տեմպի այսպիսի կտրուկ դանդաղումը կառուցվածքային և շրջանակային խոր փոփոխությունների մասին է վկայում։ Առաջին հայացքից 0,8 տոկոս աճը դեռևս դրական ցուցանիշ է, սակայն երբ այն համեմատում ենք նախորդ տարվա 4,2 տոկոսանոց աճի հետ, ակնհայտ է դառնում, որ տնտեսական այս կարևոր հատվածը մտել է լճացման փուլ, ինչը կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ ամբողջ տնտեսության համար՝ հաշվի առնելով առևտրի ոլորտի կենտրոնական դերը Հայաստանի ՀՆԱ-ի ձևավորման, զբաղվածության և բյուջետային եկամուտների ապահովման գործում։

Հետաքրքիր է, որ ընդհանուր պատկերը որոշակիորեն բարելավում են հուլիս ամսվա տվյալները, երբ առևտրաշրջանառությունն աճել է 7 տոկոսով՝ հասնելով 614 միլիարդ դրամի կամ 1,7 միլիարդ դոլարի։ Այս ամսական ցուցանիշը ցույց է տալիս, որ ոլորտը դեռևս պահպանում է վերականգնման ներուժը, սակայն յոթ ամսվա կուտակային պատկերը վկայում է, որ առանձին ամիսների դրական դինամիկան բավարար չէ ընդհանուր միտումը փոխելու համար։ Այսպիսի խոր հակադրությունը՝ ամսական 7 տոկոս աճի և յոթ ամսվա՝ 0,8 տոկոս աճի միջև, հուշում է, որ տարվա առաջին ամիսներին ոլորտն ապրել է լուրջ դժվարություններ, իսկ ամռան ամիսներին սկսել է աստիճանաբար վերականգնվել։

Նման անհամաչափությունն ինքնին վկայում է ոլորտի խոցելիության մասին արտաքին և ներքին գործոնների նկատմամբ, և կարևոր է հասկանալ, թե որոնք են այն խորքային պատճառները, որոնք պայմանավորել են այս դանդաղումը։ Եթե ավելի խոր ուշադրություն դարձնենք ցուցանիշների կառուցվածքին, ապա կտեսնենք, որ տարեկան աճի դանդաղումը առաջին հերթին պայմանավորված է գերիշխող մեծածախ առևտրի շրջադարձով։ Մեծածախ առևտուրը, որը կազմում է Հայաստանի ընդհանուր առևտրաշրջանառության 63,6 տոկոսը, ապրել է կտրուկ փոփոխություն՝ 4 տոկոս աճի տեմպից անցնելով 2,6 տոկոս անկման՝ ապահովելով 2,4 տրիլիոն դրամ կամ 6,4 միլիարդ դոլար եկամուտ։ Սա ոչ միայն քանակական, այլև որակական փոփոխություն է, քանի որ մեծածախ առևտուրը Հայաստանի տնտեսության մեջ ավանդաբար կապված է եղել ներկրման, վերաարտահանման և տարանցիկ առևտրի հետ։

Հայտնի է, որ վերջին տարիներին Հայաստանի առևտրաշրջանառության զգալի աճը մեծապես պայմանավորված էր Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև հակամարտության հետևանքով ձևավորված աշխարհաքաղաքական իրավիճակով, երբ Հայաստանը դարձավ արևմտյան ապրանքների՝ Ռուսաստան հասնելու և հակառակ ուղղությամբ գործարքների կատարման կարևոր կամուրջ։ Այս «զուգահեռ» ներկրումն ու վերաարտահանումը բումի վիճակում պահեցին մեծածախ ոլորտը, սակայն այժմ, երբ այս հոսքերը նվազում կամ նորմալանում են, մեծածախ առևտուրը բնականաբար զգում է դրա բացասական ազդեցությունը։ 2,6 տոկոս անկումը, հավանաբար, այս տարանցիկ հոսքերի նվազման առաջին ակնհայտ դրսևորումն է, և սա պետք է դիտարկել որպես երկարաժամկետ միտումի սկիզբ, քան թե ժամանակավոր երևույթ։

Այս համատեքստում չափազանց նշանակալի է մեծածախ առևտրի դերը ընդհանուր կառուցվածքում։ Երբ առևտրաշրջանառության գրեթե երկու երրորդը կազմող հատվածը անցնում է աճից անկման, դա անխուսափելիորեն ձգում է դեպի ներքև ամբողջ ոլորտի ցուցանիշը, անկախ նրանից, թե մյուս հատվածներն ինչպես են զարգանում։

Ավելի խոր իմաստ ունի մանրածախ առևտրի տարեկան աճի արագացումը՝ 4,5 տոկոսից մինչև 7,1 տոկոս, որն ապահովել է 1,2 տրիլիոն դրամ կամ 3,2 միլիարդ դոլար շրջանառություն։ Մանրածախ առևտուրը համարվում է ներքին պահանջարկի և սպառողական վարքագծի ամենաճշգրիտ ցուցիչներից մեկը, և դրա արագացող աճը ցույց է տալիս, որ հայաստանցի սպառողը շարունակում է ակտիվորեն ծախսել։ Սա կարող է բխել մի քանի գործոններից՝ աշխատավարձերի աճ, դրամական փոխանցումների հոսք, զբոսաշրջության զարգացում, սպառողական վարկավորման ընդլայնում։ Վերջինս, սակայն, երկակի նշանակություն ունի. եթե մանրածախ առևտրի աճը զգալիորեն ֆինանսավորվում է սպառողական վարկերի հաշվին, ապա դա երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է հանգեցնել տնային տնտեսությունների գերպարտականության և սպառողական պահանջարկի հետագա կրճատման։

Մյուս կողմից մանրածախ առևտրի աճը, զուգորդված մեծածախի անկման հետ, կարող է վկայել տնտեսության ներքին կողմնորոշվածության ուժեղացման մասին, ինչը որոշակի իմաստով առողջ երևույթ է, քանի որ նվազեցնում է կախվածությունը արտաքին ցնցումներից։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

IDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference