Yerevan, 21.November.2026,
00
:
00
BREAKING

«Միայն աղմուկն է ավելացել. ապագան մշուշոտ է, մարդիկ անորոշության մեջ են». «Փաստ»

INTERVIEW

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

«Որևէ բան չի փոխվել TRIPP-ի շուրջ մեր՝ ամիսներ առաջ ունեցած զրույցից մինչ այսօր, բացի ավելի շատ աղմուկի ապահովումը։ Միայն աղմուկն է ավելացել»,«Փաստի» հետ զրույցում ասում է «Հայաստանը ես եմ» նախաձեռնության ղեկավար, տնտեսագետ Նաիրի Սարգսյանը, երբ անդրադառնում ենք «Թրամփի ուղուն» և դրա շուրջ վերջին օրերի հայտարարություններին։ Հիշեցնում է՝ երթուղու շահութաբերության առումով նախագծած է 26 և 74 տոկոս հարաբերակցություն՝ առնվազն 50 տարով։ «Հայաստանի շահութաբերությունը 26 տոկոս է լինելու, բայց չգիտենք՝ որքա՞ն ճանապարհային վճար է սահմանվելու, և դրա 26 տոկոսը որքա՞ն է լինելու։ Մնում է գլխավոր հարցը՝ 26 տոկոսից քանի՞ տոկոսն է Հայաստանի Հանրապետությանը, որքա՞նը՝ ԵԱՏՄ-ինը։ TRIPP-ի՝ կյանքի կոչվելու առումով մտահոգությունները նույնն են մնացել, չեն փոխվել հետևյալ տրամաբանությամբ։ Հայաստանի պետական սահմանը, որը թույլ է տալիս անցողունակություն, այսինքն՝ դառնում է մաքսային սահման, Հայաստանի Հանրապետության սահմանը չէ, այն միանգամից դառնում է ԵԱՏՄ մաքսային սահման։ ԵԱՏՄ մաքսային սահման ասելով՝ պետք է նաև հետևյալ ընկալումն ունենանք՝ ի՞նչ է սա իրենից ներկայացնելու, այն է՝ ԵԱՏՄ-ն թույլատրելո՞ւ, թե՞ չի թույլատրելու ճանապարհի գործարկումը։ Սա շատ կարևոր հարց է։ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի ստորագրած մտադրությունների հուշագրում նշված է, որ TRIPP-ի հետագա շահագործումը կամ ամբողջ ճակատագիրը որոշելու են Հայաստանի Հանրապետությունը, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները՝ համաձայնեցնելով երրորդ երկրի հետ։ Երրորդ երկիր ասվածը դեռևս բաց է մնում՝ ի դեմս Ռուսաստանի։ Հենց հիմա աշխարհաքաղաքական վերադասավորումների մեջ TRIPP-ի վերահսկողության խնդիրն է առաջանում։ Եվ մեկ փոքրիկ փոփոխություն եղավ։ Իրանի դեսպանի մակարդակով լսեցինք հայտարարություն, որ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը դրան կողմ է, եթե դա Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանությունից դուրս չէ, և եթե Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներն այդտեղ ցանկացած տեսակի ներկայացվածություն չեն ունենում։ Սա նշանակում է, որ շարունակվում է նույն՝ ճանապարհների վերահսկման տրամաբանությունը։ Եթե պայմանականորեն Ռուսաստանը կամ Չինաստանը կվերահսկեն այն, ապա Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը կողմ է, իսկ եթե պետք է վերահսկի ԱՄՆ-ն, ապա այդտեղ ունենում ենք շատ լուրջ անվտանգային հարցեր»,-ասում է Նաիրի Սարգսյանը։

