Հայաստանի իշխանությունները փաստացի թշնամի են հռչակում Սփյուռքը. ինչո՞ւ են փոխում քաղաքացիություն ստանալու գործընթացը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

dw.com–ը «Ինչո՞ւ է Հայաստանը փոխում քաղաքացիություն ստանալու գործընթացը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանը կանգնած է քաղաքացիություն շնորհելու գործընթացում լուրջ փոփոխությունների շեմին։ Վերանայվում է հայկական ծագում ունեցող անձանց համար անձնագիր ստանալու պարզեցված կարգը. իշխանություններն առաջարկում են ներդնել բնակության վայրի պարտադիր պահանջ։ Այս նախաձեռնությունն արդեն իսկ լայն հանրային քննարկումների տեղիք է տվել։

Իշխանությունների ծրագիրը հավակնոտ է։ Օրենսդրական առաջարկվող փոփոխությունների համաձայն, հայկական անձնագիր ստանալու ճանապարհը զգալիորեն կերկարի։ Արտերկրում բնակվող հայերը նախկինում կարող էին օգտվել պարզեցված ընթացակարգից՝ առանց երկիր այցելելու անհրաժեշտության, այժմ նրանցից պահանջվելու է օրինական հիմքերով բնակվել Հայաստանում։

Հարկ է նշել, որ քաղաքացիության կանոնների այս վերանայումն առաջին քայլը չէ այս ուղղությամբ։ Մի քանի ամիս առաջ իշխանությունները հաստատեցին ընտրական իրավունքի սահմանափակումներ՝ սահմանելով խիստ շեմ. խորհրդարանական ընտրություններին և հանրաքվեներին քվեարկելու իրավունքը վերապահվեց միայն այն քաղաքացիներին, ովքեր նախորդ երկու տարվա ընթացքում փաստացի բնակվել էին Հայաստանում առնվազն 366 օր։ Այս օրենսդրական փոփոխությունները Երևանի ուղղակի արձագանքն էին արտերկրից (հիմնականում Ռուսաստանից) ընտրողների կազմակերպված տեղափոխման մասին հաղորդումներին։ Փոփոխությունների նախաձեռնողները ձգտում էին կանխել «ավտոբուսային քվեարկության» պրակտիկան, երբ երկրում չբնակվող և առօրյա իրողություններից կտրված անձինք կարող էին ուղղակիորեն ազդել ընտրությունների արդյունքների վրա։

Կառավարությունում փորձել են բացատրել հայկական քաղաքացիության հայեցակարգի փոփոխությունը: «Մենք մեզ անընդհատ հարց ենք տալիս՝ արդյոք ցանկանո՞ւմ ենք մեծ թվով քաղաքացիներ, թե՞ ցանկանում ենք բարձր որակի քաղաքացիներ», dw.com-ին տված մեկնաբանությունում նշել է ՆԳ նախարարի տեղակալը։ Թեև dw.comին չի հաջողվել այս թեմայի շուրջ զրուցել իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության օրենսդիրների հետ, բայց Նիկոլ Փաշինյանը վերջերս մանրամասն և իրեն բնորոշ անկեղծությամբ խոսել է Սփյուռքի հետ հարաբերությունների մոդելը փոխելու մասին։ Նա ազդարարել է հովանավորչական (պատերնալիստական) հարաբերությունների հին մոդելից հրաժարվելու մասին։ Վարչապետը հայտարարել է «տվողի և խնդրողի» դինամիկայից դեպի զարգացմանն ու ներդրումներին միտված ինստիտուցիոնալ գործընկերության անցնելու անհրաժեշտության մասին։ Ընթացիկ բարեփոխումները վերանայում են այն համակարգը, որը գործում էր 2007 թվականի փետրվարից։ Հենց այն ժամանակ խորհրդարանը թույլատրեց քաղաքացիներին ունենալ երկրորդ անձնագիր և հնարավորություն տվեց Սփյուռքի ներկայացուցիչներին ազատորեն և ընդամենը մի քանի ամսվա ընթացքում ստանալ հանրապետության քաղաքացիություն. այս քայլը վկայում էր Սփյուռքի համայնքների և հայրենիքի միջև կապերի ամրապնդման մասին։

