Կասպից ծովի նոր քարտեզը

Կասպից ծովի շուրջ ձևավորվում է նոր ռազմավարական իրականություն․ տարածքը կրկին հայտնվում է մեծ ուժերի տնտեսական և քաղաքական շահերի հատման կետում։ Դարեր շարունակ այս տարածքը եղել է առևտրային ճանապարհների, կայսրությունների շահերի և տարածաշրջանային ազդեցության պայքարի հատման կետ։ Այսօր դրա նշանակությունը նոր չափում է ստանում․ էներգետիկ անվտանգությունը, համաշխարհային առևտրի վերադասավորումը և Արևելքն Արևմուտքին կապող նոր ճանապարհների ձևավորումը Կասպիցը դարձնում են ապագայի կարևոր աշխարհատնտեսական հանգույց։

Washington Examiner-ում Ջոզեֆ Էփշտեյնի հրապարակումը TRIPP-ը ներկայացնում է որպես Հարավային Կովկասում ձևավորվող նոր տնտեսական ճարտարապետության մաս։ Հայաստանի հարավով նախատեսվող ճանապարհը դիտարկվում է ոչ միայն որպես հաղորդակցության նախագիծ, այլև որպես Կասպից ծովից դեպի Եվրոպա ձգվող նոր առևտրային կապերի կարևոր օղակ:

TRIPP-ի նշանակությունը վաղուց արդեն միայն հաղորդակցության հարց չէ։ Այն մտնում է տարածաշրջանի տնտեսական և քաղաքական վերադասավորման խորքը։ Նոր ճանապարհները փոխում են առևտրի ուղղությունները, կապում նոր շուկաներ և աստիճանաբար վերաձևում պետությունների կշիռը։ Այս իմաստով ենթակառուցվածքը դառնում է քաղաքականության շարունակություն։

Այս դերը այսօր կարող է ստանձնել Միջին միջանցքը։ Այն Ասիան Եվրոպային կապող նոր առևտրային համակարգ է, որի առանցքում Կասպից ծովն է։ Այդ պատճառով ճանապարհը տնտեսական ենթակառուցվածքից աստիճանաբար վերածվում է ռազմավարական ռեսուրսի։ Ով կարողանում է ապահովել այդ հոսքերի կայունությունն ու շարունակականությունը, մեծացնում է նաև իր քաղաքական կշիռը։

Էփշտեյնի հիմնական առաջարկն այս նոր տրամաբանությունից է բխում։ Նրա կարծիքով՝ Վաշինգտոնը պետք է Կասպյան տարածաշրջանում ավելի ակտիվ տնտեսական դեր ստանձնի՝ ներդրումներով և զարգացման ֆինանսավորմամբ։ TRIPP-ը նա դիտարկում է որպես այդ ավելի լայն համակարգի մաս, որը կարող է ձևավորել Ռուսաստանից և Իրանից անկախ նոր առևտրային կապեր։

Սա Հայաստանի համար նոր հնարավորություն է ստեղծում։ Բայց դրա արժեքը կախված է նրանից, թե պետությունը որքան լավ կկարողանա իր աշխարհագրական դիրքը վերածել տնտեսական կապերի, ներդրումների և քաղաքական կշռի։ Դրա համար պետք են հստակ կանոններ, անվտանգ հաղորդակցություն և երկարաժամկետ տեսլական։

Աշխարհագրությունը պետության համար կարող է լինել և՛ բեռ, և՛ ռեսուրս։ Հայաստանը երկար ժամանակ գործել է փակ սահմանների ու սահմանափակ հաղորդակցության պայմաններում։ Նոր կապուղիները հնարավորություն են տալիս փոխել այդ վիճակը և Հայաստանը ավելի խորը ներգրավել տարածաշրջանային առևտրի, տրանսպորտի ու տնտեսական կապերի համակարգում։

TRIPP-ը պարզապես ենթակառուցվածքային նախագիծ չէ։ Այն կարող է փոխել Հայաստանի տեղը տարածաշրջանային առևտրի, կապերի և ներդրումների քարտեզում։ Փոքր պետության ուժը հաճախ ձևավորվում է այն արժեքից, որը նա ստեղծում է իր դիրքի, կապերի և վստահելիության միջոցով։

Կասպյան տարածաշրջանի նոր կառուցվածքը դեռ ձևավորման փուլում է։ Նոր կապուղիներն ու ներդրումային հոսքերը արդեն վերաձևում են տարածաշրջանի տնտեսական շահերն ու քաղաքական ազդեցության կենտրոնները։ Հայաստանի խնդիրը այս փոփոխության մեջ սեփական շահը հստակ ձևակերպելն ու այն երկարաժամկետ քաղաքականության վերածելն է։

Հարավային Կովկասի հաղորդակցությունների վերափոխումը կարող է երկար ժամանակով փոխել առևտրի ուղղությունները, ներդրումային հոսքերը և պետությունների կշիռը։ Այսօրվա որոշումները կարող են որոշել տարածաշրջանի զարգացման ամբողջ հաջորդ փուլը։