Նկատում է՝ այս ճանապարհն աշխարհաքաղաքական նշանակություն ունի՝ բեռնափոխադրումների իմաստով։ «Ճանապարհը, միանշանակ, շահութաբեր և ձեռնտու է Չինաստանին, Անգլիային, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներին, Եվրոպային, որոշակի առումով՝ նաև Ռուսաստանին։ Ամբողջ շղթայի մեջ, իհարկե, ձեռնտու է նաև Թուրքիային և Ադրբեջանին։ Հայաստանի կառավարությունը հաստատեց անխոչընդոտ անցման գաղափարը։ Անխոչընդոտ անցումը փորձեցին մանևրելով ներկայացնել հայ սահմանապահի՝ տեղում չնստելու հանգամանքով և տեխնիկական միջոցներով անձի նույնականացում իրականացնելու ճանապարհով անցողունակության ապահովմամբ, բայց ստացվում է, որ բեռների հսկողություն չկա։ Իհարկե, Ադրբեջանին դա կլինի ձեռնտու, որովհետև նա կարող է նաև զենք - զի նամթերք տե ղա փոխել և իր խնդիրները շատ ավելի օպերատիվ կերպով լուծել։ Անվտանգային առումով Հայաստանի հանդեպ Ադրբեջանը դեռևս շարունակում է սպառնալիքների, վերջնագրերի լեզվով խոսել, իսկ սա նշանակում է, որ Ադրբեջանը նախատեսվածից շատ ավելի արագ կշարունակի զինվել, և, Աստված մի արասցե, կրկին ռազմական կամ նմանատիպ բախման թեկուզ սպառնալիքի պարագայում նրանք շատ ավելի շահեկան դիրքում կգտնվեն, որովհետև հենց Թուրքիայից և Նախիջևանից զորքի, զինտեխնիկայի, սննդի տեսքով անմիջապես անխոչընդոտ օգնություններ կունենան»,նշում է մեր զրուցակիցը։

Տնտեսության զարգացման մասին խոսող իշխանության կառավարման օրոք հայ արտահանողները փաստացի զրկվեցին ամենամեծ ու կարևորագույն՝ ռուսական շուկայից։ Մինչդեռ ամեն օր պաշտոնական գերատեսչությունները ցույց են տալիս թվեր, թե դիվերսիֆիկացիայի արդյունքում եվրոպական, արաբական շուկաների ուղղությամբ որքան արտահանում է իրականացվել։ «Բնականաբար, այդտեղ մանիպուլ յացիա կա։ Արտահանման դիվերսիֆիկացիա Հայաստանում չկա ոչ թե այն պատճառով, որ դրա ներուժը չունենք, այլ այն պատճառով, որ կառավարությունը չի աշխատում այդ ուղղությամբ։ Սեպտեմբերի 27-ին համերգի հեռարձակումը, որքան էլ հաջորդ օրը Հանրայինը ներողություն խնդրեց, ցույց է տալիս նրանց վերաբերմունքը Հայաստանի Հանրապետության և հայ ժողովրդի հանդեպ։ Նրանք արհամարհում են բոլորին, բոլորի վիշտն ու ցավը, և սա ցույց է տալիս, թե ինչ վերաբերմունք ունեն բոլորի, այդ թվում՝ տնտեսության հանդեպ։ Հիմնավորվում է մեր՝ մի քանի տարի առաջվա պնդումը, որ Հայաստանի Հանրապետությանը նախապատրաստում են լիակատար կապիտուլ յացիայի և լուծարման, այսինքն՝ տնտեսական ներուժի վերացման, պաշտպանական ներուժի վերացման և այսպես շարունակ։ Այս նույն տրամաբանության մեջ մարդիկ դիվերսիֆիկացիա չեն ապահովել, ուղղակի կրկին աղմուկն են ավելացրել։ Ի՞նչ է տեղի ունենում գյուղատնտեսության ոլորտում։ Կարելի է մեծ առումով բերքահավաքի ավարտական փուլը հայտարարել, հոկտեմբերին էլ, իհարկե, կունենանք որոշակի բերքահավաք։ Հայաստանի Հանրապետությունը շարունակում է ապրանք չվաճառել։ Գյուղատնտեսներն ունեն լուրջ դժգոհություններ։ Վերջերս հանդիպում եմ ունեցել ջերմոցային տնտեսությունների սեփականատերերի հետ։ Իրենց մոտ ինչ-որ վախի մթնոլորտ էր ստեղծված։ Նրանք հավաքվել են խնդիրը արձանագրելու, իրենց միջից բանակցող են նշանակել և հասկացել՝ չէ, բանակցողն ուղղակի ֆիկտիվ բանակցող է և որևէ տեսակ խնդիր լուծող չէ, այլ հակառակը՝ համոզում է իրենց, թե՝ ի՞նչ խնդիր կա, ջերմոցները թող չաշխատեն, կվաճառեք, գնորդ կլինի։ Այստեղ էլ պետք է սեփականատերերի վերաբաշխում լինի։ Հիմա մարդիկ դեռևս վախեցած են։ Մարդը ե՞րբ է արագ արձագանքում և արագ գործում. երբ չի ունենում այլընտրանք։ Գյուղատնտեսական վարկերի մի նշանակալի հատվածը արտոնյալ ժամանակահատվածով է։ Դա նշանակում է, որ պայմանական մեկ տարով գյուղատնտեսական վարկը տրամադրում են, մեկ տարվա ընթացքում տոկոսները հաշվարկվում, կուտակվում են, գյուղոլորտում շատ դեպքերում նաև կարող է սուբսիդավորվել որոշակի տոկոսը կամ այն ամբողջությամբ։ Հենց մարդիկ բախվեցին վարկերի մայր գումարների մարման խնդրին, եթե ոմանք նույնիսկ խնայողություն ունեն, հաստատ դրանից մարում չեն կատարի, որովհետև ապագան մշուշոտ է, չգիտեն, թե ինչ է լինելու, անորոշության մեջ են, շատ ավելի բարձր ձայնով կխոսեն, ոչ թե լուռ կմնան»,-հավելում է տնտեսագետը։