Կառավարության քննադատները խստորեն դատապարտում են այս նոր նախաձեռնությունը։ Ընդդիմադիր «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գեղամ Մանուկյանը կարծում է, որ քաղաքացիության «որակի» մասին խոսակցությունները քողարկում են հայ ազգի հետ պետության կապերը խզելու ձգտումը։ Մեղադրելով գործող իշխանություններին «ազգային միասնությունը խարխլելու» մեջ՝ քաղաքական գործիչը վկայակոչել է վերջին շրջանի մի օրինակ՝ ցույց տալու երկքաղաքացիության համակարգի կարևորությունը։ Նա նշել է, որ Սիրիայում ընթացող պատերազմի ժամանակ այդ մեխանիզմը ծառայել է որպես «փրկօղակ»՝ հնարավորություն տալով հազարավոր սիրիահայերի արագ տեղափոխվել և հաստատվել Հայաստանում։

«Իրականում այս կառավարության գաղափարախոսությունը հիմնված է հետևյալի վրա. խզել Հայաստանի կապերը Սփյուռքի հետ՝ փորձելով կառավարել բնակչությանը մանիպուլ յատիվ քաղաքականության և սպառողական մտածելակերպի միջոցով», dw.com–ին ասել է պատգամավորը։

Փորձագետները ավելի զգուշավոր տեսակետներ են հայտնում։ Հայ քաղաքագետ Հրանտ Միքայել յանը անձնագրերի տրամադրման գործընթացը բարդացնելու քայլը պայմանավորում է ինչպես ներքաղաքական, այնպես էլ արտաքին գործոններով։ «Իշխանությունները նպատակ ունեն համակարգված կերպով հեռու պահել Սփյուռքին քաղաքական գործընթացներին մասնակցելուց, քանի որ անհնար է նրանց նկատմամբ կիրառել ազդեցության այն նույն լծակները, որոնք գործում են երկրի ներսում», - բացատրել է նա dw.com–ին։ Միաժամանակ, փորձագետն ընդգծել է Երևանի խիստ զգայունությունը հարևան Ադրբեջանի և Թուրքիայի դիրքորոշումների նկատմամբ. նա համոզված է, որ այդ երկրները շահագրգռված են մասնատել հայկական աշխարհը և խախտել միասնության ավանդական մոդելը։

Իր հերթին վերլուծաբան Բորիս Նավասարդյանը մատնանշել է երկրի ղեկավարության զուտ ներքաղաքական հաշվարկները։ Նրա տեսանկյունից, Հայաստանի իշխանությունները ձգտում են առավելագույնս համախմբել կառավարելի ներքին ընտրազանգվածը՝ չեզոքացնելով «իշխող կուսակցության գաղափարախոսությանը չենթարկվողների ազդեցությունը»։ «Պառակտում է ձևավորվում երկրի ներսում ապրող հայերի և արտերկրում գտնվողների միջև։ Արդյունքում պետությունը ռիսկի է դիմում կորցնել ազգային համախմբման հզոր ռեսուրսը»,– ասել է նա:

Քաղաքացիական հասարակությունը նույնպես այս զարգացումները դիտարկում է որպես հասարակությունը «ներքին» և «արտաքին» հատվածների բաժանելու փորձ։ «Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» հասարակական կազմակերպության համակարգող Դանիել Իոաննիսյանը dw.com–ին տված հարցազրույցում նշել է, որ երկրի ղեկավարությունը փաստացի թշնամի է հռչակել Սփյուռքը՝ վերջինիս ամենաարմատական թևի հետ ունեցած գաղափարական տարաձայնությունների պատճառով»։ Այնուամենայնիվ, նա կարծում է, որ նոր սահմանափակումների հետ կապված հիմնական խնդիրը դրանց անխտիր բնույթն է. «Փորձելով թիրախավորել կոնկրետ կազմակերպությունների, որոնց հետ տարաձայնություններ ունեն, իշխանությունները վերջնարդյունքում ազդում են ամբողջ Սփյուռքի վրա»,– ասել է նա։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում