Yerevan, 21.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Երբ «խաղաղություն» ասելով՝ հասկանում են հնազանդություն. «Փաստ»

ANALYSIS

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Վերջին շրջանում Բաքվից հնչող հայտարարություններն ու ձեռնարկվող քայլերը հերթական անգամ ցույց են տալիս, որ «խաղաղություն» բառը Ադրբեջանի քաղաքական բառարանում բոլորովին այլ բովանդակություն ունի, քան այն, որ դրան տալիս են միջազգային հանրությունը և Հայաստանի քաղաքացիները։ Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևը կոչ է արել Հայաստանի կառավարությանը ակտիվորեն աշխատել սեփական հասարակությանը խաղաղության նախապատրաստելու ուղղությամբ։ Առաջին հայացքից այս ձևակերպումը կարող է թվալ տրամաբանական. եթե երկու պետություն ուզում է վերջ տալ երկարատև թշնամանքին, ապա երկուսն էլ պետք է պատրաստեն իրենց հանրությունները համակեցության։ Սակայն իրականում պետք է նայել ոչ թե ձևակերպմանը, այլ դրա հետևում կանգնած իրականությանը, և այդ ժամանակ պարզվում է, որ այս կոչը ուղղված է միայն մի կողմին, իսկ մյուս կողմը ոչ միայն չի պատրաստվում նույն պարտավորությունն ստանձնել, այլև ամեն օր ապացուցում է հակառակը։

Որպեսզի հասկանանք, թե ինչ է իրականում պահանջվում Հայաստանից, պետք է նախ վերհիշել Բաքվի ներկայացրած գլխավոր նախապայմանը։ Ադրբեջանը պնդում է, որ վերջնական խաղաղության պայմանագրի ստորագրման հիմնական պայմանը Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությունն է, որպեսզի իրավականորեն բացառվեն Ադրբեջանի նկատմամբ հնարավոր տարածքային պահանջները։ Սա ներկայացվում է որպես իրավական երաշխիք, բայց, ըստ էության, դա պահանջ է, որ մի ուրիշ պետության ցանկությամբ և նրա ներկայացրած ժամանակացույցով ինքնիշխան պետությունը վերաձևակերպի իր հիմնական օրենքը, այսինքն՝ այն փաստաթուղթը, որն արտացոլում է ժողովրդի կամքը և պետության հիմնարար արժեքային հենքը։ Այսինքն, Բաքուն իրականում պահանջում է ոչ թե իրավական վտանգի վերացում, որովհետև այդ վտանգն առկա չէ, այլ քաղաքական հնազանդության ևս մեկ դրսևորում, մի տեսակ սիմվոլիկ հաստատում, որ Հայաստանը պատրաստ է փոխել իր պետական ինքնությունն ըստ հարևանի ցանկության։ Իսկ երբ այդպիսի նախապայման դրվում է վերջնական պայմանագրի կնքման համար, ապա դա ավելի շատ նման է ճնշման գործիքի, քան խաղաղության ճանապարհի։

Նույն տրամաբանությամբ է բացատրվում նաև այն, որ ադրբեջանական կողմը չեղարկել է քաղաքացիական հասարակությունների միջև նախատեսված որոշ հանդիպումներ, օրինակ՝ «Խաղաղության կամուրջ» նախաձեռնությունը՝ պատճառաբանելով հայկական տեղեկատվական դաշտում առկա հակաադրբեջանական քարոզչությունը։ Այս պատճառաբանությունն արժանի է առանձնահատուկ ուշադրության։ Քաղաքացիական հասարակությունների միջև շփումները խաղաղ գործընթացի ամենակարևոր հենասյուներից են, որովհետև պետական պայմանագրերը, ինչքան էլ ճշգրիտ կազմված լինեն, ամուր չեն լինում, եթե երկու հասարակությունները շարունակում են միմյանց տեսնել միայն որպես թշնամու կերպար։ Եթե Բաքուն այդ շփումները չեղարկում է՝ որպես պատիժ կամ ճնշման միջոց, ապա պարզ է դառնում, որ նրա համար քաղաքացիական կամուրջները խաղաղության նպատակ չեն, այլ քաղաքական առևտրի առարկա։ Ավելին, հակաադրբեջանական քարոզչության մասին բողոքող կողմն ինքն է տասնամյակներ շարունակ կառուցել հակահայկական թշնամանքի ամբողջ համակարգ։

Այս ամենի արդյունքում ստացվում է մի պատկեր, որտեղ Ադրբեջանը փաստացի պահանջում է, որ Հայաստանը ոչ միայն մոռանա այն ամենը, ինչ տեղի ունեցավ Արցախի հետ, այլև չհակադրվի Ադրբեջանին, իսկ կառավարությունն էլ քայլեր ձեռնարկի, որպեսզի հասարակությունն էլ հակվի այն մտքին, որ պետք է փոխել Սահմանադրությունը և հանուն խաղաղության անընդհատ զիջումներ կատարել։ Այստեղ պետք է մի պահ կանգ առնել և հիշել, թե ինչի մասին է խոսքը։ Արցախի հայությունը 2023 թվականի սեպտեմբերին զրկվեց իր հայրենիքից՝ ամիսներ տևած շրջափակումից և ռազմական գործողությունից հետո, և հարյուր հազարից ավելի մարդ ստիպված եղավ լքել իր տունը, գերեզմանները, եկեղեցիները։ Այդ ողբերգությունից հետո մարդկանցից պահանջել «մոռանալ»՝ նշանակում է պահանջել հրաժարվել սեփական հիշողությունից, իսկ հիշողությունից հրաժարվող հասարակությունը կորցնում է նաև ինքն իրեն պաշտպանելու բարոյական և քաղաքական կարողությունը։ Այս պահանջի իրական նպատակն, ըստ էության, այն է, որ Հայաստանի հանրությունն այլևս չհարցնի ո՛չ գերիների ճակատագրի մասին, ո՛չ վերադարձի իրավունքի մասին, ո՛չ վերջին տարիներին կատարվածի իրավական գնահատականի մասին, և այդպիսով հարցը փակվի առանց որևէ պատասխանատվության։

Խաղաղությունը, որը կառուցվում է մոռացության և լռության վրա, ոչ թե խաղաղություն է, այլ պարզապես հաղթողի կողմից թելադրված կարգ, որը տևում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ պարտվողը թույլ է։ Եվ հենց այս կետում առաջանում է նաև գլխավոր հարցը՝ արդյո՞ք Ադրբեջանն իր հասարակությանը պատրաստում է խաղաղության։ Պատասխանը, ցավոք, միանշանակ է. իհարկե՝ ոչ։

Եթե Բաքուն լրջորեն մտադիր լիներ համակեցության, ապա առաջին քայլերից մեկը կլիներ սեփական հանրության շրջանում թշնամու կերպարի ապամոնտաժումը։ Փոխարենը Ադրբեջանը շարունակում է հակահայկական քարոզչությունը, որն ունի ինստիտուցիոնալ բնույթ և իրականացվում է պետական մակարդակով։ Նույն այդ տրամաբանության շարունակությունն է հայկական մշակութային ժառանգության ջնջումն ու յուրացումը, որը երբեք չեզոք գործողություն չէ։ Այն ուղղված է նրան, որ ապագայում այդ հողի վրա հայի ներկայության ոչ մի հետք չմնա, որպեսզի վերադարձի, հիշողության և իրավունքի մասին խոսելն ավելի դժվար լինի։ Երբ պետությունը միաժամանակ խոսում է խաղաղության մասին և հետևողականորեն ոչնչացնում է մյուս ժողովրդի հետքերը, այդ երկու գործողությունները չեն կարող ներկայացվել որպես համատեղելի։

Դրան գումարվում է մի ավելի վտանգավոր երևույթ՝ «Արևմտյան Ադրբեջան» թեզի պետական մակարդակով շրջանառումը։ Այս թեզով Հայաստանի ներկայիս տարածքը, ներառյալ Երևանը, Սյունիքը, Գեղարքունիքը և այլ մարզեր, ներկայացվում է որպես «պատմական ադրբեջանական հողեր», իսկ հազարավոր էթնիկ ադրբեջանցիների համար պահանջվում է «վերադարձի» իրավունք։ Պարզ է, որ սա քաղաքական նախագիծ է, որը ստեղծում է գաղափարական հիմք ապագա պահանջների համար։ Եթե մի կողմից Բաքուն պահանջում է, որ Հայաստանը սահմանադրորեն երաշխավորի, որ երբեք որևէ տարածքային հավակնություն չի ունենա, իսկ մյուս կողմից՝ ինքը պետական մակարդակով ձևակերպում է Հայաստանի տարածքի զգալի մասի նկատմամբ «պատմական իրավունքի» կեղծ թեզ, ապա այդ երկակի ստանդարտը թույլ է տալիս հստակ տեսնել, թե ով ում ինչ է պարտադրում։