Բոլոր ուղղություններով խնդիրներ կան՝ անվտանգային, սոցիալական, արտաքին հարաբերություններ, բարոյահոգեբանական։ Այս խնդիրներից յուրաքանչյուրը և բոլորը միասին կարող են «լցնել» հասարակության համբերության բաժակը։ «Դասական քաղտեխնոլոգիան պետք է դնենք մի կողմ և իջնենք հողի վրա՝ հասկանալու իրավիճակը։ Ընտրություններից հետո սովորաբար բոլոր ազգերի մոտ և բոլոր պետություններում տեղի է ունենում խոր հիասթափություն։ Որոշակի ժամանակահատված հանրությունը գտնվում է ապատիայի մեջ։ Բայց իրավիճակի հանգուցալուծումը հետևյալն է. տրիգեր կարող է դառնալ ցանկացած խոսույթ, որը վերաբերում է Հայաստանի տարածքային ամբողջականությանը, նոր զիջումներին, ընդ որում՝ դրա բացասական փորձն էլ ունենք։ Ունենք Կիրանցի և Ոսկեպարի պաշտպանական շարժում, որը տոտալ ձախողվեց, դրանից հետո կրկին հասարակության մոտ առաջացավ հիասթափություն։ Մարդիկ դուրս եկան հրապարակ, ասացին՝ պատրաստ ենք գործողության, բայց գործողությունը չկար, գործողության մղող մարդը չկար։ Որպեսզի տեղի ունենա ռեալ գործընթաց, պետք է առաջնորդող ուժը կամ անձն իրապես հավատ ներշնչի իր ամբողջ վարքագծով և կենսագրությամբ, որպեսզի նրան որևէ կերպ այլևս չկարողանան կասկածել։ Ցանկացած գործողություն՝ սոցիալական, տնտեսական, սահմանների պաշտպանություն, կարող է դառնալ տրիգեր։ Պետք է լուծվի առաջնորդողի հարցը, և առաջնորդողն օրակարգ բերի։ Կարծում եմ՝ դրա համար դեռ ժամանակ է պետք՝ մի քանի ամիս»,-եզրափակում է Նաիրի Սարգսյանը։

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Digital Solutions in the Foreign Exchange Market: IDBank and Rate.Trading at DigiTec 2026Digital Solutions in One Ecosystem: IDBank at DigiTec 2026Ucom and Impact Hub Yerevan Wrap Up the Third Edition of Their Green Entrepreneurship Program SoftConstruct and the French University in Armenia Sign A New Memorandum of UnderstandingIDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across Armenia