Իրավիճակը չի սահմանափակվում քարոզչությամբ և գաղափարական նախագծերով։ 2021–2022 թվականների սահմանային ներխուժումների հետևանքով ադրբեջանական զինված ուժերը գտնվում են Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի տասնյակ քառակուսի կիլոմետրերի վրա, և Բաքուն հաճախ հրաժարվում է հետ քաշել զորքերը՝ դրանք համարելով «վիճելի» կամ «չսահմանազատված»։ Այս փաստը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ այն ցույց է տալիս անհամապատասխանությունը խոսքի և գործի միջև։ Խաղաղության մասին խոսող պետությունը, որը միաժամանակ իր հարևանի ինքնիշխան սահմաններում օկուպացված կամ վերահսկվող տարածքներ է պահում, ըստ էության, պահպանում է ճնշման լծակ, որը ցանկացած պահի կարող է օգտագործել բանակցային սեղանի շուրջ։

Մյուս կողմից էլ՝ Բաքուն շարունակում է պահպանել ռազմական բաղադրիչը՝ որպես դիվանագիտական ճնշման գործիք։ Ադրբեջանը պարբերաբար իրականացնում է խոշոր զորավարժություններ, այդ թվում՝ Նախիջևանում, և ձևավորում է նոր հատուկ նշանակության ստորաբաժանումներ սահմանների մոտ։ Յուրաքանչյուր առանձին զորավարժություն կարող է բացատրվել սովորական պաշտպանական պլանավորմամբ, բայց երբ դրանք կրկնվում են կանոնավոր ձևով, ուղեկցվում են պատերազմական հռետորաբանությամբ և համընկնում են բանակցային գործընթացի զգայուն պահերի հետ, դրանք սկսում են հանդես գալ որպես հաղորդագրություն. եթե Հայաստանը չհամաձայնի, ուժային տարբերակը միշտ սեղանին է։

Դիվանագիտությունը, որի ետևում կանգնած է բացահայտ սպառնալիք, դադարում է լինել բանակցություն և վերածվում է վերջնագրի։ Ահա, այս համատեքստում պետք է ընկալել նաև այն կոչը, որ Հայաստանը պետք է «պատրաստի իր հասարակությանը խաղաղության»։ Հասարակությունը, որի սահմանին կանգնած են նոր զորամիավորումներ, որի պատմական հողերի վրա ուրիշները պահանջ են ներկայացնում, որի եղբայրներն ու քույրերը վերջերս կորցրել են հայրենիքը, չի կարող պարզապես հրահանգով «պատրաստվել» խաղաղության. նրան պետք են իրական երաշխիքներ, ստուգելի քայլեր և փոխադարձություն։

Վերջին հաշվով, երկու հասարակությունների խաղաղության պատրաստվածությունը չի չափվում ո՛չ հայտարարություններով, ո՛չ էլ ստորագրված փաստաթղթերով, այլ այն բանով, թե իրականում ինչ է սովորեցվում երեխաներին դպրոցներում, ինչ է ասվում պետական ամբիոններից, ինչ է արվում սահմանին և ինչ է կատարվում պատմական հուշարձանների հետ։ Այս չափանիշներով դատելիս Ադրբեջանի վարած քաղաքական ուղղությունը շատ ավելի հստակ է, քան նրա դիվանագիտական խոսքը։ Հայաստանի հանրությունը չի կարող և չպետք է ընդունի այն տրամաբանությունը, որով խաղաղությունը նույնացվում է լռության, մոռացության և մշտական զիջումների հետ։

Իրական խաղաղությունը հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ բոլոր կողմերը պատրաստ են նույն պարտավորություններն ստանձնել, նույն ստանդարտներով գործել և նույն չափով նայել կատարվածին, ինչն Ադրբեջանի պարագայում բացակայում է։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Digital Solutions in the Foreign Exchange Market: IDBank and Rate.Trading at DigiTec 2026Digital Solutions in One Ecosystem: IDBank at DigiTec 2026Ucom and Impact Hub Yerevan Wrap Up the Third Edition of Their Green Entrepreneurship Program SoftConstruct and the French University in Armenia Sign A New Memorandum of UnderstandingIDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across Armenia